Oyun Materyalleri ve Oyun Alanları
Özet
Bu bölüm, erken çocukluk döneminde oyun materyalleri ve oyun alanlarının çocuğun öğrenme yaşantıları üzerindeki belirleyici rolünü kuramsal ve uygulamaya dönük bir çerçevede ele almaktadır. Oyun, çocuğun düşünmesini, denemesini ve anlam üretmesini destekleyen bir süreç olarak tanımlanmakta; oyunun niteliğinin yalnızca çocuğun içsel eğilimlerine değil, oyunun gerçekleştiği çevreye ve kullanılan materyallere de bağlı olduğu vurgulanmaktadır. Bölümün ilk kısmında materyal seçiminde gözetilmesi gereken temel ilkeler; sağlığa uygunluk, geliştirilebilirlik, ergonomi, dayanıklılık, gelişim düzeyine uygunluk ve öğrenme için evrensel tasarım başlıkları altında incelenmekte, yaş gruplarına göre materyal seçimi ile güvenlik, hijyen ve ergonomi standartları tartışılmaktadır. Ardından materyaller, çocuk üzerindeki yönlendiricilik etkisine göre yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış (açık uçlu) olmak üzere sınıflandırılmaktadır. Bölümün ikinci kısmında oyun alanları iç mekân ve dış mekân bağlamında ele alınmakta; iç mekân düzenlemesinin ilkeleri, çocuk başına düşen alan miktarı ve Millî Eğitim Bakanlığı (2024) Okul Öncesi Eğitim Programı ile uyumlu öğrenme merkezleri açıklanmaktadır. Dış mekân başlığı altında zonlama, serbest parçalar, doğal unsurlar, erişilebilirlik ve kontrollü risk bileşenleri ile parklar, müzeler ve doğa alanları gibi okul dışı öğrenme ortamları değerlendirilmektedir. Bölüm, öğretmenlere, yöneticilere ve ailelere yönelik bütüncül uygulama önerileriyle tamamlanmaktadır.
This chapter examines the role of play materials and play spaces in shaping young children's learning experiences, offering both a conceptual and a practice-oriented framework. Play is presented as a process that supports children's thinking, experimentation and meaning-making; the quality of play is argued to depend not only on the child's internal dispositions but also on the physical environment and the materials made available. The first part of the chapter discusses the core principles of material selection under the headings of health and safety, adaptability, ergonomics, durability, developmental appropriateness, and universal design for learning, together with age-based material choices and standards of safety, hygiene and ergonomics. Materials are then classified as structured, semi-structured and unstructured (open-ended) according to the degree to which they direct the child's play. The second part addresses play spaces in indoor and outdoor contexts: principles of classroom arrangement, space per child, and learning centres aligned with the Turkish Ministry of National Education's 2024 Preschool Education Programme. Outdoor sections cover zoning, loose parts, natural elements, accessibility and controlled risk, alongside out-of-school settings such as parks, museums and nature areas. The chapter closes with holistic recommendations for teachers, administrators and families.
Referanslar
Anderson-McNamee, J. K., & Bailey, S. J. (2010). The importance of play in early childhood development. Montana State University Extension, 4 (10), 1-4.
Babaroğlu, A. (2018). Eğitim ortamları açısından okul öncesi eğitim kurumları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (3), 1313-1330. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018.18.39790-471118
Bento, G., & Dias, G. (2017). The importance of outdoor play for young children's healthy development. Porto Biomedical Journal, 2 (5), 157-160.
Czalczynska-Podolska, M. (2014). The impact of playground spatial features on children's play and activity forms: An evaluation of contemporary playgrounds' play and social value. Journal of Environmental Psychology, 38, 132-142.
Çetin, M., & Akademi, P. (2021). ERKEN ÇOCUKLUKTA OYUN GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ.
Dalga, A. (2025). Okul Öncesi Eğitimde Günlük Yaşam Becerileri için Materyal Geliştirme. Aslı Balcı (Ed.), içinde (ss. 239-261). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açık ve Uzaktan Öğretim Yayını.
