Acil Serviste Stabil Görünen Hastada Gözden Kaçan Tehditler: Sepsis, Laktik Asidoz ve Atipik Miyokard Enfarktüsü
Özet
Acil servislerde ilk değerlendirmede vital bulguları normal sınırlarda olan bazı hastalar, erken dönemde devreye giren fizyolojik kompansatuar mekanizmaların altta yatan ciddi patolojiyi maskelemesi nedeniyle kısa süre içinde hayatı tehdit eden tablolara ilerleyebilir. Bu durum tanısal gecikmelere, artmış morbidite ve mortaliteye yol açmaktadır. Bu bölümde, acil serviste stabil görünüm altında seyredebilen üç önemli klinik tablo – sepsis (erişkin ve pediatrik spektrumda), metformin ilişkili laktik asidoz ve geriatrik atipik miyokard enfarktüsü – olgu temelli bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Her bir olgu, başlangıçtaki normal vital bulgulara rağmen ilerleyici klinik kötüleşmeye yol açan ortak patofizyolojik mekanizmalar (kompansatuar sempatoadrenerjik yanıtlar, mikrosirkülatuvar bozulma, atipik prezantasyon) çerçevesinde tartışılmaktadır. Bölümde, tanısal sürecin temel belirleyicisi olarak hipotansiyon gelişmeden önce ortaya çıkan erken uyarı bulguları (mental durum değişikliği, takipne, laktat yüksekliği, kapiller dolum süresinde uzama) vurgulanmaktadır. Ayrıca, her yaş grubuna özgü riskler (geriatrik hastalarda atipik prezantasyon, pediatrik hastalarda hipotansiyonun geç bulgu olması) ve laboratuvar testlerinin sınırlılıkları (normal lökosit, normal ilk troponin, düşük qSOFA skorunun tanıyı dışlamaması) detaylandırılmaktadır. Klinik yönetimde zamanlamanın kritik önemi vurgulanmakta; sepsiste birinci saat antibiyotik ve sıvı resüsitasyonu, metformin ilişkili laktik asidozda erken renal replasman tedavisi, geriatrik akut koroner sendromda seri troponin ve elektrokardiyografi takibinin hayat kurtarıcı olduğu belirtilmektedir. Bölüm sonunda, stabil görünen hastada klinik karar sürecini sistematize eden altı adımlı bir algoritma ve erken uyarı bulgularını özetleyen kırmızı bayraklar listesi sunulmaktadır. Bu klinik tabloların erken tanınması, hasta güvenliğini artırmakta, tanısal hata payını azaltmakta ve morbidite ile mortaliteyi düşürmektedir.
Referanslar
Evans L, Rhodes A, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021. Intensive Care Med. 2021;47(11):1181-1247. doi:10.1007/s00134-021-06506-y
Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3).JAMA.2016;315(8):801-810. doi:10.1001/jama.2016.0287
Topjian AA, Raymond TT, Atkins D, et al. Part 4: Pediatric Basic and Advanced Life Support: 2020 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Circulation. 2020;142(16_suppl_2):S469-S523. doi:10.1161/CIR.0000000000000901
Weiss SL, Peters MJ, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign International Guidelines for the Management of Septic Shock and Sepsis-Associated Organ Dysfunction in Children. PediatrCritCareMed.2020;21(2):e52-e106. doi:10.1097/PCC.0000000000002198
Collet JP, Thiele H, Barbato E, et al. 2020 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J. 2021;42(14):1289-1367. doi:10.1093/eurheartj/ehaa575
Rao SV, O'Donoghue ML, Ruel M, Rab T, Tamis-Holland JE, Alexander JH, et al. 2025 ACC/AHA/ACEP/NAEMSP/SCAI Guideline for the Management of Patients With Acute Coronary Syndromes.Circulation.2025;151(13):e771-e862. doi:10.1161/CIR.0000000000001309
Wardi G, Villar J, Nguyen HB. Delayed septic shock in initially stablepatients.AnnEmergMed.2021;77(3):321-329. doi:10.1016/j.annemergmed.2020.11.004
Tangpaisarn T, et al. Metformin-associated lactic acidosis. BMC Emerg Med. 2024;24:125. doi:10.1186/s12873-024-01071-1
KrautJA,MadiasNE.Lacticacidosis. N Engl J Med.2014;371:2309-2319. doi:10.1056/NEJMra1309483
Bou Chebl R, et al. Relative hyperlactatemia. Front Med. 2020;7:561. doi:10.3389/fmed.2020.00561
Casali F, et al. Delirium as manifestation of myocardial infarction. J Am Geriatr Soc. 2025. doi:10.1111/jgs.70281
Hussein F, et al. Diagnostic error in the emergency department: learning from national patient safety incident report analysis. BMC Emerg Med. 2019;19:45. doi:10.1186/s12873-019-0289-3
