Nörolojik Rehabilitasyonda Sağlık İletişimi: Motor, Kognitif ve Afektif Bileşenlerin Etkileşimi
Özet
Nörolojik hastalıkların büyük bir bölümünde motor, duysal ve kognitif etkilenimler ortaya çıkmaktadır. Buna bağlı olarak beyindeki dil ve anlama bölgelerinin etkilenimi, konuşmayı oluşturan kaslar ve sinirlerdeki tutulumlar, konuşmanın koordine edilememesi gibi problemler ortaya çıkabilir. Bununla birlikte bireyler yalnızca hastalığın getirdiği fiziksel zorluklarla baş etmekle kalmayıp psikolojik faktörlerden de etkilenir. Tüm bu fiziksel, kognitif ve psikolojik faktörlerin etkisiyle iletişim becerileri önemli ölçüde kısıtlar ve kişilerin rehabilitasyon süreçlerinden sosyal hayatına kadar yaşamını önemli ölçüde etkiler. Bireyler hastalığın fiziksel bir sonucu olarak; rehabilitasyona aktif olarak katılamama, sorunlarını ve beklentilerini yeteri kadar ifade edememe, mesleğini icra edememe, sosyal hayattan uzaklaşma gibi pek çok sorun yaşar. Bu sorunların yol açtığı psikolojik durumlar da bireylerin iletişimini kısıtlar. Nörolojik iletişim rehabilitasyonunda alternatif ve destekleyici iletişim sistemleri, tele-rehabilitasyon, mobil sağlık uygulamaları, yapay zekâ destekli teknolojiler ve beyin-bilgisayar arayüzleri gibi güncel rehabilitasyon yaklaşımları ile yoğun tedavi programları rehabilitasyonun çok önemli bir parçasını oluşturur. Bununla birlikte aile, sağlık profesyonelleri ve sosyal çevrenin bireyin ihtiyacına uygun şekilde hasta ve multisidipliner ekip arasında iletişimi sürdürmesi bireyin iyileşme sürecini çok yönlü şekilde etkileyecektir. Sonuç olarak nörolojik rehabilitasyonda sağlık iletişiminin; motor, kognitif ve afektif süreçler birlikte değerlendirilerek, bireyselleştirilmiş ve multisipliner bir yaklaşımla planlanması bireyin fonksiyonel bağımsızlığını sosyal katılımını ve yaşam kalitesinin arttırılmasında temel bir unsurdur.
Referanslar
Berthier, M. L. (2005). Poststroke aphasia: Epidemiology, pathophysiology and treatment. Drugs & Aging, 22(2), 163–182. https://doi.org/10.2165/00002512-200522020-00006
Beukelman, D. R., Fager, S., Ball, L., & Dietz, A. (2007). AAC for adults with acquired neurological conditions: A review. Augmentative and Alternative Communication, 23(3), 230–242.
Birbaumer, N. (2006). Breaking the silence: Brain–computer interfaces (BCI) for communication and motor control. Psychophysiology, 43(6), 517–532.
Darley, F. L., Aronson, A. E., & Brown, J. R. (1975). Motor speech disorders. Saunders.
Darley, F. L., Brown, J. R., & Goldstein, N. P. (1972). Dysarthria in multiple sclerosis. Journal of Speech and Hearing Research, 15(2), 229–245.
Demirtaş Tatlıdede, A., Hanağası, H. A., Çabalar, M., & Yayla, V. (2013). Kognitif affektif serebellar sendrom ve psikoz bulguları ile ortaya çıkan bir multisistem atrofi (MSA-C) olgusu. Turkish Journal of Neurology, 19(3).
Dorsey, E. R., Glidden, A. M., Holloway, M. R., Birbeck, G. L., & Schwamm, L. H. (2018). Teleneurology and mobile technologies: The future of neurological care. Nature Reviews Neurology, 14(5), 285–297.
Ellis, C., & Urban, S. (2016). Age and aphasia: A review of presence, type, recovery and clinical outcomes. Topics in Stroke Rehabilitation, 23(6), 430–439. https://doi.org/10.1080/10749357.2016.1150412
Henderson, S. K., Ramanan, S., Patterson, K. E., Garrard, P., Patel, N., Peterson, K. A., ... & Lambon Ralph, M. A. (2024). Lexical markers of impaired speech in primary progressive aphasia and Parkinson-plus disorders. Brain Communications, 6(6), fcae433.
Holtgraves, T., & Cadle, C. (2016). Communication impairment in patients with Parkinson's disease: Challenges and solutions. Journal of Parkinsonism and Restless Legs Syndrome, 45–55.
Imura, T. (2026). Communication support for neurological disorders. Brain and Nerve, 78(6), 701–705. https://doi.org/10.11477/mf.188160960780060701
Kao, S. K., & Chan, C. T. (2024). Increased risk of depression and associated symptoms in poststroke aphasia. Scientific Reports, 14(1), 21352.
