Palyatif Bakımda Ağrı Yönetimi
Özet
Palyatif bakım, yaşamı tehdit eden hastalıklarla karşılaşan bireylerin ve ailelerinin yaşam kalitesini artırmayı amaçlayan, hasta merkezli ve multidisipliner bir bakım yaklaşımıdır. Ağrı, palyatif bakım hastalarında en sık görülen ve fiziksel, psikolojik, sosyal ve işlevsel durumu olumsuz etkileyen semptomlardan biridir. Hastalığın ilerlemesi, tümör infiltrasyonu, kemik metastazları, cerrahi girişimler, kemoterapi, radyoterapi ve psikososyal etkenler ağrı gelişimine katkıda bulunabilir. Bu nedenle ağrı; yeri, şiddeti, karakteri, süresi, yayılımı ve artıran veya azaltan faktörler açısından düzenli ve kapsamlı biçimde değerlendirilmelidir. Değerlendirmede Sayısal Ağrı Skalası, Görsel Analog Skala, Wong-Baker Yüz Skalası, Edmonton Semptom Değerlendirme Sistemi ve ileri demansta PAINAD gibi araçlardan yararlanılabilir. Tedavi hastanın yaşı, ağrı türü ve şiddeti, organ fonksiyonları, komorbiditeleri ve bireysel gereksinimleri doğrultusunda planlanmalıdır. Dünya Sağlık Örgütünün analjezik merdiveni kapsamında nonopioid analjezikler, zayıf ve güçlü opioidler ile antidepresanlar, antikonvülzanlar, kortikosteroidler ve diğer adjuvan ilaçlar kullanılabilir. Refrakter ağrıda girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. Akupunktur, müzik terapisi ve yoga gibi nonfarmakolojik uygulamalar farmakolojik tedaviyi destekleyebilir. Etkili ağrı yönetimi; düzenli izlem, hasta ve aile eğitimi, güvenli ilaç kullanımı ve multidisipliner ekip iş birliğini gerektirir.
Palliative care is a patient-centered, multidisciplinary approach intended to improve the quality of life of individuals with life-threatening illnesses and their families. Pain is among the most prevalent symptoms in palliative care and adversely affects patients’ physical, psychological, social, and functional well-being. Disease progression, tumor infiltration, bone metastases, surgery, chemotherapy, radiotherapy, and psychosocial factors may contribute to pain development. Therefore, pain should be assessed regularly and comprehensively in terms of location, intensity, character, duration, radiation, and aggravating or relieving factors. Assessment tools include the Numeric Rating Scale, Visual Analog Scale, Wong-Baker Faces Scale, Edmonton Symptom Assessment System, and Pain Assessment in Advanced Dementia scale. Treatment should be individualized according to the patient’s age, pain type and severity, organ functions, comorbidities, and personal needs. Based on the World Health Organization analgesic ladder, treatment options include nonopioid analgesics, weak and strong opioids, and adjuvant agents such as antidepressants, anticonvulsants, corticosteroids, and other supportive medications. Interventional procedures may be considered for refractory pain. Nonpharmacological interventions, including acupuncture, music therapy, and yoga, may complement pharmacological treatment and support psychological well-being. Effective pain management requires regular reassessment, safe medication use, patient and family education, and coordinated multidisciplinary teamwork. A comprehensive biopsychosocial approach is essential for relieving suffering and maintaining the highest possible quality of life throughout the disease trajectory.
Referanslar
Cesur A. Pediatrik palyatif bakım hastalarının günlük yaşam aktiviteleri yönetiminde ailelerin ve hemşirelerin deneyimlerinin incelenmesi [yüksek lisans tezi]. İzmir: İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2022.
World Health Organization. Palliative care. 18.03.2026 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/palliative-care adresinden ulaşılmıştır.
Derin İM. Palyatif bakım tanımı, kapsamı, ekibi ve tarihçesi. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Oncology-Special Topics. 2017;10(3):231-235.
Artvin Devlet Hastanesi. Palyatif bakım. 16.03.2026 tarihinde https://artvindh.saglik.gov.tr/TR-171088/palyatif-bakim.html adresinden ulaşılmıştır.
Ergan M, Başkurt Z. Palyatif bakım alan kanser hastalarında ağrı fizyoterapisi. Acta Haematologica Oncologica Turcica. 2019;52(2):348-355. doi:10.5505/aot.2019.80557
Can H, Pamuk G, Bilyay Hİ, ve ark. Narcotic analgesic use of hospitalized patients with lung cancer in palliative care service. Family Practice and Palliative Care. 2017;1(3):61-64. doi:10.22391/920.287410
Ataman Kufacı A, Mumcu N. Palyatif bakımda ağrı yönetimi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2022;9(2):28-36.
