Moderniteden Postmoderniteye Geçiş Ekseninde Planlama Yaklaşımları
Özet
Modernite; akılcılık, ilerleme, düzen ve evrensel bilgi arayışıyla toplumsal yaşamı yeniden biçimlendiren bir dönemdir. Modernizm ise bu düşünsel zemini kentlerin planlanmasına, mimariye ve mekânsal düzene aktaran temel ideolojidir. Modernist planlama; bütüncül, rasyonel, merkeziyetçi ve bilim temelli bir anlayışla toplumsal refah ve düzeni hedefler. Buna karşın postmodernite, bu kesinliklere ve tekil doğrulara karşı çıkarak; çoğulculuğu, yerelliği, farklılıkları ve belirsizliği ön plana çıkarır. Bu doğrultuda postmodern planlama; esneklik, katılım, yerel doku ve çok merkezlilik ilkeleriyle modernist paradigmanın sınırlılıklarını sorgular. Bu kuramsal gerilim, planlama disiplinini 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren modernist akılcı-kapsamlı modelden uzaklaştırarak iletişimsel, çoğulcu ve güç odaklı yaklaşımlara yöneltmiştir. Söz konusu dönüşüm, planlamayı yalnızca teknik bir karar süreci olarak gören anlayışı terk edip; onu sosyal olarak inşa edilen, politik ve söylemsel bir süreç olarak kavrayan yeni bir bakış açısını temsil eder. Bu değişimin planlama literatüründeki en belirgin temsilcileri Patsy Healey, Judith Innes, Leonie Sandercock, Phil Allmendinger ve Bent Flyvbjerg gibi isimlerdir. Bu yaklaşım, geniş bir epistemolojik zeminde Jürgen Habermas, Michel Foucault, Jean-François Lyotard ve David Harvey gibi düşünürlerin kuramsal mirası üzerine inşa edilmiştir. Günümüzde postmodernizm planlama kuramında güncelliğini yitirmiş gibi görünse de, modernitenin mirası ile postmodern eleştiriler arasındaki bu temel çatışma, kentlerin biçimlenişinde ve planlama düşüncesinde hâlâ belirleyici bir rol oynamaya devam etmektedir.
Referanslar
Allmendinger, P. (2002). The post-positivist landscape of planning theory. In P. Allmendinger & M. Tewdwr-Jones (Eds.), Planning futures: New directions for planning theory (pp. 3–19). Routledge.
Alterman, R., & Stav, T. (1998). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies (Book review). Journal of Planning Education and Research, 17(3), 266–268.
Campbell, C. (2006). Modernity and postmodernity. In R. A. Segal (Ed.), The Blackwell companion to the study of religion (pp. 309–320). Blackwell Publishing.
Dear, M. (1986). Postmodernism and planning. Environment and Planning D: Society and Space, 4, 367–384. https://doi.org/10.1068/d040367
Dear, M. (1991). The premature demise of postmodern urbanism. Cultural Anthropology, 6(4), 538–552. DOI: 10.1525/can.1991.6.4.02a00060
Dear, M., & Flusty, S. (1998). Postmodern urbanism. Annals of the Association of American Geographers, 88(1), 50–72.
Ellin, N. (1999). Postmodern urbanism. Princeton Architectural Press.
Ersoy, M. (2017). Planlama kuramları. In Kent planlama (pp. 127–164). İmge Kitabevi.
Feyerabend, P. K. (1970). Against method: Outline of an anarchistic theory of knowledge. University Digital Conservancy.
Flyvbjerg, B. (1998). Rationality and power: Democracy in practice. University of Chicago Press.
Flyvbjerg, B. (2002). Planning and Foucault: In search of the dark side of planning theory. In P. Allmendinger & M. Tewdwr-Jones (Eds.), Planning futures: New directions for planning theory (pp. 44–62). Routledge.
Freestone, R. (2001). History of urban planning (Western). In N. J. Smelser & P. B. Baltes (Eds.), International encyclopedia of the social and behavioral sciences (pp. 16058–16063). Pergamon. https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/04428-4
Garde, A. (2018). Value of postmodernism for urban planning and design. Journal of Architectural and Planning Research, 35(4), 291–302.
Goodchild, B. (1990). Planning and the modern/postmodern debate. Town Planning Review, 61(2), 119–137. JSTOR erişimi
Habermas, J., & Benhabib, S. (1981). Modernity versus postmodernity. New German Critique, (22), 3–14. Duke University Press. http://links.jstor.org/sici?sici=0094-033X%28198124%290%3A22%3C3%3AMVP%3E2.0.CO%3B2-J
Harrison, P. (1996). Postmodern confronts planning: Some thoughts on an appropriate response. Town and Regional Planning, (40), University of Natal. (pp 26-34)
Harrison, P. (2002). A pragmatic attitude to planning. In P. Allmendinger & M. Tewdwr-Jones (Eds.), Planning futures: New directions for planning theory (pp. 157–172). Routledge.