Kavya, S., Viswanathan, P., Perumal, R. C., & Charan, S. M. P. (2022). Impact of communication difficulty on the quality of life in individuals with Parkinson's disease. Annals of Movement Disorders, 5(1), 49–54.
Kaya, A., & Özcan, F. (2017). Communication with the patients of amyotrophic lateral sclerosis and current technology. The Journal of Turkish Family Physician, 8(2).
Kim, J. M., & Yang, S. N. (2022). Diagnosis of post-stroke aphasia: A review of language tests in Korea. Brain Neurorehabilitation, 15, e18. https://doi.org/10.12786/bn.2022.15.e18
Kurada, H. Z. (2024). Nöromodülasyon kavramı ve inme sonrası afazi müdahalesindeki güncel rolü. Dil Konuşma ve Yutma Araştırmaları Dergisi, 7(2), 226–256.
Laures, J. S., & Shisler, R. J. (2004). Complementary and alternative medical approaches to treating adult neurogenic communication disorders: A review. Disability and Rehabilitation, 26(6), 315–325. https://doi.org/10.1080/0963828032000174106
Meulenbroek, P., Bowers, B., & Turkstra, L. S. (2016). Characterizing common workplace communication skills for disorders associated with traumatic brain injury: A qualitative study. Journal of Vocational Rehabilitation, 44(1), 15–31.
Muresanu, D. (2021). New horizons in neurorehabilitation. Journal of Medicine and Life, 14(4), 429–430. https://doi.org/10.25122/jml-2021-1004
Noffs, G., Perera, T., Kolbe, S. C., Shanahan, C. J., Boonstra, F. M., Evans, A., ... & Vogel, A. P. (2018). What speech can tell us: A systematic review of dysarthria characteristics in multiple sclerosis. Autoimmunity Reviews, 17(12), 1202–1209.
Palmer, R., & Pauranik, A. (2021). Rehabilitation of communication disorders. In T. Platz (Ed.), Clinical pathways in stroke rehabilitation: Evidence-based clinical practice recommendations. Springer.
Patel, U. K., Anwar, A., Saleem, S., Malik, P., Rasul, B., Patel, K., ... & Arumaithurai, K. (2021). Artificial intelligence as an emerging technology in the current care of neurological disorders. Journal of Neurology, 268(5), 1623–1642.
Pennington, L. (2008). Cerebral palsy and communication. Paediatrics and Child Health, 18(9), 405–409.
Pennington, L., Goldbart, J., & Marshall, J. (2004). Speech and language therapy to improve the communication skills of children with cerebral palsy. Cochrane Database of Systematic Reviews, (2), CD003466.
Pinto, S., Ozsancak, C., Tripoliti, E., Thobois, S., Limousin-Dowsey, P., & Auzou, P. (2004). Treatments for dysarthria in Parkinson's disease. The Lancet Neurology, 3(9), 547–556.
Pennington, L., Dave, M., Rudd, J., Hidecker, M. J. C., Caynes, K., & Pearce, M. S. (2020). Communication disorders in young children with cerebral palsy. Developmental Medicine & Child Neurology, 62(10), 1161–1169. https://doi.org/10.1111/dmcn.14635
Plotas, P., Nanousi, V., Kantanis, A., Tsiamaki, E., Papadopoulos, A., Tsapara, A., & Trimmis, N. (2023). Speech deficits in multiple sclerosis: A narrative review of the existing literature. European Journal of Medical Research, 28(1), 252. https://doi.org/10.1186/s40001-023-01239-2
Ross, E. D. (2000). Affective prosody and the aprosodias. In Principles of Behavioral and Cognitive Neurology (2nd ed., pp. 316–331).
Shah-Basak P, Boukrina O, Li XR, Jebahi F, Kielar A. Targeted neurorehabilitation strategies in post-stroke aphasia. Restor Neurol Neurosci. 2023;41(3-4):129-191. doi: 10.3233/RNN-231344. PMID: 37980575; PMCID: PMC10741339.
Stasolla, F., Lopez, A., Akbar, K., Vinci, L. A., & Cusano, M. (2023). Matching assistive technology, telerehabilitation, and virtual reality to promote cognitive rehabilitation and communication skills in neurological populations: A perspective proposal. Technologies, 11(2), 43.
Tao, L., Wang, Q., Liu, D., Wang, J., Zhu, Z., & Feng, L. (2020). Eye tracking metrics to screen and assess cognitive impairment in patients with neurological disorders. Neurological Sciences, 41(7), 1697–1704.
Vural, A. Ö. (2021). Bilişsel-dilbilimsel terapi yönteminin tutuk afazili hastaların dil ve konuşma rehabilitasyonuna etkisi (Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi).
Whillans, C., Lawrie, M., Cardell, E. A., Kelly, C., & Wenke, R. (2022). A systematic review of group intervention for acquired dysarthria in adults. Disability and Rehabilitation, 44(13), 3002-3018.
Yorkston, K. M. (1996). Treatment efficacy: Dysarthria. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 39(5), S46–S57.
