Okul Öncesi Dönem Çocuğunun Gelişim Özellikleri
Özet
Okul öncesi dönem, gelişimin hızlı ilerlediği ve çocukların yaşam boyu gelişimlerini etkileyen temel kazanımların şekillendiği kritik bir süreçtir. Bu bölümde, okul öncesi dönem çocuğunun gelişim özellikleri bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmaktadır. Gelişim; büyüme, gelişme, öğrenme, olgunlaşma, hazırbulunuşluk ve kritik dönem gibi birbiriyle ilişkili kavramları içeren çok boyutlu bir yapı göstermektedir. Gelişim süreci kalıtım, çevre ve hormonal etmenlerin karşılıklı etkileşimiyle şekillenmekte ve bireysel farklılıklar doğrultusunda ilerlemektedir. Gelişimin süreklilik göstermesi, belirli bir sıra izlemesi ve her çocuğun kendine özgü bir gelişimsel ritme sahip olması, çocukların gelişimlerinin kendi özellikleri doğrultusunda değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Okul öncesi dönemde fiziksel, bilişsel, dil, sosyal-duygusal, ahlaki ve cinsel gelişim alanları birbirleriyle etkileşim hâlinde olup çocuğun bütüncül gelişimini oluşturmaktadır. Erken çocukluk yıllarında sunulan çevresel uyaranlar, sosyal etkileşimler ve öğrenme yaşantıları çocukların gelişimsel süreçleri üzerinde önemli rol oynamaktadır. Özellikle aile, öğretmen ve akranlarla kurulan olumlu etkileşimler, çocukların sosyal ve duygusal yeterliklerinin desteklenmesinde önemli bir yere sahiptir. Çocukların gelişimsel özelliklerinin bilinmesi; gereksinimlerine uygun eğitim ortamlarının oluşturulması, bireysel farklılıkların ve gelişimsel risklerin erken dönemde belirlenmesi ve gerekli desteklerin sağlanması açısından önem taşımaktadır. Bu doğrultuda gelişimin bütüncül olarak ele alınması, çocukların sağlıklı gelişimlerinin desteklenmesine ve nitelikli eğitim uygulamalarının planlanmasına katkı sağlamaktadır.
The preschool period is a critical phase during which development progresses rapidly and the fundamental skills that influence children’s lifelong development are formed. In this section, the developmental characteristics of pre-school children are examined from a holistic perspective. Development is a multidimensional process encompassing interrelated concepts such as growth, development, learning, maturation, readiness and critical periods. The developmental process is shaped by the interaction of genetic, environmental and hormonal factors and progresses in accordance with individual differences. The fact that development is continuous, follows a specific sequence, and that every child has their own unique developmental rhythm necessitates that children’s development be assessed in accordance with their own characteristics. During the pre-school period, the areas of physical, cognitive, language, social-emotional, moral and sexual development interact with one another to form the child’s holistic development. Environmental stimuli, social interactions and learning experiences provided during early childhood play a significant role in children’s developmental processes. In particular, positive interactions with family, teachers and peers play a key role in supporting children’s social and emotional competencies. Understanding children’s developmental characteristics is important for creating educational environments suited to their needs, identifying individual differences and developmental risks at an early stage, and providing the necessary support. In this regard, adopting a holistic approach to development contributes to supporting children’s healthy development and planning high-quality educational practices.
Referanslar
Aral, N., & Baran, G. (2011). Çocuk gelişimi. Ya-Pa Yayınları.
Arı, R. (2016). Eğitim psikolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Aslan, D. (2017). Çocuk gelişimi ve eğitimi. Pegem Akademi.
Atay, M., & Şahin, Ş. (2005). Erken çocukluk dönemi (3-6 yaş). İçinde A. Ataman (Ed.), Gelişim ve Öğrenme (ss. 99-133). Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
Atkinson, R. C., & Shiffrin, R. M. (1968). Human memory: A proposed system and its control processes. In K. W. Spence & J. T. Spence (Eds.), The psychology of learning and motivation: Advances in research and theory (Vol. 2, pp. 89–195). Academic Press.
