Endüstriyel Yan Ürünlerinin Hayvan Beslemede Alternatif ve Fonksiyonel Yem Kaynağı Olarak Değerlendirilmesi
Özet
Hayvansal üretimde yem maliyetlerinin yükselmesi, yem hammaddelerinde arz ve fiyat dalgalanmalarının artması ve kaynakların sürdürülebilir kullanımına yönelik gereksinimler, alternatif yem kaynaklarının değerlendirilmesini önemli hâle getirmiştir. Bu bölümde, başta gıda ve tarımsal sanayi olmak üzere mezbaha ve su ürünleri, biyoyakıt ve fermantasyon endüstrilerinden elde edilen çeşitli yan ürünlerin hayvan beslemedeki potansiyeli ele alınmıştır. Söz konusu yan ürünlerin kuru madde, ham protein, ham yağ, ham selüloz, NDF, ADF ve ham kül içerikleri ile fonksiyonel bileşenleri değerlendirilmiş; kullanım olanakları hayvan türleri ve üretim sistemleri açısından incelenmiştir. Bunun yanında pektin, tanenler, fenolik bileşikler, likopen, omega-3 yağ asitleri ve prebiyotik özellik gösteren bileşenlerin hayvan sağlığı, bağışıklık, rumen ve bağırsak fonksiyonları ile hayvansal ürünlerin kalite özellikleri üzerindeki potansiyel etkileri ortaya konulmuştur. Yan ürünlerin kullanımında besin madde değişkenliği, antinutrisyonel faktörler, mikotoksin ve ağır metal kontaminasyonu, yüksek nem ve depolama sorunları gibi sınırlılıklar dikkate alınmalıdır. Uygun işleme, kalite kontrol ve standardizasyon uygulamalarıyla bu kaynakların değerlendirilmesi; yem maliyetlerinin azaltılması, yem ithalatına bağımlılığın düşürülmesi, kaynak kullanım etkinliğinin artırılması ve döngüsel ekonomi yaklaşımının desteklenmesine katkı sağlayabilir.
Referanslar
FAO. (2023). FAO, IFAD, UNICEF, WFP and WHO. 2023. The State of Food Security and Nutrition in the World 2023. Urbanization, agrifood systems transformation and healthy diets across the rural–urban continuum. Rome, FAO.
Steinfeld, H., Gerber, P., Wassenaar, T., Castel, V., Rosales, M., & de Haan, C. (2006). Livestock's Long Shadow: Environmental Issues and Options. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome.
Gustavsson, J., Cederberg, C., Sonesson, U., van Otterdijk, R., & Meybeck, A. (2011). Global Food Losses and Food Waste: Extent, Causes and Prevention. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome.
Makkar, H. P. S. (2018). Feed demand landscape and implications of food-not feed strategy for food security and climate change. Animal, 12(8), 1744-1754.
Gerber, P. J., Steinfeld, H., Henderson, B., Mottet, A., Opio, C., Dijkman, J., Falcucci, A., & Tempio, G. (2013). Tackling Climate Change Through Livestock: A Global Assessment of Emissions and Mitigation Opportunities. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome.
Avrupa Konseyi. (2009). Yönetmelik (AT) No 767/2009 — Yemin Piyasaya Sürülmesi ve Kullanımı Hakkında. Avrupa Birliği Resmî Gazetesi, L 229, 1-28. [Regulation (EC) No 767/2009 of the European Parliament and of the Council of 13 July 2009 on the placing on the market and use of feed. OJ L 229, 1.9.2009, pp. 1–28.]
McDonald, P., Edwards, R. A., Greenhalgh, J. F. D., Morgan, C. A., Sinclair, L. A., & Wilkinson, R. G. (2011). Animal Nutrition (7. baskı). Pearson.
Bach Knudsen, K. E. (1997). Carbohydrate and lignin contents of plant materials used in animal feeding. Animal Feed Science and Technology, 67(4), 319–338. https://doi.org/10.1016/S0377-8401(97)00009-6
NRC (National Research Council). (1994). Nutrient Requirements of Poultry (9. baskı). National Academies Press.
