Kadın Refahı Alanında Kurumsal Yapılanma: Merkezi Yönetim, Yerel Yönetim ve Sivil Toplum Kuruluşları
Özet
Toplumsal cinsiyet temelli mücadelelere rağmen, nüfusun yarısını teşkil eden kadınların sosyo-ekonomik ve politik alanda ikincil konumda kalmaları, onları dezavantajlı gruplar arasında ön sıralara taşımaktadır. Türkiye’de kadın refahı politikaları incelendiğinde; süreklilik arz etmeyen ve "bir ileri iki geri" şeklinde seyreden uygulamalar sonucunda kalıcı ve sürdürülebilir çözümler üretilemediği görülmektedir. Bu durum toplumda kadının dezavantajlı konumunun iyileşmesini engellemektedir. Kadın refahı alanında hizmet sunumu; merkezi yönetimler, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları (STK) olmak üzere üç ana aktör üzerinden yürütülmektedir. Bu bölümün amacı söz konusu paydaşların kadın refahı çalışmalarını ve sundukları hizmet modellerini bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymaktır. Aynı zamanda bu kurumsal yapılarda görev alan sosyal hizmet uzmanlarının stratejik rol ve fonksiyonlarına dikkat çekilmektedir. Bölüm sonunda sunulan vaka örneği ile kuramsal bilginin pratiğe aktarılması hedeflenmekte; okuyuculara sosyal hizmet müdahalesine dair tartışma zemini sunulmaktadır.
Despite efforts to address gender-based issues, the fact that women—who make up half the population—remain in a secondary position in socio-economic and political spheres places them at the forefront of disadvantaged groups. An examination of women’s welfare policies in Turkey reveals that, due to inconsistent practices characterized by “one step forward, two steps back,” it has not been possible to produce lasting and sustainable solutions. This situation hinders the improvement of women’s disadvantaged position within the social structure. Service delivery in the field of women’s welfare is carried out through three main actors: central governments, local governments, and civil society organizations (CSOs). The primary objective of this section is to present the women’s welfare initiatives and service models offered by these stakeholders from a holistic perspective. The study also highlights the strategic roles and functions of social workers employed within these institutional frameworks. The case study presented at the end of the chapter aims to translate theoretical knowledge into practice, offering readers a foundation for analytical thinking and discussion regarding social work interventions.
Referanslar
5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu, (2004). T.C. Resmî Gazete, Sayı:25531, Tarih: 23.07.2004.
5393 Sayılı Belediye Kanunu. (2005). Resmî Gazete (25874 sayılı), 13 Temmuz 2005. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050713-6.htm.
633 sayılı Kanun Hükmünde Kararname. (2012, Kasım 1). Resmî Gazete (Sayı: 28473). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/11/20121101-7.htm
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (7 Ocak 2025). Tarihçe. https://www.aile.gov.tr/bakanlik/hakkinda/tarihce/
Akatay, A., & Harman, S. (2017). Sivil toplum kuruluşları: Yönetim, yönetişim ve gönüllülük. Ekin Basım Yayın.
Apgar, D. (2018). Social Work ASWB, Clinical Exam Guide A Comprehensive Study Guidefor Success. 2. Baskı, New York: Springer Publishing Company.
Austin, M.J., Coombs, M. ve Barr, B. (2005). Community-centered clinical practice, Journal of Community Practice, 13 (4), 9-30.
Busby, J. W. (2010). Moral movements and foreign policy. University of Texas at Austin LBJ School of Public Affairs; Cambridge University Press.
Ceyhan, E. K. (2023). Afetlere müdahalede sosyal hizmetin çok boyutlu rolü. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 779-786.
Cinsiyet Eşitliği İzleme Derneği. (2025). Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitliğini izleme raporu 2023–2024 (İzleme Raporu). https://ceidizler.ceid.org.tr/dosya/kadinmulteciler2025pdf.pdf.