Menekli T, Doğan R, Şentürk S. Palyatif bakım hastalarında ağrı düzeyi ile genel konfor arasındaki ilişkinin incelenmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care. 2021;15(4):888-894. doi:10.21763/tjfmpc.989985
Zincircioğlu Ç, Şenoğlu N, Köken İ, ve ark. Palyatif bakım hastalarında ağrı ve yönetimi. Türkiye Klinikleri Genel Cerrahi Özel Konular. 2016. Cilt, sayı ve sayfa bilgisi eksik; tamamlanmalı.
Altıner NN. Palyatif bakımda semptom yönetimi. Turkiye Klinikleri Journal of Family Medicine-Special Topics. 2017;8(4):246-251.
Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Palyatif bakım: Ağrı. 18.03.2026 tarihinde https://palyatifbakim.org.tr/images/klavuzlar/AGRI.pdf adresinden ulaşılmıştır.
Bahşi R, Varlı M. Palyatif bakımdaki yaşlıda ağrının yönetimi. Turkiye Klinikleri Journal of Geriatrics-Special Topics. 2018;4(1):49-54.
General Medicine Guidelines. Pain control in palliative care. 14.05.2026 tarihinde https://generalmedicine.bcgp.org.uk/page/Pain-control-in-palliative-care adresinden ulaşılmıştır.
Can A. Kanser hastasında kanıta dayalı palyatif bakım. İstanbul: Konsensus Nobel Tıp Kitabevleri; 2017.
Melzack R. The McGill Pain Questionnaire: Major properties and scoring methods. Pain. 1975;1(3):277-299.
Bruera E, Kuehn N, Miller MJ, ve ark. The Edmonton Symptom Assessment System: A simple method for the assessment of palliative care patients. Journal of Palliative Care. 1991;7(2):6-9.
Portenoy RK, Thaler HT, Kornblith AB, ve ark. The Memorial Symptom Assessment Scale: An instrument for the evaluation of symptom prevalence, characteristics and distress. European Journal of Cancer. 1994;30A(9):1326-1336.
Krechel SW, Bildner J. CRIES: A new neonatal postoperative pain measurement score. Initial testing of validity and reliability. Paediatric Anaesthesia. 1995;5(1):53-61.
Merkel SI, Voepel-Lewis T, Shayevitz JR, ve ark. The FLACC: A behavioral scale for scoring postoperative pain in young children. Pediatric Nursing. 1997;23(3):293-297.
Wong DL, Baker CM. Pain in children: Comparison of assessment scales. Pediatric Nursing. 1988;14(1):9-17.
Warden V, Hurley AC, Volicer L. Development and psychometric evaluation of the Pain Assessment in Advanced Dementia scale. Journal of the American Medical Directors Association. 2003;4(1):9-15.
Ventafridda V, Saita L, Ripamonti C, ve ark. WHO guidelines for the use of analgesics in cancer pain. International Journal of Tissue Reactions. 1985;7(1):93-96.
Anekar AA, Hendrix JM, Cascella M. WHO analgesic ladder. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island: StatPearls Publishing; 2026. 15.05.2026 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554435/ adresinden ulaşılmıştır.
Finnerup NB, Attal N, Haroutounian S, ve ark. Pharmacotherapy for neuropathic pain in adults: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Neurology. 2015;14(2):162-173. doi:10.1016/S1474-4422(14)70251-0
World Health Organization. WHO guidelines for the pharmacological and radiotherapeutic management of cancer pain in adults and adolescents. Geneva: World Health Organization; 2018.
Mercadante S, Giarratano A, Caraceni A. Advances in cancer pain management: A review. Journal of Pain Research. 2015;8:153-165.
National Cancer Institute. Cancer Pain (PDQ®)–Patient Version. Updated February 13, 2024. 14.05.2026 tarihinde erişilmiştir. URL eksik/kesilmiş; tamamlanmalı.
General Medicine Guidelines. Pain control in palliative care. 15.05.2026 tarihinde https://generalmedicine.bcgp.org.uk/page/Pain-control-in-palliative-care adresinden ulaşılmıştır.
Gudin J, Fudin J, Nalamachu S. Buprenorphine in pain management. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island: StatPearls Publishing; 2025. 15.05.2026 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459126/ adresinden ulaşılmıştır.
Greater Manchester and Eastern Cheshire Strategic Clinical Networks. Palliative Care Pain and Symptom Control Guidelines for Adults: For Staff Providing Generalist Palliative Care. 6th ed. NHS Greater Manchester; 2025. 26.05.2026 tarihinde https://gmmmg.nhs.uk/wp-content/uploads/2025/05/Palliative-Care-Pain-and-Symptom-Control-Guidelines-DIGITAL.pdf adresinden ulaşılmıştır.
Loveday BA, Sindt J. Ketamine protocol for palliative care in cancer patients with refractory pain. Journal of the Advanced Practitioner in Oncology. 2015;6(6):555-561.
Ankay-Yılbaş A, Çelebi N. Palyatif bakımda ağrı tedavisi ve sorunlar. Journal of Anesthesia and Reanimation Specialists’ Society. 2014;22(3):124-134.
