Vahşi Kapitalizmin Kıskacında Türkiye’de Çevre ve İklim Politikaları
Özet
Tüm dünyaya egemen olan yeni liberal süreç Türkiye’yi de yakından etkilemiş ve 1980’li yıllardan itibaren Türkiye ekonomisinde köklü dönüşümlere neden olmuştur. Yeni liberal dönüşümün etkileri çevre politikalarına da yansımış ve çevre konusunda ilk kurumsal ve yasal düzenlemeler bu dönüşümlerin “olumsuz” etkileri altında şekillenmiştir. Yeni liberal dönüşüm çevre ile ilgili yasal çerçeveyi olumsuz yönde etkilerken 2005 yılında Avrupa Birliği (AB) ile başlayan müzakere süreci kısmen de olsa olumlu yönde etkilemiştir. Ancak AB ile müzakere sürecinin olumlu etkilerinin söylem düzeyinde kaldığı, önceliklerin değişmediği gözlenmiştir. Günümüz Türkiye’sinde, son dönemlerde tarımsal üretimi ve tarım alanlarını göz ardı eden inşaat sektörüne dayalı büyüme anlayışı, maden arama ruhsatları ve bu kapsamda Maden Yasası’nda yapılan düzenlemeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği’nde sermaye lehine ardı ardına yapılan değişiklikler, elektrik enerjisi üretiminde kömüre dayalı termik santrallerde ısrar edilmesi vb. gibi uygulama ve yaklaşımlar, “her şeye rağmen kalkınma” anlayışının en somut göstergeleridir ki bu anlayışa dayalı uygulamalar yer yer 18. yüzyıl “vahşi kapitalizm” uygulamalarını da anımsatmaktadır. Çalışmada öncelikle kavramsal değerlendirmelere yer verilmiş, sonrasında sanayi devriminden günümüze çevre ve doğa algısı, Türkiye’de çevre sorunları ve bu bağlamda yürütülmekte olan çevre politikalarının evrimi konularına odaklanılmıştır. Çalışma, Türkiye’de çevre ve iklim politikalarında güncel durum analizleri ve genel değerlendirme ile sonlandırılmıştır.
Referanslar
Alım, M. (2006). Avrupa Birliği Üyelik Sürecinde Türkiye’de Çevre ve İlköğretimde Çevre Eğitimi, Kastamonu Eğitim Dergisi, 14/2, 599-616.
Alpay, E., T. (2025). 10 Soruda Dünyada ve Türkiye’de İklim Kanunu, Greenpeace Blog İklim Krizi, https://www.greenpeace.org. (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
Anadolu Ajansı. (2025). Küresel İklim Karnesi Yayınlandı: Türkiye “Düşük” Performans Kategorisinden Çıkamadı, https://www.aa.com.tr/tr/yesilhat, (Erişim Tarihi:19.12.2025)
Anadolu Ajansı. (2026). ABD Paris İklim Anlaşması’ndan Resmen Çekildi, https://www.aa.com.tr/tr/yesilhat, (Erişim Tarihi: 27.01.2026)
Anadolu Ajansı. (2026). https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi, ( Erişim Tarihi: 16. 04.2026).
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2025). 7554. 2025-32965
Budak, S. (2000). Avrupa Birliği ve Türk Çevre Politikası: Avrupa Topluluğu'nun Çevre Politikası ve Türkiye'nin Uyum Sorunu, İstanbul: Büke Yayınları.
Doğan, S., Doğan, E., Tüzer, M. (2020). Küresel ısınma ve iklim değişikliği: Bilimsel uzlaşmadan politik ayrışmaya. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 1453-1484. https://doi.org/10.46928/iticusbe.759056
Ekinci, N. (2015). Toplumda Çevre Bilinci Oluşturmada Medyanın Rolü: Meke Gölü Örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
EKOIQ. (2026). Küresel Su İflasına Karşı Yeniden Yapılanma Çağrısı!, https://www.ekoiq.com, (Erişim Tarihi: 03.01.2026).
Erayman, İ.,O., Çağlar, A., B. (2023). Hem Felaket Hem İmkân: Beckçi Bir Risk Olarak Ekolojik Kriz ve İklim Mülteciliği, International Journal of Social Inquiry 16(1),ss. 333-349
Gandy, M. (1999). Rethinking the ecological leviathan: environmental regulation in an age of risk. Global Environmental Change, 9, 59-69.
İklim Kanunu. (2025). 7552. 2025-32951
Karar Gazetesi. (2026). Meteoroloji'den Kötü Haber Geldi: En Tehlikeli Sürece Girdik, https://www.karar.com/guncel-haberler, (Erişim Tarihi: 23.03.2026)
Kaya, Y. (2012). Uluslararası Çevre Antlaşmalarına Uyum Sorunu, Bursa: Ezgi Kitabevi
Kaypak, Ş. (2011). Küreselleşme Sürecinde Sürdürülebilir Bir Kalkınma İçin Sürdürülebilir Bir Çevre, KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergi si, 13/20, 19-33.
Keleş, R. (2023), "Dünyada ve Türkiye’de Çevre Politikaları ve Sürdürülebilir Kalkınma", Çevre, Şehir ve İklim Dergisi. Yıl: 1. Sayı: 3. ss. 24-30.
Keleş, R., Hamamcı, C. & Çoban, A. (2015). Çevre Politikası, Ankara: İmge Kitabevi.
Kırışık, F.(2013). Çevre Alanındaki Faaliyetlerde Yaklaşım Değişimi: İdare ile Sivil Toplum Kuruluşlarının Ortak Çalışması, Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 9/19,
Mayer, S. (2016). World risk society and ecoglobalism: Risk, literature, and the anthropocene. In H. Zapf (Ed.), Handbook of ecocriticism and cultural ecology (pp. 494-509).
Mutlu, A. (2006). Küresel Kamusal Mallar Bağlamında Sağlık Hizmetleri ve Çevre Kirlenmesi: Üretim, Finansman ve Yönetim Sorunları, Maliye Dergisi, 150, 53-78.
Orhan, G. (2013). Türkiye’de Çevre Politikaları: Değişen Söylemler, Değişmeyen Öncelikler, Memleket, Siyaset, Yönetim, 19/20, ss.1-24.
Saatçi, M., & Dumrul, Y. (2011). Çevre Kirliliği ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Çevresel Kuznets Eğrisinin Türk Ekonomisi İçin Yapısal Kırılmalı Eş-Bütünleşme Yöntemiyle Tahmini, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 37/1, 65-86.
Şahin, Y. (2015). Kentleşme Politikası, Ankara, Ekin Yayınevi, s.369.
Toprak, Z. (2012). Çevre Yönetimi ve Politikası, İzmir: Albi Yayınları.
Yılmaz T., N. (2012). Çevre Politikası ve Hukuku, Ankara: İmaj Yayınevi.
