Türkiye’de Kadının Konumu: Güncel Bir Tartışma
Özet
Bu bölümde, Türkiye’deki kadınların hukuk, eğitim, istihdam, sağlık, üreme sağlığı ve siyasete katılım alanlarındaki durumları ele alınmaktadır. Çalışmada güncel ulusal ve uluslararası istatistikler, Sivil Toplum Kuruluşları (STK) ve Birleşmiş Milletler (BM) raporlarının verileri kullanılarak Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yapısal, ekonomik, sosyal ve kültürel boyutlarının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada derleme araştırma yöntemi kullanılmıştır. Temel bulgular arasında; Türkiye’de kadınların istihdamının kısıtlı olduğu, istihdam oranlarının kadınların eğitime katılım oranlarıyla uyumlu olmadığı, kadınların siyasi temsilde süregelen cinsiyet eşitsizliğine maruz kaldığı, izin verici yasalara rağmen üreme sağlığı hizmetlerine sınırlı pratik erişim ve yüksek düzeyde kadına yönelik erkek şiddeti ve kadın cinayetleri yer almaktadır. Bölümün sonunda, kadınların karşılaştığı sorunların çözülmesine yönelik ataerkil normların ve erkeklik algısının gözden geçirilmesi, politik, toplumsal ve aile bağlamında toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasının aile ve toplumsal yapının korunması açısından önem taşıdığına değinilmiştir.
This chapter discusses the current situation of women in Türkiye in the fields of law, education, employment, health, reproductive health and political participation. Using up-to-date national statistics, reports, non-governmental organizations (NGOs) reports, international data, and information from United Nations (UN) reports, the study aims to identify the structural, economic, social, and cultural dimensions of gender inequality in Turkey. A review research method was used in the study. Key findings include that women's employment in Turkey is limited, employment rates are not aligned with women's educational participation rates, women face persistent gender inequality in political representation, limited practical access to reproductive health services despite permissive laws, and high levels of male violence against women and femicide. At the end of the chapter, it is mentioned that patriarchal norms and perception of masculinity should be reviewed to solve the problems faced by women, and that ensuring gender equality in the political, social and family context is important for the protection of family and social structure.
Referanslar
Adalı, T., & Çavlin, A. (2019). Türkiye’de kürtajın yaygınlığı ve kürtaj kararını etkileyen faktörler. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 39(2), 359-378.
Ağar, A. (2025). Türkiye’de kadın çalışan olmak: OECD ve TÜİK verileri üzerine bir analiz. Sosyal Güvence, 28, 1666-1687. doi.org/10.21441/sosyalguvence.1440897
Akdoğan, N., & Doğan, D. (2023). Sürdürülebilir kalkınma hedeflerinden 5 no’lu toplumsal cinsiyet eşitliği hedefine ulaşmada Türkiye’de sürdürülebilirlik raporu düzenleyen işletmelerin 2020 ve 2021 yılı beyanlarının incelenmesi ve sonuçların değerlendirilmesi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 227-248.
Allen, A. (2012). The public sphere: Ideology and/or ideal? Political Theory, 40(6), 822-829.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2014). Türkiye’de kadın işgücü profili ve istihdamı raporu. https://www.aile.gov.tr/uploads/ksgm/uploads/pages/dagitimda-olan-yayinlar/turkiye-de-kadin-isgucu-profili-ve-istatistiklerinin-analizi-nihai-rapor.pdf
Arık, B., & Akay, S. (2022). Kız çocukların eğitim hakkı. Eğitim Reformu Girişimi (ERG). https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2023/09/KizCocuklarinEgitimHakki.pdf
Ataca, B., Kagitcibasi, C., & Diri, A. (2005). The Turkish family and the value of children: Trends over time. The value of children in cross-cultural perspective. Case studies from eight societies, 91-119.
Bardakçı, Ş., & Oğlak, S. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği endeksi ve Türkiye. Toplumsal Politika Dergisi, 3(1), 71-90.
Çampınarı, E. (2008). 4320 Sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanunun ve uygulamalarının değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Ankara: T.C. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü.
Çelik, G., Malak, A., Öztürk, Z., & Yılmaz, D. (2009). Menapoz sonrası dönemdeki kadınların kendi kendine meme muayenesini uygulama, mamografi çektirme ve PAP Smear yaptırma durumlarının incelenmesi. Anatolian Journal of Clinical Investigation, 3(3), 159.
Doğan, İ. (2009). Dünden bugüne Türk ailesi. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
(2022). Eğitim izleme raporu. Eğitim Reformu Girişimi (ERG). https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2022/12/EIR2022.pdf
Ertan, S. (2024). Kadın dernekleri üyeleri perspektifinden Türkiye’de kadın sağlığı ve kürtaj politikalarının değerlendirilmesi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(1), 337-357.
(2020). Eurostat. Eurostat Press Office. https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10474926/3-06032020-AP-EN.pdf/763901be-81b7-ecd6-534e-8a2b83e82934
Global Gender Gap report. (2025). World Economic Forum.
Gültekin, M. (2013). Aile niçin dağılıyor: Aile politikaları ve İstanbul Sözleşmesi. Bursa: Aile Akademisi Derneği Yayınları.
Güngör, A., & Üste, R. (2025). Türkiye’de kadınların siyasal haklara erişimi: Fatma Şakir Memik örneği üzerinden tarihsel bir inceleme. Holistic Economics, 4(1), 1-16. doi:10.55094/hoec.2962
Holton, S. (2003). Feminism and democracy: Women's suffrage and reform politics in Britain, 1900-1918. Cambridge: Cambridge University Press.
