Türkiye’de Devlet Senfoni Orkestralarının Kurumsal Niteliği: Kapsayıcı ve Dışlayıcı Dinamikler
Özet
Türkiye’de Devlet Senfoni Orkestralarının kurumsal yapısının, Yeni Kurumsal İktisat literatürü çerçevesinde, özellikle Daron Acemoğlu ve James A. Robinson’un kapsayıcı ve dışlayıcı kurumlar ayrımı üzerinden analiz edildiği bu çalışmanın temel sorusu, Cumhuriyet’in erken döneminde liyakat ve rasyonel-bürokratik modernleşme ilkeleri doğrultusunda inşa edilen bu kültür kurumlarının nasıl bir teşvik yapısı ve yönetişim modeli geliştirdiği ve müziksel üretim ile sisteme giriş dinamikleri üzerindeki etkilerinin ne olduğudur. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı senfoni orkestralarının kuruluş kanunu ve yönetmeliği doküman analizi yöntemiyle kodlanarak temalar oluşturulmuş ve kuramsal çerçeve kapsamında yorumlanmıştır. Bulgular, liyakate dayalı istihdam kurallarının kapsayıcı özellikleri desteklediği, sanatsal liderliğin ve kaynak tahsisinin merkezi olarak kontrol edildiği ve sömürücü dinamikleri güçlendirdiği hibrit bir kurumsal yapıyı ortaya koymaktadır. Bu hibrit yapı büyük ölçüde, özellikle şeflik görev süresine ilişkin çözülmemiş hükümler nedeniyle sanatsal sürekliliği aksatan güncelliğini yitirmiş mevzuattan kaynaklanmaktadır. Çalışma, kapsayıcı yönetişimin güçlendirilmesinin, bu düzenlemelerin çağdaş şeffaflık ve sanatsal özerklik ilkeleri doğrultusunda güncellenmesini gerektirdiği sonucuna varmaktadır.
Referanslar
Acemoğlu, D., & Robinson, J. A. (2025). Ulusların düşüşü. Doğan Yayınları.
Allmendinger, J., & Hackman, J. R. (1996). Organizations in changing environments: The case of East German symphony orchestras. Administrative Science Quarterly, 337-369.
Arian, E. (1971). Bach, Beethoven, and bureaucracy: The case of the Philadelphia Orchestra. University of Alabama Press.
Becker, H. S. (2013). Sanat dünyaları. (E. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
Cairnduff, S. (2026). Orchestras and the Australian imaginary: From national icons to public value?. Media International Australia, 1329878X261422515.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (1970). Cumhurbaşkanlığı senfoni orkestrası yönetmeliği. Resmi gazete sayı: 13411 https://teftis.ktb.gov.tr/TR-263900/cumhurbaskanligi-senfoni-orkestrasi-yonetmeligi.html
Hutter, M. & Throsby, D. (2013). Sanat ve kültürde değer ve değer biçme. Paha biçilemez: Kültür, ekonomi ve sanatta değer kavramı, Michael Hutter ve David Throsby (Der.), C. Yalçın (Çev.). Sel Yayıncılık, s. 11-30.
North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge university press.
Okyay, E. (2009). 2008 Onur Ödülü altın madalyası sahibi Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'na armağan. Sevda-Cenap And Müzik Vakfı Yayınları.
Schulze, G. G., & Rose, A. (1998). Public orchestra funding in Germany–an empirical investigation. Journal of cultural economics, 22(4), 227-247.
Scott, W. R. (2004). Institutional theory. Encyclopedia of social theory, George Ritzer (ed.), Thousand Oaks, CA: Sage, ss. 408-414.
Scott, W. R. (2013). Institutions and organizations: Ideas, interests, and identities. Sage publications.
Toprak, G., & Yöre, S. (2018). Türkiye’de özel sektörün klasik müzik etkinliklerini destekleme biçimleri. Tarihin peşinde uluslararası tarih ve sosyal araştırmalar dergisi, 19, 287-310.
Türkiye Büyük Millet Meclisi (1957). Riyaseticumhur senfoni orkestrası kuruluşu hakkında kanun (kanun no.6940),Resmi gazete sayı: 9572. https://teftis.ktb.gov.tr/yazdir?3620A7177D7FD191C4330E941A36067D
Williamson, O. E. (2000). The new institutional economics: taking stock, looking ahead. Journal of economic literature, 38(3), 595-613.
Williamson, O. E. (1996). The mechanisms of governance. Oxford university press.