Çaha, Ö. (1996). Sivil kadın: Türkiye’de sivil toplum ve kadın. Vadi Yayınevi.
Çaha, Ö., Çaylak, A., & Tutar, H. (2013). TRA2 bölgesi sivil toplum kuruluşları profili. Serka Kalkınma Ajansı Raporu.
Davaadorj, K. (2011). Voices of non-governmental organisations on education. International Public Policy at Columbia University; United Nations Headquarters DESA/NGO Branch.
Demirovic, A. (1998). NGOs and social movements: A study in contrasts. Capitalism, Nature, Socialism, 9(3).
Dominelli, L. (2002). Feminist social work theory and practice. Palgrave.
Gemmill, B., & Bamidele-Izu, A. (2002). The role of NGOs and civil society in global environmental governance. World Agroforestry Centre.
Giddens, A. (2000). Üçüncü yol ve sosyal demokrasinin yeniden dirilişi (M. Özay, Çev.). Birey Yayıncılık.
Giddens, A. (2004). The progressive manifesto, Polity.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (HÜNEE). (2014). Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı.
Hampden-Thompson, G. & Galindo, C. (2017) School–family relationships, school satisfaction and the academic achievement of young people. Educational Review, 69 (2), 248-265. Doi: 10.1080/00131911.2016.1207613
Heywood, A. (2011). Global Politics. Palgrave Macmillan.
Kadın Emeği ve İstihdamı Girişimi. (2015). Belediyelerin Stratejik Planlarında Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Perspektifi. https://ka-der.org.tr/wp-content/uploads/2020/12/Belediyelerin-Stratejik-Planlar%C4%B1nda-Toplumsal-Cinsiyet-E%C5%9Fitli%C4%9Fi-Perspektifi.pdf
Hibbs, L. (2022). “I could do that!” – The role of a women's non-governmentalorganisation in increasing women's psychological empowerment andcivic participation in Wales. Women's Studies International Forum,90(102557), 1-10. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2021.102557.
Hill, K. M., Ferguson, S. M., & Erickson, C. (2010). Sustaining and strengthening a macroidentity: The association of macro practice social work. Journal of Community Practice, 18(4), 513–527
https://doi.org/10.1080/10705422.2010.519685
Kadın Konukevlerinin Açılması ve İşletilmesi Hakkında Yönetmelik. (2013, 5 Ocak). Resmî Gazete (Sayı: 28519).
Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (KSGM). (2021). Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele IV. Ulusal Eylem Planı (2021–2025). T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı.
Kara, Y. (2019). Makro Sosyal Hizmet Çerçevesinde Sivil Toplum Kuruluşlarının Önemi. Aurum Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 155-169. https://izlik.org/JA88KA54YE
Karataş, S., Şener, Ü., & Otaran, N. (2008). Kadın sığınma evleri kılavuzu. T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü.
Kaşıkırık A. & Çil Arslan, I. (2023). Yerel Eşitlik Eylem Planı Hazırlama Rehberi. Yanındayız Derneği. https://www.yanindayiz.org/Upload/Dosyalar/isvec-kraliyeti-kitap-1743532580.pdf
Kaşıkırık, A. (2023). Stratejik Planlarda Kadınlar: Büyükşehir Belediyelerinin 2020-2024 Stratejik Planlarında Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin İzini Sürmek. Anadolu Strateji Dergisi, 5(1), 125-159.
Keyman, F. (2004). Sivil toplum, sivil toplum kuruluşları ve Türkiye. Sivil Toplum ve Demokrasi Konferans Yazıları, No. 4. İstanbul Bilgi Üniversitesi. http://stk.bilgi.edu.tr/docs/keyman_std_4.pdf
Kline, B. R. (2005). Principles and practice of structural equation modeling (2nd ed.). The Guilford Press.
Lewis, D., & Kanji, N. (2009). Non-Governmental Organizations And Development. Routledge.
