Kadın Ruh Sağlığı Perspektifinden Adölesan Gebelik ve Tıbbi Sosyal Hizmet: Çok Boyutlu Bir Vaka Analizi
Özet
Bu kitap bölümü bir vaka analiziyle adölesan gebeliklerde tıbbi sosyal hizmet yaklaşımını kadın ruh sağlığı perspektifiyle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Adölesan gebelik kadının fiziksel, ruhsal ve sosyal açılardan tam iyilik halini olumsuz etkileyen yapısal bir kadın refahı sorunudur. Bu nedenle “bireyi sosyal çevresi içinde değerlendirme” ilkesine dayalı biyopsikososyal yaklaşım ve güçlendirme temelli sosyal hizmet müdahalesinin önemi büyüktür. Vaka analizinde sosyal inceleme raporu ve derinlemesine görüşmelerden elde edilen veri, tematik olarak çözümlenmiş ve etik ilkeler doğrultusunda anonimleştirilmiştir. İncelenen vakada adölesan gebe ve aile sisteminde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), intihar girişimi öyküsü ve psikotik bozukluklar gibi ruhsal sorunların; damgalanma, güvenlik riski, bakım yükü ve okuldan uzaklaşma gibi kadın refahını etkileyen risklerin birlikte görüldüğü saptanmıştır. Müdahale sürecinde travma bilgili yaklaşım, kurumlar arası iş birliği ve toplum temelli bakımın koruyucu rolü somutlaştırılmış; eğitimde kalmanın desteklenmesi, ruh sağlığı izlemi ve güvenli sosyal destek ağlarının kurulması örneklendirilmiştir. Bölüm, adölesan gebeliklerde sosyal hizmetin kadın refahını merkeze alan işlevine yönelik uygulama temelli önerilerle sonuçlanmaktadır.
This book chapter aims to present the medical social work approach to adolescent pregnancies through a single case analysis from the perspective of women’s welfare and women’s mental health. Adolescent pregnancy is considered a structural women’s welfare problem that adversely affects women’s complete well-being in physical, psychological, and social dimensions. Accordingly, the chapter demonstrates the practical implications of a biopsychosocial approach based on the principle of “assessing the individual within her social environment” and empowerment-oriented social work intervention. In the case analysis, data obtained from the social investigation report and in-depth interviews were thematically analyzed and anonymized in accordance with ethical principles. The examined case revealed the coexistence of mental health problems such as ADHD, a history of suicide attempt, and psychotic disorders within the adolescent pregnant woman and her family system, along with risks affecting women’s welfare, including stigma, safety concerns, caregiving burden, and disengagement from education. During the intervention process, the protective role of a trauma-informed approach, interagency collaboration, and community-based care was illustrated; practices supporting school retention, mental health follow-up, and the establishment of safe social support networks were exemplified. The chapter concludes with practice-oriented recommendations regarding the function of social work that places women’s welfare at the center in adolescent pregnancies.
Referanslar
Amerikan Psikiyatri Birliği (2013). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5). Çev.: Köroğulu, E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara. (29-33)
Blakemore, S.-J., & Mills, K. L. (2014). Is adolescence a sensitive period for sociocultural processing? Annual Review of Psychology, 65, 187–207. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010213-115202
Casey, B. J., Galván, A., & Somerville, L. H. (2016). Beyond simple models of adolescence to an integrated circuit-based account: A commentary. Dev Cogn Neurosci. Developmental Cognitive Neuroscience,17:128-30.37,100642. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2015.12.006.
Casey BJ, Heller AS, Gee DG, Cohen AO.(2019). Development of the emotional brain. Neurosci Lett. 6;693:29-34. https://doi: 10.1016/j.neulet.2017.11.055.
Çam, O., & Çuhadar, D. (2011). Ruhsal Hastalığa Sahip Bireylerde Damgalama Süreci ve
İçselleştirilmiş Damgalama. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 2(3):136-140.
