Kamu Maliyesinde Yeşil Dönüşümün Bütçe Sürecine Yansıması: Uluslararası Deneyimler ve Türkiye’nin Mevcut Durumu
Özet
Bu çalışma, kamu maliyesinde yeşil dönüşümün bütçe sürecine yansımalarını uluslararası deneyimler ve Türkiye’nin mevcut durumu çerçevesinde incelemektedir. İklim değişikliği, çevresel bozulma ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri, kamu gelir ve harcamalarının çevresel önceliklerle uyumlu biçimde yeniden tasarlanmasını gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda yeşil bütçeleme, maliye politikalarının iklim değişikliğiyle mücadele, çevresel sürdürülebilirlik ve düşük karbonlu kalkınma hedefleriyle bütünleştirilmesini sağlayan önemli bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmanın teorik çerçevesi, çevresel sürdürülebilirliğin sağlanmasında devletin rolü ve kamu müdahalesinin nasıl olması gerekliliğine ilişkin yaklaşımlar ile ele alınmaktadır. Bu kapsamda; dışsallıklar teorisi, ekolojik iktisat, ekolojik modernizasyon ve yeşil Keynesyenizm gibi yaklaşımlara yer verilmiştir. Ardından, OECD ve Avrupa Birliği ülkelerinde uygulanan yeşil bütçeleme araçları değerlendirilmekte; bütçe etiketlemesi, çevresel etki değerlendirmesi, yeşil harcamaların izlenmesi ve sürdürülebilir finansman uygulamaları üzerinde durulmaktadır. Türkiye açısından ise performans esaslı program bütçe sistemi, Sürdürülebilir Finansman Çerçevesi, Türkiye Yeşil Taksonomisi ve İklim Kanunu önemli gelişmeler olarak öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, çevresel harcamaların bütçe içinde ayrıntılı biçimde sınıflandırılamaması, ölçülememesi ve izlenememesi temel sınırlılıklar arasında yer almaktadır. Çalışma, Türkiye’de yeşil bütçelemenin etkin uygulanabilmesi için kurumsal kapasite, sınıflandırma, izleme ve raporlama mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
This study examines the implications of green transformation in public finance for the budget process within the framework of international experiences and Türkiye’s current status. Climate change, environmental degradation, and sustainable development goals necessitate the redesign of public revenues and expenditures in line with environmental priorities. In this context, green budgeting emerges as an important tool that enables the integration of fiscal policies with the goals of combating climate change, ensuring environmental sustainability, and promoting low-carbon development. The theoretical framework of the study is based on approaches concerning the role of the state in ensuring environmental sustainability and the necessity of public intervention. In this regard, the study draws on approaches such as externalities theory, ecological economics, ecological modernization, and green Keynesianism. Subsequently, the study evaluates the green budgeting tools implemented in OECD and European Union countries, focusing on budget tagging, environmental impact assessment, the monitoring of green expenditures, and sustainable financing practices. From Türkiye’s perspective, the performance-based program budgeting system, the Sustainable Finance Framework, the Türkiye Green Taxonomy, and the Climate Law stand out as important developments. However, the inability to classify, measure, and monitor environmental expenditures in detail within the budget remains among the main limitations. The study reveals that institutional capacity, classification, monitoring, and reporting mechanisms need to be strengthened for the effective implementation of green budgeting in Türkiye.
Referanslar
Andersen, M. S., & Massa, I. (2000). Ecological modernization—Origins, dilemmas and future directions. Journal of Environmental Policy & Planning, 2(4), 337–345.
Armağan, A. (2023). Yeşil bütçeleme yaklaşımı: Türkiye'de uygulanabilirliği. Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, 3(1), 1-22.
Avcı, M. (2022). OECD ülkelerinde yeşil bütçe girişimleri ne durumda? Kanıtların değerlendirilmesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(46), 885-914.
Battersby, B., Blazey, A., Bova, E., Lelong, M., Pojar, S., Rentería, C., & Tim, T. (2021). Green budgeting: Towards common principles. Publications Office of the European Union.
Beder, S. (2011). Environmental economics and ecological economics: The contribution of interdisciplinarity to understanding, influence and effectiveness. Environmental Conservation, 38(2), 140–150.
Boston, J. (2020). Transforming the economy: Why a ‘green recovery’ from Covid-19 is vital. Policy Quarterly, 16(3), 62–66.
Bush, S. R., & Spaargaren, G. (2024). Ecological modernization theory. C. Overdevest (Ed.), Elgar encyclopedia of environmental sociology içinde (ss. 183–188). Edward Elgar Publishing.
Buttel, F. H. (2000). Ecological modernization as social theory. Geoforum, 31(1), 57–65.
Costanza, R. (1991). Ecological economics: A research agenda. Structural Change and Economic Dynamics, 2(2), 335–357.
Costanza, R., Daly, H. E., & Bartholomew, J. A. (1991). Goals, agenda, and policy recommendations for ecological economics. R. Costanza (Ed.), Ecological economics: The science and management of sustainability içinde (ss. 1–20). Columbia University Press.
