Stratejik Mekânsal Planlama Yaklaşımı
Özet
Stratejik mekânsal planlama, iletişimsel akılcılığa referans veren kavramsal altyapısı ile akılcı kapsamlı planlamanın merkeziyetçi, teknik ve öngörüye dayalı yapısına yöneltilen eleştiriler bağlamında ortaya çıkmıştır. Stratejik mekânsal planlama vizyon ve stratejilere dayalı politika ve eylem tasarımı ile belirsizliklere cevap veren esnek bir planlama anlayışı önermektedir. Bu yaklaşımla katılım, iş birliği, diyalog, müzakere, vizyon geliştirme ve yönetişim kavramları planlama alanına taşınmıştır. Çok aktörlü ve paydaş katılımına dayalı planlama sürecinde plancının rolü de yeniden tanımlanmıştır. Ele alınan farklı uygulama örnekleri stratejik mekânsal planlamanın yere ve bağlama özgü olarak farklılaşan yapısını göstermektedir. Paydaş katılımını, iş birliğini ve kamu yararını odağa alan bu yaklaşım, belirsizlik ve değişimin belirleyici olduğu günümüz koşullarında planlama süreçlerinin esnekliği için imkân sağlamaktadır. Bununla birlikte, stratejik mekânsal planlamanın etkin bir şekilde uygulanabilirliği demokratik yönetim kültürünün ve kurumsal yapının niteliğiyle yakından ilişkilidir.
Referanslar
Akarçay, P. (2020). Communicative planning and participation in Sweden through planner’s perspective: Case of Uleraker Region. Yönetim Bilimleri Dergisi-Journal of Administrative Sciences, 18(37), 657-684.
Akça, S. (2017). Kültürel miras yönetimi İstanbul tarihi yarımada örneği değerlendirme ve öneriler. İdealkent, 22(8), 577-596.
Akkol, M. L. (2019). Jürgen Habermas’ın iletişimsel eylem kuramı ve kamusal alan kavramının analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 171-180.
Albayrak, A. N. ve Erkut, G. (2012, 18-19 Ekim). Kalkınma ajansları ve bölgesel rekabet gücü perspektifinde bölge planı deneyimlerinin anlattıkları [Tam metin]. TÜCAUM VII. Coğrafya Sempozyumu, Ankara, s. 171-183.
Albrechts L. (2006). Shifts in strategic spatial planning? Some evidence from Europe and Australia. Environment and Planning A, 38(6), 1149–1170.
Albrechts L. (2009, 27-28 Kasım). Stragic spatial planning revisited experiences from Europe [Tam metin]. 3. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Mersin, TEPAV. s.61-100.
Albrechts, L. (2001a). In pursuit of new approaches to strategic spatial planning. International Planning Studies, 6(3), 293–310.
Albrechts, L. (2001b). How to proceed from image and discourse to action: As applied to the Flemish diamond. Urban Studies. 38(4), 733-745.
Albrechts, L. (2004). Strategic (spatial) planning re-examined. Environment and Planning B: Planning and Design, 31(5), 743–758.
Albrechts, L. (2010). More of the same is not enough! How could strategic spatial planning be instrumental in dealing with the challenges ahead? Environment and Planning B: Planning and Design, 37(6), 1115–1127.
Allin, S. ve Walsh, C. (2013). Strategic spatial planning in European city-regions: Parallel processes or divergent trajectories? Planlama, 23(3), 111–124.
Allmendinger, P. ve Tewdwr-Jones, M. (2002). The communicative turn in urban planning: Unravelling paradigmatic, ımperialistic abd moralistic dimentions. Space and Polity, 6(1), 5-24.
Almositeer, S. (2017). Roadmap to strategic planning: Definitions. practices, and relationship with performance. International Journal of Business and Management Review, 5(7), 1-8.
Ataöv, A. (2013). Karar verme süreçlerinin demokratikleşmesinde stratejik yaklaşımın rolü ve örnek uygulamalar süreç tasarımı, katılım ve eylem. Planlama Dergisi, 23(3), 125-133. doi: 10.5505/planlama.2013.39974.
Benevolo, L. (1971). History of modern architecture I: Industrial revolution. Cambridge: MIT Press.
Boyne, G. A., Gould-Williams, J. S., Law, J. ve Walker, R. (2004). Problems of rational planning in public organizations an empirical assessment of the conventional wisdom. Administration and Society, 36(3), 328-350.
Brenner, N. (2004). New state spaces: Urban governance and the rescaling of statehood. Oxford University Press.
Bryson, J. M., Crosby, B. C. ve Bloomberg, L. (2014). Public value governance: Moving beyond traditional public administration and the new public management. Public Administration Review, 74(4), 445–456.
Bryson, J. M. ve Roering, W.D. (1987). Applying private-sector strategic planning in the public sector. Journal of the American Planning Association, 53(1), 9-22.
Büyükcivelek, A. B. (2020). Mekansal planların nitelik sorunu. Planlama Dergisi, 30(2), 148-153.
CEC (Commission of the European Communities). (1999). European spatial development perspective: Towards balanced and sustainable development of the territory of the European Union. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities.
