Marksist ve Eleştirel Kent Kuramları: Henri Lefebvre, Manuel Castells ve David Harvey
Özet
Bu bölüm, kapitalist kentleşmenin toplumsal ve mekânsal dinamiklerini Henri Lefebvre, Manuel Castells ve David Harvey’in geliştirdiği farklı eleştirel perspektifler üzerinden incelemektedir. Üç teorisyeni bir araya getiren temel nokta, kenti toplumsal ilişkilerden bağımsız fiziksel bir yerleşim alanı veya ekonomik faaliyetlerin üzerinde gerçekleştiği nötr bir zemin olarak ele almamalarıdır. Bunun ötesinde ise belirgin kuramsal ayrımlar bulunmaktadır. Lefebvre, mekânın toplumsal üretimini gündelik yaşam, soyut mekân ve kent hakkı üzerinden tartışırken; Castells’in erken dönem çalışmaları toplumsal yeniden üretim, kolektif tüketim ve kentsel toplumsal hareketlere odaklanır. Castells’in sonraki ağ toplumu yaklaşımıyla birlikte bilgi, sermaye ve iletişim akışlarının kentleri nasıl yeniden konumlandırdığı analizin merkezine yerleşir. Harvey’in yaklaşımında ise sermaye dolaşımı, yapılı çevreye yatırım, kapitalist krizlerin mekânsal olarak ötelenmesi, neoliberalizasyon ve eşitsiz coğrafi gelişme belirleyici kavramlardır. Bölüm, bu farklı açıklama biçimlerini ortak bir modele indirgemek yerine, kapitalist kentleşmenin hangi boyutlarını görünür kıldıkları üzerinden karşılaştırmaktadır. Planlama tartışmaları bakımından da Lefebvre, Castells ve Harvey ile sonraki planlama kuramları arasında doğrusal bir düşünsel soy ilişkisi kurulmamaktadır. Asıl yakınlık güç, toplumsal adalet, kaynakların dağılımı, demokratik katılım ve mekânsal eşitsizlik gibi ortak problem alanlarında ortaya çıkar. Bu nedenle üç yaklaşımın planlama açısından değeri, uygulanabilir tek bir model sunmalarında değil; mekânın kimler tarafından, hangi toplumsal ve ekonomik ilişkiler içinde üretildiğini ve bu süreçlerin kimler açısından hangi sonuçları doğurduğunu sorgulamaya imkân vermelerinde aranmalıdır.
Referanslar
Brenner, N. (2000). The urban question: Reflections on Henri Lefebvre, urban theory and the politics of scale. International Journal of Urban and Regional Research, 24(2), 361–378. https://doi.org/10.1111/1468-2427.00234
Brenner, N. (2009). What is critical urban theory? City, 13(2–3), 198–207. https://doi.org/10.1080/13604810902996466
Castells, M. (1975). Advanced capitalism, collective consumption, and urban contradictions: New sources of inequality and new models for change. In L. N. Lindberg, R. Alford, C. Crouch, & C. Offe (Eds.), Stress and contradiction in modern capitalism: Public policy and the theory of the state (pp. 175–197). Lexington Books.
Castells, M. (1976a). Is there an urban sociology? In C. G. Pickvance (Ed.), Urban sociology: Critical essays (pp. 33–59). Tavistock Publications.
Castells, M. (1976b). Theoretical propositions for an experimental study of urban social movements. In C. G. Pickvance (Ed.), Urban sociology: Critical essays (pp. 147–173). Tavistock Publications.
Castells, M. (1977). The urban question: A Marxist approach (A. Sheridan, Trans.). Edward Arnold. (Orijinal eser 1972’de yayımlanmıştır)
Castells, M. (1996). The rise of the network society. Blackwell.
Elden, S. (2004). Understanding Henri Lefebvre: Theory and the possible. Continuum.
Fainstein, S. S. (2010). The just city. Cornell University Press.
Flyvbjerg, B. (1998). Rationality and power: Democracy in practice. University of Chicago Press.
Friedmann, J. (1987). Planning in the public domain: From knowledge to action. Princeton University Press.
Gottdiener, M. (1993). A Marx for our time: Henri Lefebvre and the production of space. Sociological Theory, 11(1), 129–134. https://doi.org/10.2307/201984
Harvey, D. (1982). The limits to capital. Basil Blackwell.
Harvey, D. (2005a). A brief history of neoliberalism. Oxford University Press.
Harvey, D. (2005b). Spaces of neoliberalization: Towards a theory of uneven geographical development. Franz Steiner Verlag.
Harvey, D. (2008). The right to the city. New Left Review, 53, 23–40.
Harvey, D. (2012). Rebel cities: From the right to the city to the urban revolution. Verso.
Healey, P. (1997). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies. Macmillan.
Healey, P. (2003). Collaborative planning in perspective. Planning Theory, 2(2), 101–123. https://doi.org/10.1177/14730952030022002
Holgersen, S. (2020). On spatial planning and Marxism: Looking back, going forward. Antipode, 52(3), 800–824. https://doi.org/10.1111/anti.12614
Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell. (Orijinal eser 1974’te yayımlanmıştır)
Lefebvre, H. (1996). Writings on cities (E. Kofman & E. Lebas, Eds. & Trans.). Blackwell.
Lefebvre, H. (2003). The urban revolution (R. Bononno, Trans.). University of Minnesota Press. (Orijinal eser 1970’de yayımlanmıştır)
Massey, D. (2005). For space. Sage.
Mayer, M. (2009). The “right to the city” in the context of shifting mottos of urban social movements. City, 13(2–3), 362–374. https://doi.org/10.1080/13604810902982755
McKeown, K. (1980). The urban sociology of Manuel Castells: A critical examination of the central concepts. The Economic and Social Review, 11(4), 257–280.
Merrifield, A. (2000). Henri Lefebvre: A socialist in space. In M. Crang & N. Thrift (Eds.), Thinking space (pp. 167–182). Routledge.
Pickvance, C. G. (1975). Toward a reconstruction of urban sociology. American Journal of Sociology, 80(4), 1003–1008.
Purcell, M. (2014). Possible worlds: Henri Lefebvre and the right to the city. Journal of Urban Affairs, 36(1), 141–154. https://doi.org/10.1111/juaf.12034
Sandercock, L. (1998). Towards cosmopolis: Planning for multicultural cities. John Wiley & Sons.
Soja, E. W. (2000). Postmetropolis: Critical studies of cities and regions. Blackwell.
Soja, E. W., & Hadjimichalis, C. (1979). Between geographical materialism and spatial fetishism: Some observations on the development of Marxist spatial analysis. Antipode, 11(3), 3–11. https://doi.org/10.1111/j.1467-8330.1979.tb00133.x