Molina-Alcaide, E., & Yáñez-Ruiz, D. R. (2008). Potential use of olive by-products in ruminant feeding: A review. Animal Feed Science and Technology, 147(1–3), 247–264. https://doi.org/10.1016/j.anifeedsci.2007.09.021
Bampidis, V. A., & Robinson, P. H. (2006). Citrus by-products as ruminant feeds: A review. Animal Feed Science and Technology, 128(3–4), 175–217. https://doi.org/10.1016/j.anifeedsci.2005.12.002
Mussatto, S. I., Dragone, G., & Roberto, I. C. (2006). Brewers' spent grain: generation, characteristics and potential applications. Journal of Cereal Science, 43(1), 1–14. https://doi.org/10.1016/j.jcs.2005.06.001
Jayathilakan, K., Sultana, K., Radhakrishna, K., & Bawa, A. S. (2012). Utilization of byproducts and waste materials from meat, poultry and fish processing industries: a review. Journal of Food Science and Technology, 49(3), 278–293. https://doi.org/10.1007/s13197-011-0290-7
NRC (National Research Council). (2001). Nutrient Requirements of Dairy Cattle (7. baskı). National Academies Press.
Hardy, R. W. (2010). Utilization of plant proteins in fish diets: effects of global demand and supplies of fishmeal. Aquaculture Research, 41(5), 770–776. https://doi.org/10.1111/j.1365-2109.2009.02349.x
Liu, K. (2011). Chemical composition of distillers grains, a review. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 59(5), 1508–1526. https://doi.org/10.1021/jf103512z
Manach, C., Scalbert, A., Morand, C., Remesy, C., & Jimenez, L. (2004). Polyphenols: food sources and bioavailability. American Journal of Clinical Nutrition, 79(5), 727-747. https://doi.org/10.1093/ajcn/79.5.727
Scalbert, A., & Williamson, G. (2000). Dietary intake and bioavailability of polyphenols. Journal of Nutrition, 130(8S), 2073S-2085S. https://doi.org/10.1093/jn/130.8.2073S
Gibson, G. R., & Roberfroid, M. B. (1995). Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics. Journal of Nutrition, 125(6), 1401-1412. https://doi.org/10.1093/jn/125.6.1401
Roberfroid, M. (2007). Prebiotics: the concept revisited. Journal of Nutrition, 137(3 Suppl 2), 830S-837S. https://doi.org/10.1093/jn/137.3.830S
Windisch, W., Schedle, K., Plitzner, C., & Kroismayr, A. (2008). Use of phytogenic products as feed additives for swine and poultry. Journal of Animal Science, 86(14 Suppl), E140-E148. https://doi.org/10.2527/jas.2007-0459
Brenes, A., & Roura, E. (2010). Essential oils in poultry nutrition: Main effects and modes of action. Animal Feed Science and Technology, 158(1-2), 1-14. https://doi.org/10.1016/j.anifeedsci.2010.03.007
Calder, P. C. (2012). Omega-3 polyunsaturated fatty acids and inflammatory processes: nutrition or pharmacology? British Journal of Clinical Pharmacology, 75(3), 645-662. https://doi.org/10.1111/j.1365-2125.2012.04374.x
NRC — National Research Council. (2011). Nutrient Requirements of Fish and Shrimp. National Academies Press.
Van Soest, P. J. (1994). Nutritional Ecology of the Ruminant (2. baskı). Cornell University Press.
Bedford, M. R., & Partridge, G. G. (Eds.). (2001). Enzymes in Farm Animal Nutrition. CAB International.
TÜİK — Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Yem Sanayi İstatistikleri. https://www.tuik.gov.tr [02.04.2026]
Avrupa Parlamentosu ve Konseyi. (2009a). Yönetmelik (AT) No 767/2009 — Yemin piyasaya sürülmesi ve kullanımı hakkında. Avrupa Birliği Resmî Gazetesi, L 229, 1-28.
Avrupa Parlamentosu ve Konseyi. (2009b). Yönetmelik (AT) No 1069/2009 — İnsan tüketimine sunulmayan hayvansal yan ürünlere ilişkin sağlık kuralları. Avrupa Birliği Resmî Gazetesi, L 300, 1-33.
T.C. Resmî Gazete. (2010). 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu. Resmî Gazete, Sayı: 27676, 13 Haziran 2010, Ankara.