Coll, J. M. (2016). The 1992 Barcelona olympic games: The perfect opportunity for urban transformation. Collection Monografies CIDOB.
Davidoff, P. (1965). Advocacy and pluralism in planning. Journal of American Institute of Planners, 31(4), 544-545.
Davoudi, S. (2003). European briefing: Polycentricity in European spatial planning from an analytical tool to a normative agenda. European Planning Studies, 11(8), 979–999.
Erkut, G. ve Gönül, D. (2010). Türkiye’de ve dünyada bölge planlama politikalarının evrimi ve İzmir Kalkınma Ajansı deneyiminden yansıyanlar. B. Akgül, N. Uzay (Ed.), Türkiye’de bölgesel kalkınmanın yeni örgütleri kalkınma ajansları içinde, (ss.373-413). Bursa: Ekin Yayınları.
Ersoy, M. (2007). Kapsamlı planlama kavramının tarihsel gelişimi ve bugünü. M. Ersoy (Ed.), Kentsel planlama kuramları içinde, (ss.115-170). Ankara: İmge Kitabevi.
Ertugal, E. (2017). Challenges for regional governance in Turkey: The role of Development Agencies. METU-JFA, 34(2), 203-224.
European Commission. (2017). Reflection paper on the future of EU finances. Publications Office of the European Union.
Faludi, A. (1973). Planning theory. Oxford: Pergamon Press.
Faludi, A. (2000). The performance of spatial planning. Planning Practice and Research, 15(4), 299–318.
Faludi, A. (2010). Cohesion, coherence, cooperation: European spatial planning coming of age? London: Routledge.
Firidin, E. (2004). Değişen paradigmalar ekseninde kent planlamaya yeni yaklaşımlar. Planlama Dergisi, 28(2), 44-50.
Fischer, F. ve Forester, J. (1993). The argumentative turn in policy analysis and planning. London: UCL Press.
Forester, J. (1999). The deliberative practitioner: Encouraging participatory planning processes. MIT Press.
Freeman, R. E. (1984). Strategic management: A stakeholder approach. Indiana: Pitman.
Gedikli, B. (2007). Stratejik mekânsal planlama: planlamada yeni anlayışlar, yöntemler ve teknikler. M. Ersoy (Ed.), Kentsel planlama kuramları içinde, (ss.237-290). Ankara: İmge Kitabevi.
Government of Ireland. (2018). Project Ireland 2040: National Planning Framework. Dublin: The Stationery Office.
Gülümser, A. A., Öztürk, N. K., Akay, M. ve Belli, B. (2023). Ülke planlamada kentsel dönüşümün yeri: Türkiye Mekânsal Strateji Planı örneği. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, 2(4), 1-19.
Habermas, J. (1984). The theory of communicative action: Vol. 1. Reason and the rationalization of society. Beacon Press.
Hall, P. (2002). Urban and regional planning. Routledge.
Harvey, D. (1989). From managerialism to entrepreneurialism: The transformation in urban governance in late capitalism. Geografiska Annaler. Series B, Human Geography, 71(1), 3–17.
Healey, P. (1992). A planners day: Knowledge & action in communicative practices. Journal of the American Planning Association, 58(1), 9-20.
Healey, P. (2004). The treathment of space and place in the new strategic spatial planning in Europe. International Journal of Urban and Regional Research, 28(1), 45-67.
Healey, P. (2006). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies. Palgrave Macmillan.
Healey, P., Khakee, A., Motte, A. ve Needham, N. (1999). European developments in strategic spatial planning. European Planning Studies, 7(3), 339-355.
Hillier, J. (2002). Shadows of power: An allegory of prudence in land-use planning. London: Routledge.
Innes J. E. ve Booher, D. E. (2003). Collaborative policymaking: Governance through dialogue. M. Hajer ve H. Wagenaar (Ed.) Deliberative policy analysis: Understanding governance in the network society içinde, (ss.33–59). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Innes, J. E. (1996). Planning through consensus building. Journal of The American Planning Association, 62(4), 460-472.
Innes, J. E. ve Booher, D.E. (1999). Consensus building and complex adaptive systems: A framework for evaluating collaborative planning. Journal of the American Planning Association, 65(4), 412–423.
Innes, J. E. ve Booher, D.E. (2010). Planning with complexity: An introduction to collaborative rationality for public policy. Routledge.
Kalkınma Bakanlığı. (2015). Kalkınma için uluslararası işbirliği, metotlar ve yaklaşımlar, 10.Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara.
Kalkınma Bakanlığı. (2018). Stratejik planlama için analiz ve yöntemler rehberi.
Keleş, R. (1997). Kentleşme politikası. Ankara: İmge Kitabevi.
Kulözü Uzunboy, N., Gürel, Ç. ve Demircioğlu, C. (2020). Katılımlı yaklaşımla ortaya çıkarılan örtük bilginin kodlanmış bilgiden farkının ortaya konulması. İdealkent, 29(11), 290-315. DOI: 10.31198/idealkent. 682542.
