Kent Sosyolojisinin Klasik Kuramları ve Chicago Okulu
Özet
Bu bölüm, klasik sosyolojik düşüncenin kent olgusuna ilişkin kavramsal katkılarını ve Chicago Okulu’nun kent sosyolojisinin ampirik ve kurumsal gelişimindeki rolünü modern planlama düşüncesiyle ilişkileri bağlamında incelemektedir. Sanayileşme, kapitalist üretim ilişkilerinin gelişmesi, toplumsal farklılaşma ve hızlanan nüfus hareketleriyle birlikte kentlerin yalnızca fiziksel yerleşmeler veya ekonomik faaliyet alanları değil, toplumsal ilişkilerin, kurumsal yapıların ve bireysel deneyimlerin yeniden biçimlendiği karmaşık toplumsal oluşumlar hâline geldiği kabulünden hareket edilmektedir. Bu çerçevede Durkheim’ın toplumsal dayanışma ve anomi; Marx ve Engels’in kapitalizm, sınıf, kent-kır ayrımı ve barınma; Weber’in kent yurttaşlığı, rasyonelleşme ve bürokratik örgütlenme; Simmel’in ise metropol deneyimi, bireyselleşme ve sosyal mesafe üzerine geliştirdiği yaklaşımlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Ardından Park, Burgess, McKenzie ve Wirth üzerinden Chicago Okulu’nun insan ekolojisi, mekânsal farklılaşma ve kentsel yaşam konularındaki katkıları ile saha araştırması, sosyal haritalama, yaşam öyküleri, vaka çalışmaları, sosyal tarama araştırmaları (social survey) ve nicel çözümlemeleri üniversite temelli bir araştırma programı içinde sistematikleştirmesi ele alınmaktadır. Bölüm, Chicago Okulu’nun ampirik kent araştırmasını başlattığı veya klasik sosyoloji ile modern planlama arasında doğrudan ve tek yönlü bir düşünsel aktarım bulunduğu yönündeki doğrusal anlatıları sorgulamaktadır. Bunun yerine klasik sosyoloji, Chicago Okulu ve modern planlamanın toplumsal düzen, eşitsizlik, mekânsal farklılaşma, barınma, halk sağlığı ve kurumsal örgütlenme gibi ortak sorunlar çevresinde kesişen, fakat farklı kurumsal ve entelektüel güzergâhlarda gelişen gelenekler olduğu savunulmaktadır. Sonuç olarak bu kuramsal ve yöntemsel mirasın çağdaş değeri, tarihsel modellerinin değişmeden uygulanmasında değil, kent-toplum ilişkisini farklı analiz düzeylerinde sorgulamaya imkân veren kavramsal ve ampirik araştırma araçları sunmasında yatmaktadır.
Referanslar
Aalbers, M. B. (2016). The financialization of housing: A political economy approach. Routledge.
Abbott, A. (2020). The Chicago School and city planning. Civic Sociology, 1(1), Article 14106. https://doi.org/10.1525/001c.14106
Allen, J. (2000). On Georg Simmel: Proximity, distance and movement. In M. Crang & N. Thrift (Eds.), Thinking space (pp. 54–70). Routledge.
Bulmer, M. (1984). The Chicago School of Sociology: Institutionalization, diversity, and the rise of sociological research. University of Chicago Press.
Burgess, E. W. (1925). The growth of the city: An introduction to a research project. In R. E. Park, E. W. Burgess, & R. D. McKenzie, The city (pp. 47–62). University of Chicago Press.
Davidoff, P. (1965). Advocacy and pluralism in planning. Journal of the American Institute of Planners, 31(4), 331–338. https://doi.org/10.1080/01944366508978187
Durkheim, E. (1984). The division of labour in society (W. D. Halls, Trans.). Macmillan. (Orijinal eser 1893’te yayımlanmıştır)
Durkheim, E. (1997). Suicide: A study in sociology (J. A. Spaulding & G. Simpson, Trans.). Free Press. (Orijinal eser 1897’de yayımlanmıştır)
Engels, F. (1969). The condition of the working class in England. Panther. (Orijinal eser 1845’te yayımlanmıştır)
Engels, F. (1970). The housing question. Progress Publishers. (Orijinal eser 1872’de yayımlanmıştır)
Fischer, C. S. (1972). “Urbanism as a way of life”: A review and an agenda. Sociological Methods & Research, 1(2), 187–242. https://doi.org/10.1177/004912417200100203
Fischer, C. S. (1975). Toward a subcultural theory of urbanism. American Journal of Sociology, 80(6), 1319–1341. https://doi.org/10.1086/225993
Gehl, J. (2011). Life between buildings: Using public space. Island Press.
