Günümüz Risk Toplumu İçin Planlama Yaklaşımı
Özet
Günümüzde risk toplumu olgusu çerçevesinde yer alan çevresel, ekonomik ve sosyal risklerin gözle görünür etkileri üretim biçimleri, ekonomik organizasyonlar, toplumsal yapılar ve gündelik yaşam gibi çeşitli alanlarda izlenmektedir. Bu risklerin farklı toplumsal yapılar üzerindeki etkilerinin analiz edilmesinin sonucunda ise kentleşme, sanayileşme, sürdürülebilir kalkınma, iklim değişikliği ve afet yönetimi gibi küresel temalar hakkında çarpıcı değerlendirmeler yapılabilmektedir. Buradan hareketle, bu bölümün amacı, Ulrich Beck tarafından geliştirilen risk toplumu kavramının günümüzün küresel temaları üzerindeki etkileri ile dirençli kentsel alanların oluşturulmasına yönelik planlama yaklaşımının nasıl olması gerektiğinin tartışılmasıdır. Bölümün içeriği risk toplumu kavramına yönelik ilgili literatürün incelenmesi, risk toplumunu oluşturan temel koşulların ortaya konulması, sanayileşme öncesine ve sonrasına ilişkin dönemsel farklılıkların incelenmesi, modernleşen toplumun küresel temalar üzerindeki görünür etkilerinin değerlendirilmesi ve son olarak dirençli kentsel alanların oluşturulmasına yönelik risk yönetimi temelli planlama yaklaşımının nasıl olması gerektiğine yönelik önerilerde bulunulması biçiminde oluşturulmuştur. Kentsel ölçekten küresel ölçeğe kadar farklı düzeylerde bugüne kadar yürütülen çalışmalar dikkatle incelendiğinde, teknolojik olanaklar ve farklı planlama araçlarından yararlanma düzeyi arttıkça, riskler karşısında bireylerin ve toplumların uyumlanma kapasitesinin de arttığı görülmüştür.
Referanslar
Adger, W. N. (2000). Social and ecological resilience: are they related?. Progress in Human Geography, 24(3), 347-364.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) (2023). Afet Risklerini Azaltmaya Yönelik Şehir Planlama ve Yapılaşma Rehberi, İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi (İSMEP), Ankara. ISBN: 978-625-98656-3-8.
Ahsan, M. M. (2023). Afetlerin Gayrimenkul Üzerindeki Etkisi. Disiplinlerarası Bakışla Afet Risk Yönetimi 2, Bölüm 2. Nobel Kitabevi, Ankara. ISBN: 978-625-398-218-8.
Akbaş, İ. (2023). Dirençlilik ve dirençli kent yaklaşımında yeni eğilimler: Bibliyometrik bir analiz. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(3), 1866-1889.
Alhassani, S.S., Alzubaidi, R.M., Hussien, A.A. (2024). Navigating Uncertainties: A Scoping Review of Risks in Urban Planning. Future Cities and Environment, 10, 14.
Bağdatlı, D. (2023). Afetin Ekonomik Sonuçlarının Kalkınma Üzerine Etkisi. Sürdürülebilir Kalkınma ve Afet Yönetimi, Bölüm 5. Gazi Kitabevi, Ankara. ISBN: 978-625-365-215-9.
Balamir, M. (2022). Kentsel Risk Yönetimi: Türkiye’de Yanlış Bilinenler ve Bilinmeyenler. İdealkent, 13(37), 1060-1069.
Beck, M., Johnson, T. (2023). Integrating key insights of sociological risk theory into the ecosystem services framework. Sustainability Science, 18(4), 1457–1472.
Beck, U. (1992). Risk society: Towards a New Modernity, London: Sage Publications.
Beck, U. (1998). World Risk Society. Cambridge Polity Press.
Beck, U. (2011). Risk Toplumu: Başka Bir Modernliğe Doğru. Çev. Kazım Özdoğan, Bülent Doğan, İstanbul: İthaki Yayınları.
Berkes, F., Colding, J., Folke, C. (2000). Navigating social-ecological systems: building resilience for complexity and change. Cambridge University Press: UK.
Bosher, L. (2014). Built-in resilience through disaster risk reduction: operational issues. Building Research & Information, 42(2), 240-254.
Bouder, F., Lofstedt, R., Way, D. (Eds.). (2024). Risk governance: Application to urban challenges. Routledge.
Bozkurt, Ö. (2022). Sürdürülebilir Kalkınma Gündeminde Afet Politikaları. Türk İdari Araştırmalar Vakfı, Ankara. ISBN: 978-625-7197-29-8.
Budimir, M., Sillitoe, P., Lovell, E. (2020). A risk agreement approach for equitable disaster risk reduction (Tomorrow's Cities Report). UKRI GCRF Tomorrow's Cities.
Çuhacı, A. (2007). Ulrich Beck’in Risk Toplumu Kuramı. Sosyoloji Dergisi, 3 (14), 130 – 157.
Dufty, N. (2012). Learning for disaster resilience. Australian & New Zealand Disaster and Emergency Management ConferenceAt: Brisbane, Australia, 150-164.