Harvey, D. (1989). The condition of postmodernity: An enquiry into the origins of cultural change. Blackwell.
Harvey, D. (1997). Postmodernliğin durumu: Kültürel değişimin kökenleri (S. Savran, Çev.). Metis Yayınları.
Healey, P. (1997). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies. Palgrave Macmillan.
Healey, P. (2003). Collaborative planning in perspective. Planning Theory, 2(2), 101–123. https://doi.org/10.1177/14730952030022002
Hirt, S. A. (2005). Toward postmodern urbanism? Evolution of planning in Cleveland, Ohio. Journal of Planning Education and Research, 25(1), 27–42. https://doi.org/10.1177/0739456X04270465
Hirt, S. A. (2009). Premodern, modern, postmodern? Placing new urbanism into a historical perspective. Journal of Planning History, 8(3), 263–283. https://doi.org/10.1177/1538513209338902
Huxley, M. (2009). Planning, urban. In R. Kitchin & N. Thrift (Eds.), International encyclopedia of human geography (pp. 193–198). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-008044910-4.01097-X
Innes, J. E. (1995). Planning theory’s emerging paradigm: Communicative action and interactive practice. Journal of Planning Education and Research, 14(3), 183–189. https://doi.org/10.1177/0739456X9501400307
Innes, J. E., & Booher, D. E. (2010). Planning with complexity: An introduction to collaborative rationality for public policy. Routledge.
Jerath, K. S. (2021). Science, technology and modernity. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80465-7
Kulözü-Uzunboy, N. (2020). Modernite projesinin sosyo-mekânsal süreçlerinin temsili için bir öneri: Mekânın ilişkisel temsili. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(75), 1068–1080. https://doi.org/10.17719/jisr.2020.4095
Lyotard, J. F. (1984). The postmodern condition: A report on knowledge. University of Minnesota Press.
Mumford, L. (2007). Tarih boyunca kent: Kökenleri, geçirdiği değişimler ve geleceği (G. Koca & T. Tosun, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal eser 1961’de yayımlanmıştır.)
Oranje, M. (2002). Planning and the postmodern turn. In P. Allmendinger & M. Tewdwr-Jones (Eds.), Planning futures: New directions for planning theory (pp. 171–185). Routledge.
Pelorosso, R. (2020). Modeling and urban planning: A systematic review of performance-based approaches. Sustainable Cities and Society, 52, Article 101867. https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101867
Relph, E. C. (1987). The modern urban landscape: 1880 to the present (with a new preface). Johns Hopkins University Press.(pp 25-40)
Sandercock, L., & Forsyth, A. (1992). A gender agenda: New directions for planning theory. Journal of the American Planning Association, 58(1), 49–59. https://doi.org/10.1080/01944369208975534
Simons, M. (2022). Jean-François Lyotard and postmodern technoscience. Philosophy & Technology, 35, Article 31. https://doi.org/10.1007/s13347-022-00517-3
Soja, E. W. (1997). Postmodern geographies: The reassertion of space in critical social theory (Hindistan baskısı). Rawat Publications.
Tekeli, İ. (1999, 8–10 Haziran). Osmanlı ve erken Cumhuriyet modernitesinde planlamanın yeri [Konferans bildirisi]. Kamu Yönetiminde Planlamanın Kurumsallaşması Konferansı, Mersin Üniversitesi. https://www.academia.edu/30885676/OSMANLI_VE_ERKEN_CUMHUR%C4%B0YET_MODERN%C4%B0TES%C4%B0NDE_PLANLAMANIN_YER%C4%B0
Tekeli, İ. (2009). Postmodernizm tartışmaları üzerine düşünceler. In Modernizm, modernite ve Türkiye’nin kent planlama tarihi (Toplu Eserler 8, pp. 13–30). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tekeli, İ. (2017). Postmodernizm tartışmaları üzerine düşünceler. Düşünme Dergisi, (10). https://doi.org/10.5281/zenodo.7419910
Townley, B. (1993). Foucault, power/knowledge, and its relevance for human resource management. Academy of Management Review, 18(3), 518–545. https://doi.org/10.2307/258907
Tustian, R. E. (2001). Organization of planning, administrative. In N. J. Smelser & P. B. Baltes (Eds.), International encyclopedia of the social and behavioral sciences (pp. 11469–11474). Pergamon. https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/04438-7
Urbano, J. (2016). The Cerdà plan for the expansion of Barcelona: A model for modern city planning. Focus, 12(1), Article 13. https://doi.org/10.15368/focus.2016v12n1.2
Zulfiqar, U. M., & Kausar, M. (2023). Historical development of urban planning theory: Review and comparison of theories in urban planning. International Journal of Innovative Science and Technology, 5(1), 37–55. https://doi.org/10.33411/IJIST/2023050103