Aydın, F. B. (2002). Gelişim psikolojisi: İnsan gelişiminin temelleri. SFN Televizyon Tasarım Yayıncılık.
Aydoğan, Y. (2018). Çocuk gelişimi. İçinde N. Aral ve G. Baran (Ed.), Çocuk gelişimi. Ya-Pa Yayınları.
Bağcıoğlu Ünver, G. (2015). Gelişimle ilgili temel kavramlar, gelişimin temel ilkeleri ve gelişimi etkileyen etmenler. İçinde A. Ulusoy (Ed.), Gelişim ve öğrenme psikolojisi (ss. 1-17). Anı Yayıncılık
Balaban Dağal, A. (2019). Erken çocukluk döneminde gelişimi etkileyen etmenler. İçinde A. Köksal Akyol (Ed.), Erken çocukluk döneminde gelişim I (0-36 ay) (ss. 319-362). Anı Yayıncılık.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
Baykoç-Dönmez, N., Abidoğlu, Ü., Dinçer, Ç., Edemir, N., & Gümüşcü, Ş. (2000). Okulöncesi dönemde dil gelişimi etkinlikleri (3. Baskı). İstanbul: Ya-Pa.
Bee, H., & Boyd, D. (2009). Çocuk gelişim psikolojisi (Çev. O. Gündüz). Kaknüs Yayınları.
Berk, L. E. (2013). Çocuk gelişimi (Çev. A. Dönmez). İmge Kitabevi.
Beyazıt, Ü., & Bütün Ayhan, A. (2018). Cinsel gelişim. İçinde A. Köksal Akyol (Ed.), Erken çocukluk döneminde gelişim I (0-36 ay) (ss. 366-384). Anı Yayıncılık.
Bilgin, N. (2007). Psikolojiye giriş. Ege Üniversitesi Yayınları.
Bodrova, E., & Leong, D. J. (2019). Tools of the mind: The Vygotskian approach to early childhood education (3rd ed.). Pearson.
Bornstein, M. H. (1989). Sensitive periods in development: Structural characteristics and causal interpretations. Psychological Bulletin, 105(2), 179–197.
Bredekamp, S. (2015). Effective practices in early childhood education: Building a foundation (3rd ed.). Pearson.
Bruner, J. S. (1966). Toward a theory of instruction. Harvard University Press.
Bütün Ayhan, A., & Beyazıt, U. (2017). Cinsel gelişim. İçinde N. Aral, G. Baran ve A. Bütün Ayhan (Ed.), Erken çocukluk döneminde gelişim I. Anı Yayıncılık.
Can, G. (2011). Kişilik gelişimi. İçinde B. Yeşilyaprak (Ed.), Eğitim psikolojisi: Gelişim-öğrenme-öğretim (7. bs., ss. 119-151). Ankara: Pegem Akademi.
Cohen, N. J. (2017). Language impairment and psychopathology in infants, children, and adolescents. Sage.
Deniz, M. E. (2017). Eğitim psikolojisi. Pegem Akademi.
Dereboy, C. (1993). Erikson'un psikososyal gelişim kuramı üzerine bir inceleme. Türk Psikiyatri Dergisi, 4(1), 16-28.
Didin, E., & Köksal Akyol, A. (2018). Bilişsel gelişim. İçinde A. Köksal Akyol (Ed.), Erken çocukluk döneminde gelişim II (36-72 ay) (ss. 109-141). Ankara: Anı Yayıncılık.
Dolu, N. (2015). Beyin ve davranış. Nobel Akademik Yayıncılık.
Erden, M., & Akman, Y. (2007). Eğitim psikolojisi: Gelişim-öğrenme-öğretme (16. bs.). Arkadaş Yayınevi.