Cropper, M. L., & Oates, W. E. (1992). Environmental economics: A survey. Journal of Economic Literature, 30(2), 675–740.
Esty, D. C., & Porter, M. E. (2005). National environmental performance: An empirical analysis of policy results and determinants. Environment and Development Economics, 10(4), 391–434.
European Commission. (2023). Green budgeting in the EU: Key insights from the 2023 European Commission survey of green budgeting practices. https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/40851e31-78eb-43fe-8e6d-a08fa4105638_en?filename=2023%20Green%20Budgeting%20survey%20key%20findings.pdf
European Commission, IMF, & OECD. (2021). Green budgeting: Towards common principles. European Commission.
Fernandez, A., Tripathi, A., & Magazi, G. (2024). Developing a framework for climate budget tagging.
France Government. (2020). Report on the environmental impact of the central government budget.
Goldstein, J., & Tyfield, D. (2018). Green Keynesianism: Bringing the entrepreneurial state back in(to question)? Science as Culture, 27(1), 74–97.
Gonguet, F., Wendling, C., Aydin, O., & Battersby, B. (2021). Climate-sensitive management of public finances—"Green PFM" (IMF Staff Climate Note 2021/002). International Monetary Fund.
Harris, J. M. (2013, February). Green Keynesianism: Beyond standard growth paradigms (Working Paper No. 13-02). Global Development and Environment Institute, Tufts University.
Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2021). Republic of Turkey – Sustainable finance framework.
Hovardas, T. (2016). Two paradoxes with one stone: A critical reading of ecological modernization. Ecological Economics, 130, 1–7.
İklim Değişikliği Başkanlığı. (2025). İklim Değişikliği Başkanlığı 2025 yılı faaliyet raporu. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
İklim Kanunu. (2025). İklim değişikliği kanunu (Kanun No. 7552). T.C. Resmî Gazete (32951, 9 Temmuz 2025).
İktisadi Kalkınma Vakfı [İKV]. (2021). AB yeşil mutabakatı: Temel unsurları ve yol haritası. İKV Yayınları.
İnneci, A. (2024). Küresel iklim değişikliği ile mücadelede sınırda karbon düzenlemesi. M. Kurt (Ed.), Maliyede ileri araştırmalar içinde (ss. 99-110). Yaz Yayınları.
Nalbant Efe, G. (2025). İklim değişikliğiyle mücadelede maliye politikası: Türkiye için emisyon ticaret sistemi ve karbon vergisi seçenekleri. Maliye ve Finans Yazıları, 40(Özel Sayı), 44-70.
Oates, W. E., & Baumol, W. J. (1975). The instruments for environmental policy. E. S. Mills (Ed.), Economic analysis of environmental problems içinde (ss. 95–132). National Bureau of Economic Research.
OECD. (2019). Budgeting for outcomes. http://www.oecd.org/gov/budgeting/performance-results-meeting-2019.htm
OECD. (2020). OECD green budgeting framework (Highlights). http://dx.doi.org/www.oecd.org/environment/green-budgeting/OECD-Green-Budgeting-Framework-Highlights.pdf
OECD. (2021a). Green budgeting in OECD countries. OECD Publishing.
OECD. (2021b). Green budget tagging: Introductory guidance & principles. OECD Publishing.
OECD. (2024). Green budgeting in OECD countries 2024. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/04/green-budgeting-in-oecd-countries-2024_3c771827/9aea61f0-en.pdf
Özçelik, Ö. & Özcan, S. E. (2024). Yeşil bütçeleme: Sürdürülebilir kalkınma için mali politika aracı. M. Kurt (Ed.), Maliyede ileri araştırmalar içinde (ss. 149-173). Yaz Yayınları.
Özdemir, H. (2025). Kamu maliyesinde yeşil dönüşüm: Yeşil bütçe etiketleme uygulamaları ve Türkiye'ye yönelik politika önerileri. Sayıştay Dergisi, 36(138), 545-573.
Pigou, A. C. (1932). The economics of welfare (4. baskı). Macmillan.
Richardson, T. (2017). Ecological modernization: Theory and the policy process. Business, organized labour and climate policy içinde (ss. 22–46). Edward Elgar Publishing.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı [SBB]. (2025). 2026-2028 dönemi bütçe hazırlama rehberi.
Tepekule, U. & Köslü, G. (2023). Yeşil bütçeleme yaklaşımı ve performans esaslı program bütçe uygulaması: Türkiye için bir değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (59), 373-406.
Upadhyay, G., & Tiwari, S. (2025). Analysing green budget frameworks: Lessons from global practices [Briefing note]. Institute for Energy Economics and Financial Analysis.
World Bank. (2018). Climate public expenditure reviews and green finance tools.
Yolal, M. (2025). Avrupa Birliği'nin çevresel ve mali sürdürülebilirlik stratejisi: Yeşil bütçeleme uygulamaları ve yeşil tahviller. Yönetim ve Ekonomi, 32(4), 723-745.
