Kapitalizmin Öteki Yüzü: Tekno-Feodalizm
Özet
Tekno-feodalizm, az sayıda teknoloji şirketinin dijital platformlar, algoritmalar ve verilerin kontrolü gibi araçlarla büyük rantlar elde ettiği bir sistem olarak öne çıkmaktadır. Dolayısıyla tekno-feodalizmle birlikte dijital platformlar sadece mal ve hizmetlerin alım-satımını kolaylaştıran araçlar olarak işlev görmemektedir. Bunun yanında, bu platformları kullananların verilerinin ve ekonomik faaliyetlerinin kontrolüyle geleneksel kapitalizmdeki sermaye birikiminin ötesinde rantların elde edildiği model olarak nitelendirilmektedir. Diğer yandan tekno-feodalizm, kapitalizmin dijitalleşme ile birlikte evrildiği bir yapıyı temsil etmektedir. Bu açıdan, platform kapitalizmi ve dijital kapitalizmle birlikte ele alındığında, tekno-feodalizmde dijital araçları elinde bulunduran şirketlerin ekonomik gücü giderek merkezileşmekte ve bağımlılık ilişkileri dijital araçlar üzerinden kurulmaktadır. Platform kapitalizminin genişlemesiyle yeni iş modelleri ortaya çıksa da emek ilişkilerinin parçalanmasına ve emeğin güvencesizleşmesine neden olmaktadır. Değer yaratma araçlarının değişmesiyle yeni model sermaye birikimini, gelir dağılımını ve bağımlılık ilişkilerini dönüştürmektedir. Bu çalışma, tekno-feodalizm kavramı üzerinden kapitalizmde ortaya çıkan yeni modelin özelliklerini tartışmaktadır. Bu dönüşüm sürecinde tekno-feodalizmin kapitalizmde nasıl dönüştüğü platform kapitalizmi ve dijital kapitalizm yaklaşımlarından hareketle ele alınmaktadır.
Referanslar
Banerjee, S., Chakraborty, I., Choi, H., et al. (2026). Digital platforms 2.0: Emerging topics, opportunities, and challenges. International Journal of Research in Marketing. https://doi.org/10.1016/j.ijresmar.2026.03.003
Cengiz, O. (2021). Dijital Kapitalizm Bağlamında Yapay Zekâ ve İktisada Yansımaları. Birol MERCAN & Özlem İPEK (Editörler), Yeni Çağda İktisadi Sorunlar içinde (s. 31-52). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
Chakravartty, P., & Schiller, D. (2010). Global financial crisis| neoliberal newspeak and digital capitalism in crisis. International Journal of Communication, 4, 670-692.
Chuan, J. (2026). Digital despotism or platform capitalism? A critique of political economy against the theory of “techno-feudalism”. Critical Sociology, 1-15. DOI: 10.1177/08969205261426490
De Rivera, J. (2020). A guide to understanding and combatting digital capitalism. tripleC: Communication, Capitalism & Critique. Open Access Journal for a Global Sustainable Information Society, 18(2), 725-743. http://www.triple-c.at
Durante, T. (2026). Digital (global) capitalism and re-globalization. Fudan Journal of the Humanities and Social Sciences, 1-37. https://doi.org/10.1007/s40647-026-00462-x
Fuchs, C., Arslan, S. C., & Allmer, T. (2024). Critical perspectives on digital capitalism: Theories and Praxis. Introduction to the Special Issue. tripleC: Communication, Capitalism & Critique. Open Access Journal for a Global Sustainable Information Society, 22(1), 140-147. http://www.triple-c.at
Gilbert, J. (2024). Techno-feudalism or platform capitalism? Conceptualising the digital society. European Journal of Social Theory, 27(4), 561-578. DOI: 10.1177/13684310241276474
Goodell-Ugalde, E. (2026). Beyond techno-feudalism: A monopoly-capital analysis of artificial intelligence investment. Capital & Class, 1-26. DOI: 10.1177/03098168261448192
Haidar, J., & Keune, M. (2021). Introduction: Work and labour relations in global platform capitalism. In Julieta Haidar & Maarten Keune (Eds.), Work and Labour Relations in Global Platform Capitalism (pp. 1-27). Edward Elgar Publishing.