Hall, P. (2014). Cities of tomorrow: An intellectual history of urban planning and design since 1880 (4th ed.). Wiley-Blackwell.
Harvey, D. (1973). Social justice and the city. Edward Arnold.
Healey, P. (1997). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies. Macmillan.
Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House.
Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell. (Orijinal eser 1974’te yayımlanmıştır)
Marx, K., & Engels, F. (2013). Alman İdeolojisi (T. Ok & O. Geridönmez, Çev.). Evrensel Basım Yayın. (Orijinal eser 1932’de yayımlanmıştır)
Massey, D. (1994). Space, place and gender. Polity Press.
McKenzie, R. D. (1924). The ecological approach to the study of the human community. American Journal of Sociology, 30(3), 287–301. https://doi.org/10.1086/213698
McKenzie, R. D. (1933). The metropolitan community. McGraw-Hill.
McKenzie, R. D. (1968). The ecology of institutions. In A. H. Hawley (Ed.), Roderick D. McKenzie on human ecology: Selected writings (pp. 102–117). University of Chicago Press. (Orijinal eser 1936’da yayımlanmıştır)
Park, R. E. (1915). The city: Suggestions for the investigation of human behavior in the city environment. American Journal of Sociology, 20(5), 577–612. https://doi.org/10.1086/212433
Park, R. E. (1936). Human ecology. American Journal of Sociology, 42(1), 1–15. https://doi.org/10.1086/217327
Park, R. E., Burgess, E. W., & McKenzie, R. D. (1925). The city. University of Chicago Press.
Paugam, S. (2021). Solidarity and attachment in Durkheim’s sociological thought. In H. Joas & A. Pettenkofer (Eds.), The Oxford handbook of Émile Durkheim (pp. 39–56). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780190679354.013.3
Robinson, J. (2006). Ordinary cities: Between modernity and development. Routledge.
Rossi, M. R. (2023). Ideology and city planning: Marx and Engels’s reconciliation of town and country. Rethinking Marxism, 35(2), 225–244. https://doi.org/10.1080/08935696.2023.2183692
Schwartz, N. L. (1985). Communitarian citizenship: Marx and Weber on the city. Polity, 17(3), 530–548. https://doi.org/10.2307/3234657
Simmel, G. (1950). The stranger. In K. H. Wolff (Ed. & Trans.), The sociology of Georg Simmel (pp. 402–408). Free Press. (Orijinal eser 1908’de yayımlanmıştır)
Simmel, G. (1971). The metropolis and mental life. In D. N. Levine (Ed.), On individuality and social forms (pp. 324–339). University of Chicago Press. (Orijinal eser 1903’te yayımlanmıştır)
Simmel, G. (2004). The philosophy of money (D. Frisby, Ed.; T. Bottomore & D. Frisby, Trans.; 3rd enl. ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203481134 (Orijinal eser 1900’de yayımlanmıştır)
Taylor, N. (1998). Urban planning theory since 1945. SAGE.
Tönnies, F. (2001). Community and civil society (J. Harris, Ed.; M. Hollis, Trans.). Cambridge University Press. (Orijinal eser 1887’de yayımlanmıştır)
Uitermark, J. (2026). Parsing the Chicago School legacy: Towards a critical human ecology. Dialogues in Urban Research, 4(1), 10–31. https://doi.org/10.1177/27541258251361085
Weber, M. (1949). The methodology of the social sciences (E. A. Shils & H. A. Finch, Eds. & Trans.). Free Press.
Weber, M. (1958). The city (D. Martindale & G. Neuwirth, Eds. & Trans.). Free Press. (Orijinal eser 1921’de yayımlanmıştır)
Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology (G. Roth & C. Wittich, Eds.). University of California Press. (Orijinal eser 1922’de yayımlanmıştır)
Wirth, L. (1938). Urbanism as a way of life. American Journal of Sociology, 44(1), 1–24. https://doi.org/10.1086/217913
Wirth, L. (1945). Human ecology. American Journal of Sociology, 50(6), 483–488. https://doi.org/10.1086/219688