Feldman, R. S. (2009). Development across the life span (5th ed.). Pearson.
Freud, S. (1953). Three essays on the theory of sexuality (J. Strachey, Trans.). In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 7, pp. 123-245). Hogarth Press. (Original work published 1905)
Gabard-Durnam, L., & McLaughlin, K. A. (2020). Sensitive periods in human development: Charting a course for the future. Current Opinion in Behavioral Sciences, 36, 120-128.
Gallahue, D. L. (1989). Understanding motor development: Infants, children. Adolescents, 200-236.
Gander, M. J., & Gardiner, H. W. (2010). Çocuk ve ergen gelişimi (A. Dönmez, N. Çelen & B. Onur, Çev.). İmge Kitabevi.
Genç, M. (2005). Gelişim psikolojisi. Anı Yayıncılık.
Gül, A. (2013). Gelişim psikolojisi. Pegem Akademi.
Gür, Ç. (2018). Erken çocukluk dönemi ve gelişim. İçinde Ç. Gür (Ed.), Erken çocukluk döneminde gelişim (ss. 1-26). Pegem Akademi.
Gürsoy, F., & Özaslan, H. (2016). Çocuk gelişimine giriş. İçinde N. Aral (Ed.), Çocuk Gelişimi (ss. 2-25). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Güven, G., & Efe Azkeskin, K. (2010). Erken çocukluk eğitimi ve okul öncesi eğitim. İçinde İ. H. Diken (Ed.), Erken çocukluk eğitimi (ss. 1-53). Pegem Akademi.
Hammer, C. S., Melhuish, E., & Howard, S. J. (2017). Associations between preschool social-emotional development and later academic outcomes. Early Childhood Research Quarterly, 40, 1-12.
Haywood, K. M., & Getchell, N. (2020). Life span motor development (7th ed.). Human Kinetics.
Joshi, A., & Shukla, A. (2019). Understanding children’s cognitive development. International Journal of Advanced Educational Research, 4(2), 203-206.
Kağıtçıbaşı, Ç. (2012). Benlik, aile ve insan gelişimi. Koç Üniversitesi Yayınları.
Kail, R. V., & Cavanaugh, J. C. (2019). Human development: A life-span view (8th ed.). Cengage Learning.
Kandır, A. (2007). Bilişsel gelişimde dilin kazanılması. E. Ömeroğlu ve A. Kandır (Eds.), Bilişsel Gelişim içinde (s. 131-149). İstanbul: Morpa.
Karacan, E. (2000). Bebeklerde ve çocuklarda dil gelişimi. Klinik Psikiyatri, 3(4), 263-268.
Knudsen, E. I. (2004). Sensitive periods in the development of the brain and behavior. Journal of Cognitive Neuroscience, 16(8), 1412–1425.
Kurtuncu, M., Akhan, L. U., Tanır, İ. M., & Yıldız, H. (2015). Okul öncesi dönem çocuklarının cinsel gelişimi ve eğitimi konusunda sağlık personelinin bilgi düzeyleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(2), 95-103.
Kurtuncu, M., Akhan, L. U., Tanir, I. M., & Yildiz, H. (2015). The sexual development and education of preschool children: knowledge and opinions from doctors and nurses. Sexuality and disability, 33(2), 207-221.
Lerner, R. M. (2002). Concepts and theories of human development (3rd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Lerner, R. M., Liben, L. S., & Mueller, U. (Eds.). (2015). Handbook of child psychology and developmental science: Vol. 2. Cognitive processes (7th ed.). John Wiley & Sons.
Malti, T., & Noam, G. G. (2016). Social-emotional development: From theory to practice. European Journal of Developmental Psychology, 13(6), 652-665.
Maree, J. G. (2021). Psychology of career adaptability, employability and resilience. Springer.
Marotz, L. R., & Allen, K. E. (2022). Developmental profiles: Pre-birth through adolescence. Cengage Learning.
