Epidural Blok Uygulamalarında Adjuvanlar
Özet
Epidural anestezi ve analjezi uygulamalarında; lokal anesteziklerin etkinliğini artırmak, kümülatif doz gereksinimini sınırlayarak lokal anestezik dozunu ve buna bağlı sistemik toksisite riskini azaltmak, genel anestezi ve sistemik opioid gereksinimini azaltmak, postoperatif analjezi süresini uzatarak daha iyi klinik sonuçlar elde etmek amacıyla çeşitli adjuvan ilaçlardan yararlanılmaktadır. Farklı farmakolojik gruplar adjuvan olarak kullanılabilmektedir. Bu kitap bölümünde, epidural uygulamalarda kullanılan başlıca adjuvanların etki mekanizmaları, analjezik etkinlikleri, kullanım alanları, dozları ve güvenlilik profilleri güncel literatürler doğrultusunda ele alınmıştır. Mevcut kanıtlar, multimodal analjezinin önemli bir bileşeni olabilecek olan bu adjuvanların doğru seçiminin analjezi kalitesini artırabildiğini, opioid ve lokal anestezik gereksinimini azaltabildiğini ve analjezi süresini uzatabildiğini göstermektedir. Ancak hipotansiyon, bradikardi, sedasyon, bulantı-kusma, kaşıntı ve nörolojik yan etkiler gibi istenmeyen etkiler de ortaya çıkabilmektedir. Epidural adjuvan seçiminde etkinlik ve güvenlilik arasındaki dengenin gözetilmesi, uygun dozların tercih edilmesi ve hastanın klinik özelliklerinin dikkate alınması önem taşımaktadır. Lokal anesteziklerin analjezik etkisini uzatırken sistemik toksisite ve nörotoksisite gibi olumsuz etkileri azaltabilecek ajanlar ve tekniklere yönelik hem yeni ilaçları hem de yeni ilaç taşıma sistemlerini kapsayan araştırmalar devam etmektedir.
While applying epidural anesthesia and analgesia, various adjuvant drugs are used to increase the efficacy of local anesthetics, reduce the required cumulative dose of local anesthetics and in that way, minimize the risk of systemic toxicity, decrease the need for general anesthesia and systemic opioids, and prolong postoperative analgesia to achieve improved clinical outcomes. Various pharmacological substances may serve as adjunctive agents in epidural administration. The present chapter reviews the mechanisms of action, analgesic potency, clinical indications, dosage schemes, and safety profiles of the primary epidural adjuvants based on contemporary literature. Current evidence suggests that the appropriate selection of these adjuvants—a key element of multimodal analgesic strategies—can enhance pain relief quality, diminish opioid and local anesthetic requirements, and extend analgesia duration. Nevertheless, their clinical application carries potential adverse reactions, such as hypotension, bradycardia, sedation, nausea, vomiting, pruritus, and neurological complications. Thus, when choosing epidural adjuvants, it is essential to carefully weigh the balance between efficacy and safety, determine appropriate doses, and individualize the treatment based on the patient's clinical characteristics. Research continues to investigate novel agents and drug-delivery systems aimed at extending the analgesic duration of local anesthetics while minimizing side effects like systemic toxicity and neurotoxicity.
Referanslar
Erdine S. Santral Sinir Blokları. Rejyonal Anestezi içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2005. p. 135-157.
Aydın GG. Atan Kalpte Koroner Arter Baypas Greft Operasyonlarında Torakal Epidural Analjezinin Hasta Konforu ve Miyokardın Korunması Üzerine Etkileri [Uzmanlık tezi]. İstanbul: T.C. Sağlık Bakanlığı Siyami Ersek Göğüs, Kalp ve Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Anesteziyoloji ve Reanimasyon Kliniği; 2006.
Avila Hernandez AN, Hendrix JM. Epidural Anesthesia. In: StatPearls. Treasure Island (FL); 2026 .01.07.2026 , https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542219/ .
Jankovic D. Rejyonal Sinir Blokları ve İnfiltrasyon Tedavisi. (Saffet KARACA, Çev. Ed.). İstanbul: Logos Yayıncılık; 2006.
Melzack R. and Wall D. P. Ağrı Tedavisi El Kitabı. (Serdar Erdine, Çev. Ed.). Ankara: Güneş Kitabevi; 2006.
Zeng S, Li X, Xu H, Ye Q, Li Z, Wang F. The optimal dose of dexmedetomidine as a 0.59% ropivacaine adjuvant for epidural anesthesia in great saphenous varicose vein surgery, based on hemodynamics and anesthesia efficacy: a randomized, controlled, double-blind clinical trial. Front Med. 2024; 11:1426512. doi:10.3389/fmed.2024.1426512.
Eti Z. Postoperatif Ağrı Tedavisi. Erdine S (ed.) Ağrı içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2007. p. 150-167.
