Hemolitik Anemi Ayırıcı Tanısında G6PD Eksikliği: Olgu Sunumu
Özet
Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz (G6PD) eksikliği, eritrositlerin oksidatif strese karşı korunmasında kritik rol oynayan indirgenmiş nikotinamid adenin dinükleotid fosfat (NADPH) üretiminin bozulması sonucu gelişen ve dünya genelinde en sık görülen eritrosit enzimopatilerinden biridir. Hastalık X kromozomuna bağlı kalıtılmasına rağmen, heterozigot kadınlarda lyonizasyon nedeniyle değişken derecelerde enzim eksikliği ve klinik bulgular ortaya çıkabilmektedir. Klinik spektrum asemptomatik enzim eksikliğinden yaşamı tehdit edebilen akut hemolitik krizlere kadar uzanmaktadır. Oksidatif ilaçlar, enfeksiyonlar ve bakla tüketimi gibi çevresel tetikleyiciler hemolizin en önemli nedenleri arasında yer alır. Bakla tüketimi sonrasında gelişen akut hemolitik tablo favizm olarak tanımlanmaktadır. (1,2). G6PD eksikliğinin tanısı klinik şüphe, laboratuvar bulguları ve enzim aktivite ölçümleri ile konulmakla birlikte, özellikle akut hemolitik dönemlerde retikülositoza bağlı olarak enzim düzeyleri yalancı normal saptanabilmektedir. Bu durum kadın hastalarda tanısal güçlükleri artırmakta ve gerektiğinde testlerin tekrarlanmasını veya moleküler analizlerin kullanılmasını gerektirmektedir. Periferik yaymada bite-cell ve blister cell varlığı oksidatif hemoliz açısından önemli ipuçları sağlamaktadır. Bu nedenle özellikle heterozigot kadınlarda tanı koyarken enzim ölçümlerinin tekrarlanması ve gerektiğinde moleküler doğrulama yapılması önerilmektedir (3-9). Bu bölümde G6PD eksikliğinin moleküler ve biyokimyasal temelleri, epidemiyolojisi, klinik özellikleri, favizm patogenezi, tanısal yaklaşımlar ve güncel tedavi prensipleri gözden geçirilmekte; ayrıca heterozigot kadınlarda görülebilen ağır hemolitik tablolar ve tanısal zorluklar literatür eşliğinde tartışılmaktadır. Erken tanı, tetikleyici faktörlerden korunma ve hasta eğitimi, hastalığa bağlı morbiditenin azaltılmasında temel yaklaşımlar olarak önemini korumaktadır. (1,4,10).
Referanslar
Luzzatto, L., Ally, M., & Notaro, R. (2020). Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency. Blood, 136(11), 1225–1240.
Cappellini, M. D., & Fiorelli, G. (2008). Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency. Lancet (London, England), 371(9606), 64–74.
Takizawa, T., Huang, I. Y., Ikuta, T., & Yoshida, A. (1986). Human glucose-6-phosphate dehydrogenase: primary structure and cDNA cloning. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 83(12), 4157–4161.
Luzzatto, L., & Arese, P. (2018). Favism and Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase Deficiency. The New England journal of medicine, 378(1), 60–71.
Minucci, A., Giardina, B., Zuppi, C., & Capoluongo, E. (2009). Glucose-6-phosphate dehydrogenase laboratory assay: How, when, and why?. IUBMB life, 61(1), 27–34.
Frank J. E. (2005). Diagnosis and management of G6PD deficiency. American family physician, 72(7), 1277–1282.
Chu, C. S., Bancone, G., Nosten, F., White, N. J., & Luzzatto, L. (2018). Primaquine-induced haemolysis in females heterozygous for G6PD deficiency. Malaria journal, 17(1), 101.
Peters, A. L., & Van Noorden, C. J. (2009). Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency and malaria: cytochemical detection of heterozygous G6PD deficiency in women. The journal of histochemistry and cytochemistry : official journal of the Histochemistry Society, 57(11), 1003–1011.
Bancone, G., Kalnoky, M., Chu, C. S., Chowwiwat, N., Kahn, M., Malleret, B., Wilaisrisak, P., Rénia, L., Domingo, G. J., & Nosten, F. (2017). The G6PD flow-cytometric assay is a reliable tool for diagnosis of G6PD deficiency in women and anaemic subjects. Scientific reports, 7(1), 9822.
Luzzatto, L., & Seneca, E. (2014). G6PD deficiency: a classic example of pharmacogenetics with on-going clinical implications. British journal of haematology, 164(4), 469–480.
Gronich, N., Rosh, B., Stein, N., & Saliba, W. (2024). Medications and Acute Hemolysis in G6PD-Deficient Patients - A Real-World Study. Clinical pharmacology and therapeutics, 116(6), 1537–1543.
Youngster, I., Arcavi, L., Schechmaster, R., Akayzen, Y., Popliski, H., Shimonov, J., Beig, S., & Berkovitch, M. (2010). Medications and glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency: an evidence-based review. Drug safety, 33(9), 713–726.
Belfield, K. D., & Tichy, E. M. (2018). Review and drug therapy implications of glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency. American journal of health-system pharmacy : AJHP : official journal of the American Society of Health-System Pharmacists, 75(3), 97–104.
Corash, L., Spielberg, S., Bartsocas, C., Boxer, L., Steinherz, R., Sheetz, M., Egan, M., Schlessleman, J., & Schulman, J. D. (1980). Reduced chronic hemolysis during high-dose vitamin E administration in Mediterranean-type glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency. The New England journal of medicine, 303(8), 416–420.
Beauverd, Y., Adam, Y., Assouline, B., & Samii, K. (2020). COVID-19 infection and treatment with hydroxychloroquine cause severe haemolysis crisis in a patient with glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency. European journal of haematology, 105(3), 357–359.
Lee, S. W., Lai, N. M., Chaiyakunapruk, N., & Chong, D. W. (2017). Adverse effects of herbal or dietary supplements in G6PD deficiency: a systematic review. British journal of clinical pharmacology, 83(1), 172–179.
Pfeffer, D. A., Satyagraha, A. W., Sadhewa, A., Alam, M. S., Bancone, G., Boum, Y., 2nd, Brito, M., Cui, L., Deng, Z., Domingo, G. J., He, Y., Khan, W. A., Kibria, M. G., Lacerda, M., Menard, D., Monteiro, W., Pal, S., Parikh, S., Roca-Feltrer, A., Roh, M., … Ley, B. (2022). Genetic Variants of Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase and Their Associated Enzyme Activity: A Systematic Review and Meta-Analysis. Pathogens (Basel, Switzerland), 11(9), 1045.
Au, W. Y., Lam, V., Pang, A., Lee, W. M., Chan, J. L., Song, Y. Q., Ma, E. S., & Kwong, Y. L. (2006). Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency in female octogenarians, nanogenarians, and centenarians. The journals of gerontology. Series A, Biological sciences and medical sciences, 61(10), 1086–1089.
Nannelli, C., Bosman, A., Cunningham, J., Dugué, P. A., & Luzzatto, L. (2023). Genetic variants causing G6PD deficiency: Clinical and biochemical data support new WHO classification.