Dursun, O. Ö. (2011). Okul Öncesi Eğitimde Materyal Geliştirme Süreci ve İlkeleri, SD Bedir-Erişti. Okul Öncesinde Materyal Geliştirme (ss: 1-26) Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Egemen A, Yılmaz Ö, Akil İ (August 1, 2004) Play, Toy And Children. Meandros Medical And Dental Journal 5 2 39–42.
Gönül, G. E. (2019). Johan Huizinga’nın Homo Ludens’i. Söylem Filoloji Dergisi, 4(2), 582-585. https://izlik.org/JA99AE67ZU
Gürbüz, T. K., Dedeoğlu, E. F., & Yalçın, M. (2021). Oyun mekânları tasarım ölçütlerinin erken çocukluk dönemi gelişimine etkisi. Online Journal of Art and Design, 9 (4), 164-181.
Haktanır, G. (Ed.). (2014). Okul öncesi eğitime giriş. Ankara: Anı Yayıncılık.
Karayol, S. (2016). Yapılandırılmış ve yapılandırılmamış oyun etkinliklerini içeren eğitim programının 5 yaş grubu çocukların işbirliği davranışlarına ve problem çözme becerilerine etkisi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Kavak, Ş., & Coşkun, H. (2017). Erken çocukluk eğitiminde eğitici materyal geliştirmenin önemi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 2(2), 11-23.
Lee, H., Stern, M. J., & Powell, R. B. (2020). Do pre-visit preparation and post-visit activities improve student outcomes on field trips? Environmental Education Research, 26 (7), 989–1007. https://doi.org/10.1080/13504622.2020.1765991
Lino, D., & Parente, C. (2018). Play and learning in early childhood education. Early Childhood Education From an Intercultural and Bilingual Perspective, 147.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Okul öncesi eğitim programı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Temel Eğitim Genel Müdürlüğü. (30 Mart 2026 tarihinde https://tegm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_09/20104013_2024programokuloncesionayli.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Nicholson, S. (1971). How not to cheat children: The theory of loose parts. Landscape Architecture, 62 (1), 30-34.
Orçan Kaçan, M., Dedeoğlu, N., Karayol, S., & Kimzan, İ. (2021). Okul öncesi sınıflarda öğrenme merkezlerinin incelenmesi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8 (2), 436-451. https://doi.org/10.21666/muefd.761825
Öztürk, B., & Tayılga, G. (2021). Anaokulu iç mekân oyun alanlarına yönelik kavramsal yaklaşımlar: İç mimarlık tasarım stüdyosu deneyimi. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 11 (4), 1226-1238. https://izlik.org/JA47NG77XF
Poyraz, H. (2003). Okul öncesi dönemde oyun ve oyuncak. Anı Yayıncılık.
Stern, M. J., & Powell, R. B. (2020). Field trips and the experiential learning cycle. Journal of Interpretation Research, 25 (1), 46-50.
Şengül, S., & Ender Altay, E. (2026). Does the type and location of activities in children’s playgrounds affect the quality of the playground?. Child Indicators Research, 1-41.
T.C. Resmî Gazete (2016). Oyuncak Güvenliği Yönetmeliği. (27/03/2026 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/10/20161004-24.htm adresinden ulaşılmıştır).
Uyanık Aktulun, Ö., Can Yaşar, M., Karaca, N. H., Akyol, T., Şenol, F. B., & Kaya, Ü. Ü. (2018). Çocukların öğrenme merkezlerinde oyun tercihlerinin incelenmesi. e-Kafkas Journal of Educational Research, 5 (3), 30-45. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.451186
Ünal, M. (2009). Çocuk gelişiminde oyun alanlarının yeri ve önemi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 95-110.
van Liempd, I. H., Oudgenoeg–Paz, O., & Leseman, P. P. (2020). Do spatial characteristics influence behavior and development in early childhood education and care? Journal of Environmental Psychology, 67, 101385. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2019.101385
Yalçın, F., & Tantekin Erden, F. (2022). Erken çocukluk eğitimi kurumlarının dış mekanları üzerine bir derleme: Tasarım ve değerlendirme. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 55 (1), 263-312. https://doi.org/10.30964/auebfd.748799
Zeynep, D., Yalman, D., & Çağlar, Ö. (2020). Oyun ve oyun materyalleri. Ankara: Eğiten Kitap.