Langley, P., & Leyshon, A. (2017). Platform capitalism: The intermediation and capitalisation of digital economic circulation. Finance and Society, 3(1), 11-31. 10.2218/finsoc.v3i1.1936
Liang, Y., Aroles, J., & Brandl, B. (2022). Charting platform capitalism: Definitions, concepts and ideologies. New Technology, Work and Employment, 37(2), 308-327. DOI: 10.1111/ntwe.12234
Novianto, A. (2025). Digital lords or capitalist titans? Critiquing the technofeudalism narrative. Developing Economics. https://developingeconomics.org/2025/05/05/digital-lords-or-capitalisttitans-critiquing-thetechno-feudalismnarrative/ (Accessed on 01 May 2026).
Orhangazi, Ö. (2025). “Capitalism without capital” or “technofeudalism”? Preliminary thoughts toward a theory of knowledge monopolization. Review of Radical Political Economics, 57(4), 817-825. DOI: 10.1177/04866134251350710
Papadimitropoulos, E. (2021). Platform Capitalism, Platform Cooperativism, and the Commons. Rethinking Marxism, 33(2), 246-262. https://doi.org/10.1080/08935696.2021.1893108
Pasquale, F. (2016). Two narratives of platform capitalism. Yale Law & Policy Review, 35, 309-319.
Pfeiffer, S. (2022). Digital capitalism and distributive forces. (X-Texte zu Kultur und Gesellschaft). Bielefeld: transcript Verlag. https://doi.org/10.14361/9783839458938
Robinson, W. I. (2018). The next economic crisis: digital capitalism and global police state. Race & Class, 60(1), 77-92. DOI: 10.1177/0306396818769016
Sala, B. (2025). Dijital çağda devlet egemenliğini tartışmak: dijital feodalizm. SDE Akademi, 5(3), 373-399. DOI: 10.58375/sde.1721002
Schiller, D. (1999). Digital Capitalism. Networking the Global Market System. Cambridge, London: MIT Press.
Srnicek, N. (2017). The challenges of platform capitalism: Understanding the logic of a new business model. Juncture, 23(4), 254-257.
Staab, P. (2017). The rise of digital capitalism. The Aspen Institute Central Europe. https://www.aspeninstitutece.org/article/2017/the-rise-of-digital-capitalism/ (Accessed on 02 May 2026).
Stan, V. (2025). Big tech rentiership and the techno-feudal hypothesis. The New School Economic Review, 13, 13-28.
Statista (2026). Distribution of search engine referrals worldwide from January 2015 to April 2026, by search engine. https://www.statista.com/statistics/1381664/worldwide-all-devices-market-share-of-search-engines/?srsltid=AfmBOooNhFsRJMxdyH6mGfur2zoJ-HpUcVSLFTaVTUDIudjhN7l23tm4 (Accessed on 01 May 2026).
Taghizade, E., & Ahmadov, E. (2025). Techno feudalism and the new global power struggle: Echoes of a digital cold war. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS), 9(2), 1144-1170. DOI: 10.47772/IJRISS
Törnberg, P. (2023). How platforms govern: Social regulation in digital capitalism. Big Data & Society, 10(1), 1-13. DOI: 10.1177/20539517231153808
Van Alstyne, M. W., Parker, G. G., & Choudary, S. P. (2016). Pipelines, Platforms, and the New Rules of Strategy. Harvard Business Review. https://hbr.org/2016/04/pipelines-platforms-and-the-new-rules-of-strategy ((Accessed on 01 May 2026).
Varoufakis, Y. (2023). Techno-feudalism: What killed capitalism?. Bodley Head.
World Intellectual Property Organization (WIPO) & Luiss Business School (2025). World Intangible Investment Highlights 2025, July 2025 edition. Geneva: WIPO. 10.34667/tind.58686. Available at: https://www.wipo.int/en/web/intangible-assets/measuring-investments and https://global-intaninvest.luiss.it/
Yan, J. (2026). Techno-feudalism as primitive accumulation: A Marxist perspective on digital capitalism. Critical Sociology, 52(1), 203-217. DOI: 10.1177/08969205241302838
