Brics-T Ülkelerinde Maliye Politikası Araçları ve Gelir Dağılımı: Bir Nedensellik Analizi
Özet
Bu çalışma, 2000-2023 yılları arasında BRICS-T ülkelerinde (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika ve Türkiye) maliye politikası araçları (toplam vergi gelirleri ve toplam kamu harcamaları) ile gelir dağılımı (Gini katsayısı) arasındaki nedensellik ilişkisini ampirik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin analizinde, yatay kesit bağımlılığını dikkate alan ikinci nesil panel veri yöntemlerinden Dumitrescu ve Hurlin (2012) panel nedensellik testi uygulanmıştır. Analiz öncesinde serilerin durağanlıkları CIPS, CAD ve IPS testleriyle sınanmış ve değişkenlerin birinci farklarında (I(1)) durağan olduğu tespit edilmiştir. Değişkenler arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi saptanmıştır. Vergi yapısının gelir dağılımı üzerinde doğrudan etkili olduğu, aynı zamanda gelir adaletsizliğindeki değişimlerin de politik baskılar ve medyan seçmen tercihleri doğrultusunda vergi sistemini dönüştürdüğü (Gini → Vergi yönlü etki) ortaya konulmuştur. Kamu harcamaları ile vergi gelirleri arasında da çift yönlü bir nedensellik bulunmuştur. Bu durum literatürdeki vergi-harcama ve harcama-vergi hipotezlerini doğrulamakta, mali kararların eşanlı ve birbirini besleyen yapısını göstermektedir. Yapılan analiz sonucunda Gini katsayısı ile kamu harcamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisine rastlanamamıştır. BRICS-T ülkelerinde sürdürülebilir ve adil bir gelir dağılımının tesisi için vergi politikalarında dolaylı vergilere olan bağımlılığın azaltılması ve dolaysız vergilerin payının artırılması gerekmektedir. Politika yapıcılar, mali sürdürülebilirliği korumak adına kamu harcamalarının genişleme etkileri ile vergi politikalarını eş zamanlı ve eş güdümlü bir şekilde yönetmelidir.
This study aims to empirically examine the causal relationship between fiscal policy instruments (total tax revenues and total public expenditures) and income distribution (Gini coefficient) in BRICS-T countries (Brazil, Russia, India, China, South Africa, and Turkey) between 2000 and 2023. In the analysis of the causality relationship between the variables, the Dumitrescu and Hurlin (2012) panel causality test, which takes into account cross-sectional dependence, was applied as a second-generation panel data method. Before the analysis, the stationarity of the series was tested using the CIPS, CAD, and IPS tests, and it was determined that the variables were stationary in their first differences (I(1)). A bidirectional causality relationship has been identified between the variables. It has been demonstrated that the tax structure directly affects income distribution, and at the same time, changes in income inequality transform the tax system in line with political pressures and median voter preferences (Gini → Tax-oriented effect). A bidirectional causality has also been found between public expenditures and tax revenues. This situation confirms the tax-spending and spending-tax hypotheses in the literature, demonstrating the simultaneous and mutually reinforcing nature of fiscal decisions. As a result of the analysis, no statistically significant causal relationship was found between the Gini coefficient and public expenditures. In BRICS-T countries, to establish a sustainable and fair income distribution, it is necessary to reduce dependence on indirect taxes in tax policies and increase the share of direct taxes. Policymakers should manage the expansionary effects of public spending and tax policies simultaneously and in coordination to maintain fiscal sustainability.
Referanslar
Alesina, A., & Rodrik, D. (1994). Distributive politics and economic growth. Quarterly Journal of Economics, 109(2), 465–490.
Alkın, E. (1969). Keynesyen gelir dağılımı teorisi ve Kaldor modeli. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 29(1-4).
Ataman, B. C. (1996). Neo-Keynesçi bölüşüm teorisi: ücret-fiyat sarmalı ve gelirler politikası. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 51(01).
Bayar, A. A., Günçavdı, Ö., & Levent, H. (2020). Türkiye’de Vergilerin Gelir Dağılımı Üzerine Etkileri. İstanbul Politik Araştırmalar Enstitüsü Politika Raporu, 2, 1-60.
Ceyhan, T., Köstekçi, A., & Göv, A. (2021). The impact of economic size of government on income distribution: Evidence from OECD countries. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 655-676.
Çanakçı, M. (2021). Ekonomik Kalkınmada Toplumsal Refahın Önemi: Kamu Politikası Önerileri. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 11-19.
Çırak, A. N. (2024). Gelir Dağılımı Adaletsizliğinin Vergiler Üzerinden İncelenmesi: Panel Granger Nedensellik Analizi. Efil Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(4).
Çiçek, H. G., & Yavuz, İ. S. (2014). Vergi-harcama paradoksu: Türkiye’de belediyeler üzerine bir araştırma. Çağdaş Yerel Yönetimler, 23(4), 17-31.
