Kalitatif Genetik
Özet
Kalitatif genetik, fenotipik olarak belirgin kategoriler halinde gözlenebilen ve çoğunlukla tek bir gen lokusu veya az sayıda gen tarafından kontrol edilen özelliklerin kalıtımını incelemektedir. Bu bölümde kalitatif genetiğin temel kavramları ve özellikleri, Mendel kalıtım ilkeleri çerçevesinde ele alınmış; dominantlık, resesiflik, eşbaskınlık ve genler arası etkileşimler gibi farklı kalıtım biçimleri açıklanmıştır. Sığırlarda boynuzluluk, hayvanlarda renk ve desen özellikleri, süt proteini varyantları, kas hipertrofisi ve bazı kalıtsal hastalıklar üzerinden kalitatif karakterlerin hayvancılıktaki önemi değerlendirilmiştir. Ayrıca soy kütüğü analizi, çaprazlamalar, moleküler belirteçler ve genotipleme yöntemlerinin kalitatif özelliklerin belirlenmesi ve seleksiyon programlarında kullanılmasındaki rolü ele alınmıştır. Bölümün son kısmında ise TALEN ve CRISPR-Cas9 gibi genom düzenleme teknolojilerinin hastalık direnci ve boynuzsuzluk gibi özelliklerin yönetimindeki güncel uygulamaları incelenmiştir. Böylece kalitatif genetiğin klasik Mendel yaklaşımından modern biyoteknolojik uygulamalara uzanan süreçte hayvan genetiği ve ıslahındaki önemi bütüncül bir yaklaşımla ortaya konulmuştur.
Qualitative genetics examines the inheritance of traits that can be observed as distinct phenotypic categories and are generally controlled by a single gene locus or a small number of genes. This chapter presents the fundamental concepts and characteristics of qualitative genetics within the framework of Mendelian inheritance and discusses different inheritance patterns, including dominance, recessiveness, codominance, and gene interactions. The importance of qualitative traits in animal breeding is illustrated through examples such as horned and polled phenotypes in cattle, coat color and pattern, milk protein variants, muscular hypertrophy, and certain inherited diseases. The chapter also addresses the roles of pedigree analysis, genetic crosses, molecular markers, and genotyping methods in identifying qualitative traits and incorporating them into selection programs. Finally, current applications of genome-editing technologies, including TALEN and CRISPR-Cas9, are discussed in relation to traits such as disease resistance and polledness. Overall, the chapter provides an integrated perspective on the significance of qualitative genetics in animal genetics and breeding, from classical Mendelian principles to modern biotechnological applications.
Referanslar
Aksoy AR, Hayvan Islahı. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Kars Ders Notu, 2003.
Tave D, Genetics For Fish Hatchry Managers, AVI Publishing Company, Inc. Westport, Connecticut, 1986.
Akman N. Hayvan Islahı. Ertuğrul M (ed.) Hayvan Yetiştirme içinde. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2255, Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 1252; 2011.p.44-81.
Aiello D, Patel K, Lasagna E. The myostatin gene: an overview of mechanisms of action and its relevance to livestock animals. Animal genetics. 2018;49(6), 505-519. doi:10.1111/age.12696
Tsiaras AM, Bargouli GG, Banos G. et al. Effect of Kappa-casein and beta-lactoglobulin loci on milk production traits and reproductive performance of Holstein cows. Journal Dairy Sciences. 2005; 88(1): 327-334. doi:10.3168/jds.S0022-0302(05)72692-8
Vaccari G, Bari MAD, Morelli L, et al. Identification of an alelic variant of the goat PrP gene associated with resistance to scrapie. Journal of General Virology. 2006;87(5):1395-1402. doi:10.1099/vir.0.81485-0
Piper LR, Bindon BM, Davis GH. The single gene inheritance of the high litter size of the Booroola Merino. Land RB and Robinson DW (eds.), Genetics of Reproductian in sheep. Butterworths, London, 1985. p.115-125.
Simm G, Pollott G, Mrode R, et al. Çiftlik Hayvanlarının Genetik Islahı. (Mehmet İhsan SOYSAL Çev. ed). Ankara: Nobel akademik yayıncılık; 2022.
McPherron AC, Lee SJ. Double muscling in cattle due to mutations in the myostatin gene. Proceeding of the National Academy Scienses of the United States of America. 1997;94(23):12457-61. doi: 10.1073/pnas.94.23.12457.
Ramunno L, Cosenza G, Pappalardo M, et al. Characterization of two new aleles at the goat CSN1S2 locus. Animal Genetics. 2001;32(5):264-268. doi: 10.1046/j.1365-2052.2001.00786.x.
Leroy G, Besbes B, Boettcher P, et al. Rare phenotypes in domestic animals: Unique resources for multiple applications. Animal Genetics. 2016;47(2), 141-153. doi:10.1111/age.12393
Şahin Ö, Boztepe S. The potential status of A1 and A2 variants of bovine beta-casein locus of some indigenous genetic resources reared in Turkey. Journal of the Hellenic Veterinary Medical Society. 2022;73(2), 4211-4218. doi: 10.12681/jhvms.27018
Rice VA, Andrews FN, Warwick EJ, et al. Breeding And İmprovement of Farm Animals. 6th ed. Mc Graw Hill Book Company, New York. 1966.
Fontanesi L, Calo DG, Galimberti G, et al. A candidate gene association study for nine economically important traits in Italian Holstein cattle. Animal genetics. 2014;45(4), 576-580. doi:10.1111/age.12164
Griffiths AJF, Wessler SR, Lewontin RC, Carroll SB. Introduction to Genetic Analysis. 9th edition, Freeman and Company, USA, 2008.
Nicholas FW. Introduction to Veterinary Genetics. 3rd ed. Wiley-Blackwell Publishing; 2010.
Van Eenennaam AL, Wells KD, Murray JD. Proposed U.S. regulation of gene-edited food animals is not fit for purpose. npj Science of Food. 2019;3: 3 doi:10.1038/s41538-019-0035-y
Carlson DF, Lancto CA, Zang B, et al. Production of hornless dairy cattle from genome-edited cell lines. Nature Biotechnology. 2016;34(5):479-481. doi:10.1038/nbt.3560
Whitworth KM, Rowland RRR, Ewen CL, et al. Gene-edited pigs are protected from porcine reproductive and respiratory syndrome virus. Nature Biotechnology 2016;34(1):20-22. doi:10.1038/nbt.3434