Dünya Bankası (2022). Urban Development. https://www.worldbank.org/en/topic/urbandevelopment (Erişim Tarihi: Ağustos 2025).
Elsworth, G., Gilbert, J., Robinson, P., Rowe, C., Stevens, K. (2009). National Review of Community Education. Awareness and Engagement Programs for Natural Hazards, RMIT University, The National Community Safety Working Group of the Australian Emergency Management Committee.
Ersoy, M. (2023). Sürdürülebilir kentleşme ve planlama. İmge Kitabevi.
Füller, H., Marquardt, N. (Eds.) (2025). Theorizing the risk city: Reflections on vulnerability, resilience, and transformation in an age of urban disaster and conflict. Springer Nature.
Gencer, E.A. (2013). The Interplay Between Urban Development, Vulnerability, and Risk Management: A Case Study of Istanbul Metropolitan Area, SpringerBriefs in Environment, Security, Development and Peace. Mediterranean Studies, Volume 7.
Gerdan, S. (2022). Afet Zararlarının Azaltılmasının Bir Sorunu Olarak Sürdürülebilirlik. Sürdürülebilir Kalkınma Gündeminde Afet Politikaları, Bölüm 3. Türk İdari Araştırmalar Vakfı, Ankara. ISBN: 978-625-7197-29-8.
Giddens, A. (2010). Modernliğin Sonuçları, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Godschalk, D. R. (2003). Urban hazard mitigation: Creating resilient cities. Natural Hazards Review, 4(3), 136-143.
Görmüş, S., Ergan, M. F. (2024). Pandemi Sürecinde Kentsel Planlama ve Tasarımda Mekansal Taktikler. Pandeminin Dönüştürdüğü Mekan ve İnsana Dair, Bölüm 14, 299-318. ISBN: 978-625-98568-9-6.
Hatipoğlu, S., Kavanoz, S. (2024). Kentsel Dirençliliğin Farklı Boyutları, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 67, 15-23.
Johnson, M., Chen, W. (2023). Transformation towards risk-sensitive urban development: A comparative analysis. Journal of Urban Resilience and Sustainability, 15(2), 45-67.
Mythen, G. (2022). Considering risk: Placing the work of Ulrich Beck in context. Journal of Risk Research, 25(5), 567–581.
Özeyranlı, O., Yılmaz, C. (2023). Afet risk yönetimi ve kent planlaması. Çantay Kitabevi.
Partigöç, N. S. (2024). Akıllı Kentler Afetler Karşısında Daha mı Dirençli?, Pandeminin Dönüştürdüğü Mekan ve İnsana Dair, Bölüm 11, 239-256. ISBN: 978-625-98568-9-6.
Partigöç, N.S. (2022a). Artificial Intelligence Perspective for Smart Cities, Chapter 3 - From Digital to Sustainable Urban Systems, CRC Press, Taylor and Francis Group, Basım sayısı:1, ISBN:978-1-032-13619-6.
Partigöç, N.S. (2022b). Artificial Intelligence Perspective for Smart Cities, Chapter 10 - Disaster Risk Management, CRC Press, Taylor and Francis Group, Basım sayısı:1, ISBN:978-1-032-13619-6.
Pendall, R., Foster, K.A., Cowell, M. (2010). Resilience and regions: building understanding of the metaphor. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 3(1), 71–84.
Soydemir, S. (2011). Modernizmin Karanlık Yüzü: Risk Toplumu. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, Cilt 3, No 2, 169 – 178.
Tekeli, İ. (2023). Açık planlamaya doğru. İmge Kitabevi.
The International Disaster Database (EM-DAT) (2021). http://emdat.be/sites/default/files/adsr_2021.pdf, (Erişim Tarihi: Şubat 2025).
Timur, K. (2017). Kitap İncelemesi: Ulrich Beck: Risk Toplumu – Başka Bir Modernliğe Doğru. Intermedia International e-Journal, 4 (6), 188 – 1992.
Tiryakioğlu, M. (2016). Afetlerle Kalkınma-Tecrübeler, Politikalar ve Beklentiler. Efil Yayınevi, Ankara. ISBN: 978-605-4160-68-6.
United Nations (2021). World population prospects: The 2017 Revision.www.un.org/development/desa/publications/worldpopulation. (Erişim Tarihi: Şubat 2025).
Urry, J. (1994). Time, Leisure and Social Identity. Time & Society, 3(2), 131-149.
Varol, Ç. (2017). Sürdürülebilir Gelişmede Akıllı Kent Yaklaşımı: Ankara’daki Belediyelerin Uygulamaları (Smart City Approach for Sustainable Development: Practices of Municipalities in Ankara). Çağdaş Yerel Yönetimler, 26 (1).
Varol, M. E. (2022). İnsanın İnsana Yaşattığı Afetler. Disiplinlerarası Bakışla Afet Risk Yönetimi 1, Bölüm 11. Nobel Kitabevi, Ankara. ISBN: 978-625-433-588-4.
