Dijital Dönüşüm Kıskacında Beşeri Sermaye: Türkiye’de Beyin Göçünün Nedenleri ve Sonuçları
Özet
Dijitalleşmenin etkisiyle içinde bulunduğumuz dijital dönüşüm sürecinde, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde, küresel hareketliliğinin artmasıyla birlikte nitelikli işgücünün "beyin göçü" riski de beraberinde gelmektedir. Bu çalışma, Türkiye özelinde son on yılda ivme kazanan beyin göçü olgusunu, dijitalleşmenin yarattığı yeni işgücü piyasası dinamikleri üzerinden teorik bir perspektifle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Özellikle 2000’li yıllar itibariyle artış gösteren beyin göçü Türkiye’de beşeri sermaye stokunda hızla azalmaya neden olmaktadır. Bu azalışın, nitelikli işgücü temini üzerinde kısıtlayıcı etki yaratması muhtemeldir. Türkiye için beyin göçünün neden ve sonuçlarının incelendiği bu çalışmada, beyin göçü oranları ile dijital dönüşüm, Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı, işsizlik oranı, istihdam oranı ve uluslararası göç rakamları arasındaki ilişkiler ele alınarak Türkiye’nin yıllar içindeki durumunun ve değişimlerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Yapılan veri analizi neticesinde Türkiye’de son yıllarda yükseköğretim mezunları artmasına rağmen beyin göçü oranlarında artışlar yaşandığı, göç eden nüfusta yükseköğretim mezunlarının çok yüksek paya sahip olduğu, yetiştirilen gençlerin sermaye olarak başka ülkelere gidişi bulguları elde edilmiştir. Sonuç olarak Türkiye'nin dijital dönüşüm hedeflerine ulaşabilmesinin nitelikli insan gücünün geliştirilmesine ve ülkede kalmasını sağlayacak ekonomik koşulların güçlendirilmesine bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Mevcut politika önerileri ile nitelikli iş gücü kaybı önlenerek beyin göçünde azalmalar sağlanması, Türkiye’nin hedeflediği
Referanslar
Acar, E. Ö. (2017). Türkiye’den OECD Ülkelerine Nitelikli İşgücü Göçü: Bir Panel Veri Analizi. Uluslararası Ekonomi Ve Yenilik Dergisi, 3(1), 1-16. https://doi.org/10.20979/ueyd.266025
Acemoğlu, D. & Restrepo, P. (2019). Automation and New Tasks: How Technology Displaces and Reinstates Labor. Journal of Economic Perspectives, 33(2), 3-30.
Acemoğlu, D. & Restrepo, P. (2020). Robots and Jobs: Evidence from US Labor Markets. Journal of Political Economy, 128(6), 1-57.
Aghion, P., Antonin, C. & Bunel, S. (2019). Artificial Intelligence, Growth and Employment: The Role of Policy. Economics and Statistics, 510-511-512, 149-164.
Akça, E. E. & Çelik, O. (2024). Institutional Quality and Emigration Nexus: Empirical Evidence From Türkiye. International Migration , 62(3), 3-19.
Akçetin, E. (2023). Türkiye Can Leverage the Power of Innovation, Artificial Intelligence, and Fintech to Enhance Productivity. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 14(55), 335-364. https://doi.org/10.5824/ajite.2023.04.002.x
Akçiğit, U., Saygın, Z. B., Koç, Ç., Shim, Y., Parmar, S., Taşpınar, N., Pearce, J., & Tokmakoğlu, D. (2023). Türkiye akademik diaspora raporu: Beyin göçünden beyin gücüne. Türkiye Bilişim Vakfı.
Akgül, H. & Ayer, Z. (2020). Dördüncü Sanayi Devrimi (Sanayi 4.0) ile Birlikte Mesleklerde Olası Değişim ve Dönüşüm. Tarih Okulu Dergisi, 13(XLV), 1326-1344.
