Yaygın Veteriner Zehirlenmeleri
Özet
Bu bölüm, hayvanlarda yaygın olarak görülen bitkisel kaynaklı zehirlenmeler, mikotoksikozlar ve pestisit zehirlenmelerini kapsamaktadır. Bitkisel kaynaklı zehirlenmeler bölümünde akonitin, aristoloşin, atropin, koniin, kolşisin, roadin ve veratrin gibi toksik maddelerin etki mekanizmaları, klinik belirtileri ve tedavi yaklaşımları ele alınmıştır. Mikotoksinler bölümünde aflatoksin, okratoksin, patulin, zeralenon ve ergot alkaloidleri gibi önemli toksinlerin hayvan sağlığı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Ayrıca pestisit zehirlenmeleri başlığı altında organofosfatlar, karbamatlar, piretroidler ve diğer pestisit gruplarının toksik etkileri, tanı yöntemleri ve korunma tedbirleri incelenmiştir. Hayvanlarda görülen bu zehirlenmeler sinir sistemi, karaciğer, böbrek, sindirim sistemi ve üreme sistemi üzerinde ciddi hasarlara neden olabilmektedir. Bu nedenle erken tanı, uygun tedavi ve koruyucu önlemler büyük önem taşımaktadır.
This section covers common plant-origin poisonings, mycotoxicoses, and pesticide intoxications in animals. In the section on plant-origin poisonings, the mechanisms of action, clinical signs, and treatment approaches of toxic substances such as aconitine, aristolochine, atropine, coniine, colchicine, rhoeadine, and veratrine are discussed. In the mycotoxin section, the effects of important toxins including aflatoxin, ochratoxin, patulin, Zeralenon, and ergot alkaloids on animal health are evaluated. In addition, under the topic of pesticide poisonings, the toxic effects, diagnostic methods, and preventive measures related to organophosphates, carbamates, pyrethroids, and other pesticide groups are reviewed. These poisonings may cause severe damage to the nervous, hepatic, renal, digestive, and reproductive systems of animals. Therefore, early diagnosis, proper treatment, and preventive measures are of great importance.
Referanslar
Bertero A, et al. Types of pesticides involved in domestic and wild animal poisoning in Italy. Science of the Total Environment. 2020;707: 136129.
Bol O. Bitkilerle Zehirlenmeler. Aksaray Üniversitesi Tıp Bilimleri Dergisi. 2020;1(Özel Sayı): 63–65.
Ekin A. Diyarbakir Bölgesinde Farkli İşletmelerden Alınan Büyükbaş Karma Yemlerinin Aflatoksin Düzeylerinin Belirlenmesi. 2024.
Farag MR, et al. An overview on the potential hazards of pyrethroid insecticides in fish, with special emphasis on cypermethrin toxicity. Animals. 2021;11(7): 1880.
Gupta RC, Mostrom MS, Evans TJ. Zearalenone. In: Veterinary Toxicology. Elsevier; 2025. p. 1095–1105.
Günbey FB, Günbey Ö, Deveci U. Çocuklarda Nöbet ve Ani Bilinç Kaybının Nadir bir Nedeni: Gelincik Otu (Papaver rhoeas L.) Zehirlenmesi. Fırat Tıp Dergisi. 2025;30(4).
Güvenç D, Gökmen S, İnal S. Pestisitler ve sessiz tehlike: Hayvan ve insan sağlığı için potansiyel risk. Etlik Veteriner Mikrobiyoloji Dergisi. 2025;36(1): 82–91.
Han X, et al. Research progress of safety of zearalenone: A review. Toxins. 2022;14(6): 386.
Li B, et al. Molecular basis and regulation of pathogenicity and patulin biosynthesis in Penicillium expansum. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety. 2020;19(6): 3416–3438.
Mohammadi Shad Z, Venkitasamy C, Atungulu GG. Fungi and mycotoxin in rice: Concerns, causes, and prevention strategies. In: Fungal Diversity, Ecology and Control Management. Springer; 2022. p. 61–78.
Öztaş H, Öztaş F. Bazı Zehirli Bitkiler ve Tıbbi Özellikleri. Astana Yayınları; 2025.
Poirier L, et al. Organophosphorus poisoning in animals and enzymatic antidotes. Environmental Science and Pollution Research. 2021;28(20): 25081–25106.
Thiermann H, Worek F. Pro: Oximes should be used routinely in organophosphate poisoning. British Journal of Clinical Pharmacology. 2022;88(12): 5064–5069.
Tonbak F, Demir P. Yem ve Gıdalarla Hayatımıza Giren Aflatoksinleri Önleme Yöntemleri. Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Derneği Bülteni. 2021;12(2): 105–117.
Toptaş Ö, Genç GE. Yaygın Mikotoksinler: Aflatoksinler, Okratoksin A, Fumonisinler, Deoksinivalenol ve Zearalenon. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023;12(1): 87–98.
Ürkek B, Şengül M. Organik gıdalarda problem: Mikotoksinler. ATA-Gıda Dergisi. 2022;1(1): 1–1.
Volnin A, Savin P. Ergot Claviceps purpurea (Fries) Tulasne alkaloid diversity and virulence: evolution, genetic diversification, and metabolic engineering. Sel’skokhoz. Boil. Agric. Biol. 2022;57(5): 852–881.
Wei C, et al. Progress in the distribution, toxicity, control, and detoxification of patulin: A review. Toxicon. 2020;184: 83–93.
Yildiz G. Türkiye’de 2001–2004 Yıllarında Hayvancılık İşletmelerinde Kullanılan Kaba Yemlerde Aflatoksin, Zearalenon ve Okratoksin A Kirliliği.
Yılmaz R. Baldıran otu (Conium maculatum L.) zehirlenmelerinin incelenmesi. 2022.
Yücel UM, Akpolat YLÖF. Hayvanlarda Aflatoksin Zehirlenmesi. In: Conference ID. 2023.