Singhal A, Taksande K. Role of Adjuvants in Enhancing the Efficacy and Duration of Anesthesia Blocks: A Comprehensive Review. Cureus. 2024;16(9): e69880. doi:10.7759/cureus.69880.
Erdine S., Yücel A. Periferik Sinir Fizyolojisi ve Lokal Anestezik Ajanlar. Rejyonal Anestezi içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2005. p. 23-44.
Swain A, Nag DS, Sahu S, Samaddar DP. Adjuvants to local anesthetics: Current understanding and future trends. World J Clin Cases. 2017;5(8):307–323. doi:10.12998/wjcc.v5.i8.307.
Keskinbora K. Opioid Analjezikler. Erdine S (ed.) Ağrı içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2007. p. 581-604.
Martinez-Velez A, Singh P. Epidural morphine. In: StatPearls. Treasure Island (FL); 2026 (01.07.2026 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541073/
Kampe S, Diefenbach C, Kanis B, Auweiler M, Kiencke P, Cranfield K. Epidural combination of ropivacaine with sufentanil for postoperative analgesia after total knee replacement: a pilot study. Eur J Anaesthesiol. 2002;19(9):666-671. doi:10.1017/S0265021502001096.
Shukla U, Singh D, Singh J, Yadav JBS. Comparative study of epidural dexmedetomidine, fentanyl, and tramadol as adjuvant to levobupivacaine for lower limb orthopedic surgeries. Cureus. 2022;14(5):e25225. doi:10.7759/cureus.25225.
Delilkan AE, Vijayan R. Epidural tramadol for postoperative pain relief. Anaesthesia. 1993;48(4):328-331. doi:10.1111/j.1365-2044.1993.tb06955.x.
Shaikh SI, Mahesh SB. The efficacy and safety of epidural dexmedetomidine and clonidine with bupivacaine in patients undergoing lower limb orthopedic surgeries. J Anaesthesiol Clin Pharmacol. 2016;32(2):203-209. doi:10.4103/0970-9185.182104.
Bajwa SJ, Bajwa SK, Kaur J, Singh G, Arora V, Gupta S, Kulshrestha A, Singh A, Parmar SS, Singh A, Goraya SPS. Dexmedetomidine and clonidine in epidural anaesthesia: A comparative evaluation. Indian J Anaesth. 2011;55(2):116-121. doi:10.4103/0019-5049.79883.
Gao Y, Chen Z, Huang Y, Sun S, Yang D. Comparison of dexmedetomidine and opioids as local anesthetic adjuvants in patient-controlled epidural analgesia: A meta-analysis. PLoS One. 2021;16(10):e0258151. doi:10.1371/journal.pone.0258151.
Feeney JM, Duet SJ, Jones CB, Baffi AJ, Elmalakh SR, Bembenick KN, Shekoohi S, Ahmadzadeh S. Safety and efficacy of dexmedetomidine as an adjuvant in epidural anesthesia for labor analgesia: A narrative review. Cureus. 2025;17(3):e80763. doi:10.7759/cureus.80763.
Swain A, Nag DS, Sahu S, Samaddar DP. Adjuvants to local anesthetics: current understanding and future trends. World J Clin Cases. 2017;5(8):307-323. doi:10.12998/wjcc.v5.i8.307.
Niemi G, Breivik H. Epinephrine markedly improves thoracic epidural analgesia produced by a small-dose infusion of ropivacaine, fentanyl, and epinephrine after major thoracic or abdominal surgery: a randomized, double-blinded crossover study with and without epinephrine. Anesth Analg. 2002;94(6):1598-1605. doi:10.1097/00000539-200206000-00044.
Förster JG, Niemi TT, Aromaa U, Neuvonen PJ, Seppälä TA, Rosenberg PH. Epinephrine added to a lumbar epidural infusion of a small-dose ropivacaine-fentanyl mixture after arterial bypass surgery of the lower extremities. Acta Anaesthesiol Scand. 2003;47(9):1106-1113. doi:10.1034/j.1399-6576.2003.00219.x.
Edinoff AN, Houk GM, Patil S, Gangapu V, Kaye AJ, Cornett EM, et al. Adjuvant drugs for peripheral nerve blocks: the role of NMDA antagonists, neostigmine, epinephrine, and sodium bicarbonate. Anesth Pain Med. 2021;11(3):e117146. doi:10.5812/aapm.117146.
Roelants F, Lavand'homme PM. Epidural neostigmine combined with sufentanil provides balanced and selective analgesia in early labor. Anesthesiology. 2004;101(2):439-444. doi:10.1097/00000542-200408000-00025.
Kalagac Fabris L. Pro and contra on adjuvants to neuroaxial anesthesia and peripheral nerve blocks. Acta Clin Croat. 2022;61(Suppl 2):57-66.