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ulusal-Egitim-Istatistikleri-2024-53937. (2025, 9 26). Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ulusal-Egitim-Istatistikleri-2024-53937
Kızılırmak, B., Memiş, E., & Toksöz, G. (2022). Turkey’s gender equality performance from 2000 to 2019: A Rights-Based Analysis via UNDP Human Development and Gender Development Indices. Ankara: UNDP Turkey CEID (Association for Monitoring Gender Equality).
Komut, S. (2011). Türkiye'de kadın, cinsellik ve kürtaj. Sosyal ve Beşerî Bilimleri Dergisi, 1, 87-95.
Krolokke, C., & Sorensen, A. (2006). Three waves of feminism: From suffragettes to grrls. Gender Communication Theories & Analyses: From Silence to Performance, 1-23.
Kurucu, Ö., Polat, S., & Tosun Güleroğlu, F. (2025). Kürtaj: Kadının karar hakkı ve yasal Boyutu. YOBU Faculty of Health Sciences Journal, 2, 267-273.
(2022). LMF1.6: Gender differences in employment. OECD Family Database, oe.cd/fdb.
Miller, A. (2014). The separate spheres ideology: An improved empirical and litigation approach to family responsibilities discrimination. Minnesota Law Review, 343-379. https://scholarship.law.umn.edu/mlr/239
Nişanci, A. (2016, March). Continuity or Shift? A Multiple Streams Framework Analysis of the Family Policy in Turkey. Journal of Sociology & Social Welfare, XLIII, 19-36.
(2025). OECD Economic Surveys: Türkiye. OECD. https://www.oecd.org/en/publications/2025/04/oecd-economic-surveys-turkiye-2025_fa62886d/full-report/executive-summary_07fe0e4b.html#figure-d1e1570-ab18a0692e
Remy-Hébert, B. (2016). The first women's movement. Suffragist struggles in the 19th and early 20th centuries. Sd Disponível. https://www.jfki.fu-berlin.de/academics/SummerSchool/Dateien2011/Papers/juncker_remy.pdf
Ross, C. (2006). Separate spheres or shared dominions? Transformation, 23(4), 228-235.
Sar, E. (2021). Çalışma hayatında kadın istihdamı ve Türkiye’de yansımaları. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 20-40.
Sayar, T., & Kılıç Öztürk, Y. (2018). Türkiye’de uygulanan kürtajda eşin rızasını alma zorunluluğu ve Amerikan yargısından bir örnek: Planned Parenthood of Southern Pennsylvania V. casey kararı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2(10), 321-349.
Sirman, N. (2004). Kinship, politics and love: honour in post-colonial contexts–the case of Turkey. S. Mojab, & N. Abdo içinde, Violence in the name of honor: Theoretical and political challenges (s. 39-56). Istanbul: Bilgi University Press.
Taylor, R., & Jasinski, J. (2011). Femicide and the feminist perspective. Homicide Studies, 15(4), 341-362. doi:10.1177/1088767911424541
Tekin, B. (2024). Kadınların sağlık hizmetlerine erişimi: Etkileyici faktörler ve bölgesel farklılıklar. Şura Akademi Dergisi, 7, 111-123.
TÜİK. (2024). Türkiye İstatistik Kurumu: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2023-53675#:~:text=Hanehalk%C4%B1%20%C4%B0%C5%9Fg%C3%BCc%C3%BC%20Ara%C5%9Ft%C4%B1rmas%C4%B1%20sonu%C3%A7lar%C4%B1na%20g%C3%B6re,ise%20%71%2C4%20oldu.
TÜİK. (2025, Ağustos). Türkiye İstatistik Kurumu: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Agustos-2025-54065&dil=1#:~:text=Bu%20oran%20erkeklerde%20%66%2C6,%32%2C6%20olarak%20ger%C3%A7ekle%C5%9Fti.&text=%C4%B0%C5%9Fg%C3%BCc%C3%BC%2C%202025%20y%C4%B1l%C4%B1%20A%C4%9Fustos%20ay%C4%B1n
TÜİK (2024). Women in Türkiye: A Statistical Overview. Turkish Statistical Institute (TURKSTAT) and UN Women. doi:https://eca.unwomen.org/sites/default/files/2025-03/unwomen_turkiye_istatistiklerdekadin_english_digital.pdf?utm_source=chatgpt.com
UN Women. (2021, 3 20). 09 2025, 21 tarihinde Statement by UN Women on Turkey’s withdrawal from the Istanbul Convention: https://eca.unwomen.org/en/news/stories/2021/03/statement-un-women-turkey-withdrawal-from-the-istanbul-convention
UN Women. (2025). 9 21, 25 tarihinde Türkiye: https://eca.unwomen.org/en/where-we-are/turkiye#:~:text=According%20to%20the%20World%20Economic,th%20in%20health%20and%20survival.
Why a woman is killed every 10 minutes; the rising wave of global femicide. (2025, 11 25). United Nation: https://news.un.org/en/story/2025/11/1166450#:~:text=Femicide%20is%20defined%20as%20an,with%20a%20gender%2Drelated%20motivation.
UN Women (2023). Women in politics. UN Women Headquarters Office. https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2023/03/women-in-politics-map-2023
Ministry of Family and Social Services (2023). Women in Türkiye. Ankara: Republic of Türkiye, GDSW. https://www.aile.gov.tr/media/142380/women-in-tu-rkiye_july-2023.pdf
World Health Organization. (2024. 5. 17). Abortion: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/abortion
Yaşam Memnuniyeti Araştırması. (2024. 9. 17). Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yasam-Memnuniyeti-Arastirmasi-2024-53785
Yıldırım, S. (2005). Aftermath of a revolution: A case study of Turkish family law. Pace Int'l L. Rev., 17(2), 347-371.