Loğoğlu, E. (2022). Sivil Toplum Kuruluşları ve Türk Kadın Hareketi. Düşünce Dünyasında Türkiz, 4(20), 47–62.
Nal, M. (2018). Hastanelerde acil yardım ve afet yönetimi. Ankara: Akademisyen Kitabevi
Onbaşı, F. (2005). Sivil Toplum. L&M Yayıncılık.
Report of the Task Force on Institutional Arrangements for Cooperation with Nongovernment Organizations. (2001). ADB cooperation with civil society annual reports.
Sefer, B. K. (2024). Kırsal kalkınmada kadın emeği, sivil toplum kuruluşları ve kadın kooperatifleri. Çalışma ve Toplum, 1(80), 93–126.
Sosyal Hizmetler Sosyal Hizmet Merkezleri Yönetmeliği. (2013, Şubat 9). Resmî Gazete (Sayı: 28554). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/02/20130209-14.
Suseno, G. P., & Nataliningsih, N. (2023). The Role Of Women's Cooperatives As An İnstitution To Empower Women İn Supporting The Achievement Of The Sdgs. International Journal of Ethno-Sciences and Education Research, 3(2), 45–53. https://doi.org/10.46336/ijeer.v3i2.418
Şahin, L., & Öztürk, M. (2011). Küreselleşme Sürecinde Sivil Toplum Kuruluşları ve Türkiye’deki Durumu. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 54, 3-29.
Şener, Ü. Ve İnanç, B. (2021). Türkiye’de Katılımcı Demokrasinin Güçlendirilmesi: Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin İzlenmesi Projesi Faz II Belediye Eşitlik Birimleri Mevcut Durum Analizi. Cinsiyet Eşitliği İzleme Derneği. CEİD YAYINLARI. Ankara. https://www.stgm.org.tr/sites/default/files/2021-07/belediye-esitlik-birimleri-mevcut-durum-analizi01.06.2021.pdf
Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri Yönetmeliği. (2012). Resmî Gazete (Sayı: 28493, 17 Mart 2012). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16079&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Tamer, M. G. (2010). Tarihsel süreçte sivil toplum. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 27(1). 89-105.
Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etütler Vakfı (TESEV). (2021, 6 Aralık). Yerel yönetimlerde kadına yönelik sosyal politika ve hizmetler (Değerlendirme Notu, 2021/9). Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı. https://www.tesev.org.tr/wp-content/uploads/rapor_yerel_yonetimlerde_kadina_yonelik_sosyal_politika_ve_hizmetler-1.pdf
UN Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future. (1987). Development and international cooperation: Environment (A/42/427). United Nations.
UNFPA Türkiye. (2015). Kadın Dostu Kentler Uygulama Rehberi. Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu. Erişim adresi: https://turkiye.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/kdk_final_kit-19.08.2015.pdf
WEF, 2013. 2013 Dünya Ekonomik Forumu. https://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf
Willets, P. (2011). Non-governmental organizations in world politics: The construction of global governance. In T. G. Weiss & R. Wilkinson (Eds.), Global institutions. Routledge.
Wodarski, J.S. ve Feit M. D. (2012). Social group work practice: An evidence-based approach. Journal of Evidence-Based Social Work, 9: 414–420.
Working with ECOSOC: A NGOs guide to consultative status. (2018). United Nations.
Yatkın, A. (2008). Avrupa Birliği Üyelik Sürecinde Sivil Toplum Kuruluşları: Güçlü Sivil Toplum Kuruluşları, Avrupa Birliği Üyesi Türkiye. Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları, 6(2), 29–38.
Yıldırım, A. (1998). Sıradan şiddet. Boyut Yayınları.
Zabunoğlu, H. G. (2017). Geçmişten Günümüze Demokratikleşme Açısından Türkiye’de Sivil Toplum. Uluslararası Antalya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(10), s. 13-40.