Akın, M. Ş., & Karadaş, E. (2023). Reasons Behind the Migration of Highly Qualified Employees from Turkiye: The Case of Software Developers and Engineers. Journal of Economy Culture and Society, 68, 97-110, https://doi.org/10.26650/JECS2023-1229036
Akyıldız, İ., E. (2024). Brain drain from Turkey to the USA and Europe: historical process and current trends. Cografya Dergisi, 49, 175-189. https://doi.org/10.26650/JGEOG2024-1528242
Akyıldız İ. E., Başkol M.O., Eryiğit K.Y. (2025). The relationship between brain drain and human capital: evidence from Turkey. International Journal of Manpower, 46(8), 1546–1562, https://doi.org/10.1108/IJM-08-2024-0566
Alkin, E. (2017). Prof. Dr. Emre Alkin ile Yapay Zekâ ve Ekonomi. Altınbaş Üniversitesi, Broadcast, https://www.youtube.com/watch?v=c9sihpjLN6w, Erişim Tarihi: 28.05.2026.
Atik, H. (2006). Beşeri Sermaye, Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme, Bursa: Ekin Kitabevi, 1. Baskı,
Atmaca, T. (2020). An examination of academically successful secondary school students’ aspirations with regard to potential human capital flight (Brain drain). International Journal of Contemporary Educational Research, 7(1), 280-299.
Autor, D. (2015). Why Are There Still So Many Jobs?. Journal of Economic Perspectives, 29(3), 3-30.
Babataş, G. (2007). Beyin Göçü ve Türkiye’nin Sosyo Ekonomik Yapısının Beyin Göçüne Etkisi. Öneri Dergisi, 7(28), 263-266. https://doi.org/10.14783/maruoneri.684406
Baş, H. (2022). Türkiye’de sanal beyin göçü: Uzaktan yurtdışına çalışanların deneyimleri üzerine nitel bir araştırma. İstanbul İktisat Dergisi - Istanbul Journal of Economics,72(2), 915-951. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2022-1154780
Bhardwaj, B. & Sharma, D. (2023). Migration of Skilled Professionals Across The Border: Brain Drain or Brain Gain? European Management Journal, 41(6), 1021-1033.
Bordot, F. (2022). Artificial Intelligence, Robots and Unemployment: Evidence from OECD Countries. Journal of Innovation Economics & Management, 1, 117-138.
Bozkurt, A., Hamutoğlu, N. B., Liman Kaban A., Taşcı, G. & Aykul, M. (2021). Dijital Bilgi Çağı: Dijital Toplum, Dijital Dönüşüm, Dijital Eğitim ve Dijital Yeterlilikler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7(2), 35-63.
Bucos, T. (2023). The impact of economy platformization on the phenomenon of 'brain drain'. In Economic Security in the Context of Systemic Transformations: International Conference (pp. 9–20). Academy of Economic Studies of Moldova. https://doi.org/10.53486/escst2023.01
Cañas, H., Mula, J., Díaz-Madro˜nero, M. & Campuzano-Bolarín, F. (2021). Implementing Industry 4.0 principles. Computers & Industrial Engineering, 158(107379), 1-17.
Carbonero, F., Davies, J., Ernst, E., Fossen, F. M., Samaan, D. & Sorgner, A. (2023). The Impact of Artificial Intelligence on Labor Markets in Developing Countries: A New Method with an Illustration for Lao PDR and Urban Viet Nam. Journal of Evolutionary Economics, 33, 707-736.
Clark, G. (2014). The Industrial Revolution. Handbook of Economic Growth, 2, 217-262.
Damelang, A. & Otto, M. (2024). Who is Replaced by Robots? Robotization and the Risk of Unemployment for Different Types of Workers. Work and Occupations, 51(2), 181-206.
Demir, E. (2025). Göç sosyolojisi: göç, göç çeşitleri, sebepler ve etkiler. Turkish Academic Research Review, 10/2, 471-484, https://doi.org/10.30622/tarr.1548522
Dottori, D. (2021). Robots and Employment: Evidence from Italy. Economia Politica, 38, 739-795.
Dudu, S. & Rojo, T. (2022). The European Union as a destination of Turkish migrants in 2008–2018. New Perspectives on Turkey, 66, 140-159. doi:10.1017/npt.2022.4
EC (2017). Attitudes Towards The Impact of Digitisation and Automation on Daily Life. Eurobarometer Special Report, 460, 1-171.