Dumitrescu, E. I., & Hurlin, C. (2012). Testing for Granger non-causality in heterogeneous panels. Economic Modelling, 29(4), 1450-1460.
Dzingirai Canicio, T. Z. (2014). Causal relationship between government tax revenue growth and economic growth: A case of Zimbabwe (1980-2012). Journal Of Economics And Sustainable Development, 5(17), 10-21.
Efeoğlu, R. (2023). Dolaylı ve dolaysız vergilerin gelir eşitsizliği üzerindeki etkisi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 60(665).
Ekici, M. S. (2009). Vergi gelirlerini etkileyen ekonomik ve sosyal faktörler. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(30), 200-223.
Ersezer, D., & Ulutürk, S. (2004). Türkiye'de 1980 sonrası dönemde kamu harcamalarının gelir dağılımı üzerine etkileri. Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, (46), 149.
Günel, Ö. (2019). Gelir dağılımı adaletsizliği ve Türkiye’de yoksullukla mücadele politikalarının etkinliği (Master's thesis, Marmara Üniversitesi).
Hummel, C. A., & Seiferling, M. (2015). Income Inequality, Fiscal Decentralization, and Transfer Dependency. Inequality and Fiscal Policy. Internaitonal Monetary Fund.
Ilaboya, O. J., & Ohonba, N. (2013). Direct versus indirect taxation and income inequality. European Journal of Accounting Auditing and Finance Research, 1(1), 1-15.
Kaya, A., & Demirgil, B. (2025). Gelir dağılımı adaletsizliği ve insani gelişme: türkiye üzerine ampirik bir inceleme. Journal of Academic Opinion, 88-95.
Martinez-Vazquez, J., Moreno-Dodson, B., & Vulovic, V. (2012). The impact of tax and expenditure policies on income distribution: Evidence from a large panel of countries. Andrew Young School of Policy Studies Research Paper Series, (12-30).
Meltzer, A. H., & Richard, S. F. (1981). A rational theory of the size of government. Journal of Political Economy. 89(5), 914–927.
Ocran, K. F., & Fumey, A. (2023). Household spending and income inequality: examining the effects of a consumption-based tax in Ghana. Ghanaian Journal of Economics, 11(1), 11-25.
Oueslati, W., Zipperer, V., Rousselière, D., & Dimitropoulos, A. (2017). Energy taxes, reforms and income inequality: An empirical cross-country analysis. International Economics, 150, 80-95.
Öztürk, N. (2010). Klasik ve neoklasik iktisatta gelir bölüşümü, Çalışma ve Toplum, 1(24), 1-24.
Persson, T., & Tabellini, G. (1994) Is inequality harmful for growth?, American Economic Review, 84(3), 600–621.
Pesaran, M. H. (2004) General Diagnostic Tests for Cross Section Dependence in Panels. Cambridge: Faculty of Economics, University of Cambridge, Cambridge Working Papers in Economics No: 0435.
Pesaran, M. H. (2007) A simple panel unit root test in the presence of cross sectional dependence, Journal of Applied Econometrics, 22(2), 265-312.
Ricardo, D. (2007). Ekonomi politiğin ve vergilendirmenin ilkeleri. Belge Uluslararası Yayıncılık.
Siami-Namini, S., Muhammad, D., & Fahimullah, F. (2018). The short and long run effects of selected variables on tax revenue-a case study, Applied Economics and Finance, 5(5), 23-32.
Susam, N. (2015). Kamu Maliyesi Temel Kavram ve Esaslar. Beta Yayıncılık: İstanbul.
Terzi, H., & Oltutular, S. (2006). Harcama-vergi geliri hipotezi: Türkiye örneği, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), 1-18.
Teyyare, E., & Sayaner, K. (2018). Türkiye’de gelir eşitsizliğinin maliye politikası araçları ve kurumsal faktörler açısından analizi ve çözüm önerileri, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 309-334.
Tsitouras, A., & Papapanagos, H. (2025). The relationships between economic freedom, income inequality, and economic growth: empirical evidence from an asymmetric analysis in the case of Greece, Portuguese Economic Journal, 24(3), 419-454.
Vanhoudt, P. (1997). Do labor market policies and growth fundamentals matter for income inequality in OECD countries?: Some empirical evidence, Staff Papers, 44(3), 356-373.
Voto, T. P., & Ngepah, N. (2025). Persistent income inequality in Sub-Saharan Africa: the role of institution index and effective VAT, Economies, 13(3), 81.
Yerdelen Tatoğlu, F. (2017). Panel Zaman Serileri Analizi Stata Uygulamalı (3. Baskı 2020).
Yulianita, A., & Hidayat, A. (2025). The effect of fiscal decentralization and monetary policy on economic resilience in Indonesia: a panel data, Theoretical & Applied Economics, 32(3).