Kulözü, N. ve Tekeli, İ. (2014). Socio-psychological factors affecting participatory planning processes at interactional level. Megaron, 9(1), 1-13. DOI: 10.5505/MEGARON.2014.54264.
Mastop, H. ve Faludi, A. (1997). Evaluation of strategic plans: The performance principle. Environment and Planning B: Planning and Design, 24(6), 815–832.
Medeiros, E. (2016). Territorial cohesion: An EU concept. European Journal of Spatial Development, (60), 1-30.
METREX. (2010). Metropolitan Spatial Planning Systems in Europe: Framework for Capacity Assessment. METREX Secretariat.
Milanović, M. (2010). Strategic Planning Manual. Bosnia and Herzegovina: UNDP.
Morozov, E. (2022). Critique of techno-feudal reason. New Left Review, (133), 89-126.
Nadin V. vd. (2018). COMPASS – comparative analysis of territorial governance and spatial planning systems in Europe. Applied research 2016-2018: Final report. ESPON & TU Delft.
Nadin, V. ve Fernández Maldonado, A. M. (2018). Spatial planning systems in Europe: multiple trajectories. Planning Practice & Research, 38(5), 625–638.
Nadin, V. ve Stead, D. (2008). European spatial planning systems, social models and learning. The Planning Review, 44(1), 35-47.
Nalcı Arıbaş, N. (2013). Kamuda stratejik planlamanın “katılımcılık” boyutu. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 4(1), 80-100.
Newman P. ve Thornley A. (2002). Globalisation, world cities, and urban planning: Developing a conceptual framework. London: LSE.
OECD. (2017). The governance of land use in OECD countries: Policy analysis and recommendations. Paris: OECD Publishing.
Özdemir, E. (2023). Kent plancısının politik rolü: Türkiye’den çıkarımlar. Planlama Dergisi, 33(2), 288-301. Doi:10.147.44/planlama. 2023.57984.
Özgül, B. (2015). Gelişen bilişim teknolojilerinin merkezden ve yerinden yönetim anlayışlarına etkisi. ASOS Journal, 3(9), 457-473.
Padaki, V. (2000). Coming to grips with organisational values. Development in Practice, 10(3-4), 420-435.
Penpecioğlu, M. ve Taşan-Kok, T. (2016). Alienated and politicized? Young planners’ confrontation with entrepreneurial and authoritarian state intervention in urban development in Turkey. European Planning Studies, 24(6), 1037-1055.
Sager, T. (2002). Deliberative planning and decision-making: An impossibility result. Journal of Planning Education and Research, 21(4), 367–378.
Sarı, V. İ., Yener, I. N., İnan, Ö. (2018). Mekansal planlama sistemine ilişkin değerlendirme raporu. Kalkınma Bakanlığı, Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü, Kentsel ve Mekansal Gelişme Dairesi.
Sezgin, E. ve Erkut, G. (2020). Kalkınma ajansları ve Türkiye mekansal planlama sisteminin dönüşümü. İ. Dinçer ve Z. Enlil. (Ed.), Kent ve planlama içinde, (ss.149-168). İstanbul: YEM.
Sınacı, F. ve Sat, N. A. (2016). Kapsamlı planlamadan stratejik mekansal planlamaya: Türkiye örneği. A. Uğurlar vd. (Ed.), Mekan ve planlama içinde, (ss.21-38). Ankara: Gazi Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yayınları.
Şengül, T. (2002). Planlama paradigmalarının dönüşümü üzerine eleştirel bir değerlendirme. Planlama Dergisi, 26(2-3), 8-30.
Tekeli, İ. (1971). Planlama ve ülkesel fiziki planlama üzerine. Ankara: ODTÜ Mimarlık Fakültesi.
Tekeli, İ. (2009). Akılcı planlamadan bir demokrasi projesi olarak planlamaya. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tewdwr-Jones, M. ve Allmendinger, P. (1998). Deconstructing communicative rationality: a critique of Habermasian collaborative planning. Environment and Planning A, 30(11), 1975-1989. https://doi.org/10.1068/ a301975
Torino Metropoli. (2025). Metropolitan Turin 2025, torinostrategica.it.
Tzu, S. (2024). Sun Tzu savaş sanatı. İstanbul: Koridor Yayınevi.
Varol, S. F. (2022). Yankı odası: Kavramsal bir çerçeve. The Journal of Academic Social Science Studies, 15(91), 457-474. DOI:10.29228/ JASSS.63626.
Varoufakis, Y. (2026). Teknofeodalizm. İstanbul: Diplomat.
Walsh, J. A. (2019). Visions and plans for regional development in Ireland. Administration, 67(3), 7–39.
Williams, B., Walsh, C. ve Boyle, I. (2010). The Development of the functional urban region of Dublin: Implications for regional development markets and planning, Journal of Irish Urban Studies, 7(9), 5-30.
Yıldız, R. ve Çıracı, H. (2006). 5216 sayılı yeni Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun stratejik mekânsal planlama yaklaşımı açısından değerlendirilmesi. İTÜ Dergisi/a Mimarlık, Planlama, Tasarım, 5(2), 197-206.