MEB. (2013). Okul öncesi eğitim programı. Millî Eğitim Bakanlığı.
Meriç, E. (2021). Gelişimin temelleri. İçinde Çocuk Gelişimi I-II (ss. 19-37). Eğiten Kitap Yayıncılık.
Metin, N., Baysal, N., & Arslan Çiftçi, H. (2016). Doğum öncesinden ergenliğe çocuk gelişimi. Pegem Akademi.
Metindogan, A. (2014). Gelişim bilimi: Tanımı, kapsamı, tarihsel temelleri, araştırma konu ve yöntemleri. In. F.Turan & A. Yükselen (Ed.) Okul öncesinde çocuk gelişimi. Hedef Yayıncılık
Morrison, G. S. (2019). Early childhood education today (14th ed.). Pearson.
Oakley, L. (2004). Cognitive development. Routledge.
Oğuzkan, Ş., & Oral, G. (2021). Okul öncesi eğitimi. Milli Eğitim Basımevi.
Ormrod, J. E. (2016). Human learning (7th ed.). Pearson.
Özer, D. S., & Özer, M. K. (2004). Çocuklarda motor gelişim. Nobel Yayın Dağıtım.
Papalia, D. E., & Martorell, G. (2021). Experience human development (15th ed.). McGraw-Hill.
Pascalis, O., de Haan, M., & Nelson, C. A. (2005). Is face processing species-specific during the first year of life? Science, 296(5571), 1321–1323.
Payne, V. G., & Isaacs, L. D. (2020). Human motor development: A lifespan approach (9th ed.). Routledge.
Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children (M. Cook, Trans.). International Universities Press.
Pinter, A. (2011). Children learning second languages. Palgrave Macmillan.
Sakız, H. (2024). Eğitim Psikolojisi. Akademisyen Kitabevi.
San Bayhan, P., & Artan, İ. (2018). Çocuk gelişimi ve eğitimi. Morpa Kültür Yayınları.
Selçuk, Z. (2005). Gelişim ve öğrenme. Nobel Yayın Dağıtım.
Senemoğlu, N. (2018). Gelişim, öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya (25. bs.). Anı Yayıncılık.
Sigelman, C. K., & Rider, E. A. (2022). Life-span human development (10th ed.). Cengage Learning.
Slavin, R. E. (2013). Educational psychology: Theory and practice (10th ed.). Pearson.
Suskind, D. (2018). Otuz milyon kelime: Çocuğunuzun beynini geliştirin (Çev. E. Yılmaz). Buzdağı Yayınevi.
Trawick-Smith, J. (2018). A Qualitative Study of the Play of Dual Language Learners in an English-Speaking Preschool. Early Childhood Education Journal.
Uslu, B., & Ersan, C. (2020). The effect of foreign language education on preschoolers’ native language development. International Journal of Research in Education and Science, 6(3), 382–399.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Werker, J. F., & Tees, R. C. (2005). Speech perception as a window for understanding plasticity and commitment in language systems of the brain. Developmental Psychobiology, 46(3), 233–251.
Yavuzer, H. (2021). Çocuk psikolojisi (41. bs.). Remzi Kitabevi.
Yeşilyaprak, B. (2019). Eğitim psikolojisi: Gelişim-öğrenme-öğretim. Pegem Akademi.
Yıldız, F., Yıldız Bıçakçı, M., & Aral, N. (2018). Bilişsel gelişim (3-6 yaş). İçinde F. Turan & A. İ. Yükselen (Ed.), Okul öncesi dönemde gelişim (ss. 37-52). Hedef CS Yayıncılık.
Yörükoğlu, A. (2019). Çocuk ruh sağlığı: Çocuğun kişilik gelişimi, eğitimi ve ruhsal sorunları (33. bs.). Özgür Yayınları.
Zembat, R., & Yılmaz, E. (2019). Doğum öncesi gelişim ve eğitim. Pegem Akademi.