Eğilmez, M. (2017). Endüstri 4.0, Kendime Yazılar, http://www.mahfiegilmez.com/2017/05/endustri-40.html , Erişim Tarihi: 20.06.26.
Elveren, A. Y. & Toksöz, G. (2017). Why Don’t Highly Skilled Women Want to Return? Turkey’s Brain Drain from a Gender Perspective. MPRA Paper 80290, University Library of Munich, Germany.
Emini, F. T. & Gürsoy, H. (2021). Türkiye’de Beş Yıllık Kalkınma Planlarında Beyin Göçü Olgusu. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 8(65), 38-46.
Epçaçan, U. (2024). Beyin göçü ve etkileri. F. K. Birel (Ed.), Eğitim ve göç içinde (ss. 97–108). Pegem Akademi.
Ersöz, B., & Özmen, M. (2020). Dijitalleşme ve Bilişim Teknolojilerinin Çalışanlar Üzerindeki Etkileri. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 11(42), 170-179. https://doi.org/10.5824/ajite.2020.03.007.x
Eser, K. & Ekiz Gökmen, Ç. (2009). Beşeri Sermayenin Ekonomik Gelişme Üzerindeki Etkileri: Dünya Deneyimi Ve Türkiye Üzerine Gözlemler. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 1(2), 41-56. https://izlik.org/JA97PJ94NJ
Eurostat (2024). Ar-Ge Harcamaları. Erişim adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R%26D_expenditure, Erişim tarihi: 09.07.2026.
Feroz, A.K.; Zo, H. & Chiravuri, A. (2021). Digital Transformation and Environmental Sustainability: A Review and Research Agenda, Sustainability, 13, 1530, 1-20.
Frey, C.B., & Osborne, M.A. (2013). The Future of Employment: How Susceptible Are Jobs To Computerisation?. The Oxford Martin Programme on Technology and Employment, 2013.
Furusawa, T., Kusaka, S. & Sugita, Y. (2023). The Impacts of AI, Robots, and Globalization on Labor Markets. Robots and AI: A New Economic Era, Editörler: Ing, L. Y. ve Grossman, G. M., Routledge, NewYork, 123-149.
Gökırmak, H. & Sekmen, F. (2026). On the emigration of engineers and technicians. In H. Gürak (Ed.), The economics of migration of highly skilled workers from Türkiye: The new age of colonialism (pp. 97–130). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-032-10606-3_4
Graetz, G. & Michaels, G. (2018). Robots At Work. The Review of Economics and Statistics, 100(5), 753-768.
Gücenmez, T. (2023). Türkiye’de Dijital Dönüşümün İş Gücü Piyasalarına Etkisi ve Gelir Dağılımı İlişkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 995-1005.
Güney, G. (2025). Dijital Dönüşümün İşgücü Piyasasına Etkisi: Türkiye’deki Aktif İşgücü Programlarına Yönelik Bir Değerlendirme. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi, 7(18), 61-73. https://izlik.org/JA47DN85TX
Gür, N., Solak, Y. & Taşlı, M. (2024). Akıllı Otomasyon Çağında Ulusların Rekabeti, Yapay Zekâ, Robotlar ve Gelişen Ülkeler. İTOSAM Sektörel Araştırmalar, 2024-18, 1-99.
Gürsoy, S. (2025). Global Brain Drain And Labor Market Dynamics: An Exploratory Study On The Mobility, Impacts And Return Potential Of Skilled Human Capital. Iğdır Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13, 78-92. https://doi.org/10.58618/igdiriibf.1823099
Kahya, Y. (2022). Göçün Değişen Yeni Yüzü: Fiziksel Emek Göçünden Beyin Göçüne. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 15(39), 819-833. https://doi.org/10.12981/mahder.1117192
Karaca, Ç. (2022). Teknolojinin İlerici Potansiyeli ve Emeğin Dönüşümü. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 5(10), 394-417.
Karaduman, H. A., & Çoban, E. (2019). Braın Drain In Turkey: An Investıgation On The Leadin