Darroch, J. E., Woog, V., Bankole, A., & Ashford, L. S. (2016). Adding it up: Costs and benefits of meeting the contraceptive needs of adolescents. New York: Guttmacher Institute.
Eroğlu, M. Z., & Özpoyraz, N. (2010). Bipolar bozuklukta koruyucu tedavi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 2(2), 206–236. https://doi.org/10.18863/pgy.133444
Gültekin, B. K., Kesebir, S., & Tamam, L. (2014). Türkiye'de Bipolar Bozukluk/Bipolar Disorder in Turkey. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(2), 199. doi: 10.5455/cap.20130920014550
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Ankara: HÜNEE.
Healy, K. (2014). Social work theories in context: Creating frameworks for practice (2nd ed.). Palgrave Macmillan.
Karabekiroğlu, K., Cakin-Memik N., Ozcan-Ozel, O., Toros,F., Öztop, D., Özbaran, B., Cengel-Kultur, E., Akbaş, S., Nur Taşdemir, G., Ayaz, M., Aydın, C., Bildik, T., Erermiş, S., Yaman, A.K. (2009). DEHB ve Otizm ile İlgili bilgi düzeyleri ve damgalama: sınıf öğretmenleri ve anababalarla çok merkezli bir çalışma. Klinik Psikiyatri, 12, 79-89.
Kılıç, A.O. (2022) Kesı̇şı̇msellı̇k Bağlamında Psı̇kı̇yatrı̇k Hastalık ve Toplumsal Cı̇nsı̇yet Deneyı̇mlerı̇: Sosyal Hı̇zmet Perspektı̇fı̇nden Bı̇r Araştırma. Yüksek Lisans Tezi
Laurenzi CA, Gordon S, Abrahams N, du Toit S, Bradshaw M, Brand A, Melendez-Torres GJ, Tomlinson M, Ross DA, Servili C, Carvajal-Aguirre L, Lai J, Dua T, Fleischmann A, Skeen S. (2020). Psychosocial interventions targeting mental health in pregnant adolescents and adolescent parents: a systematic review. Reprod Health. 14;17(1):65 Doi: 10.1186/s12978-020-00913-y.
Logie CH, Okumu M, Mwima SP, Kyambadde P, Hakiza R, Kibathi IP, Kironde E, Musinguzi J, Kipenda CU. (2019). Exploring associations between adolescent sexual and reproductive health stigma and HIV testing awareness and uptake among urban refugee and displaced youth in Kampala, Uganda. Sex Reprod Health Matters. Dec;27(3):86-106. https:/doi: 10.1080/26410397.2019.1695380.
National Association of Social Workers. (2021). Standards for social work practice in health care settings. Washington, DC: NASW Press.
Nguyen, L.D., Nguyen, L.H., Ninh, L.T. et al. (2022). Women’s holistic self-care behaviors during pregnancy and associations with psychological well-being: implications for maternal care facilities. BMC Pregnancy Childbirth 22, 631. https:/doi: 10.1186/s12884-022-04961-z.
Nişancı, A. (2019). Ruh Sağlığı Alanında İyileşme Yaklaşımı ve Psikiyatrik Sosyal Hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(1), 231-259. https://doi.org/10.33417/tsh.516844
Özbay, A., & Kayhan, Z. (2024). Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun (DEHB) Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi. 23(89), 394-406. https:/doi:10.17755/esosder.1283141.
Öztürk, O. ve Uluşahin, A. (2018). Ruh Sağlığı ve Bozuklukları, Ankara, Nobel Tıp Kitabevleri.
Patton, G. C., Sawyer, S. M., Santelli, J. S., et al. (2016). Our future: A Lancet commission on adolescent health and wellbeing. The Lancet, 387(10036), 2423–2478. https:/doi: 10.1016/S0140-6736(16)00579-1
Sadock, B. J., Sadock, V. A., & Ruiz, P. (2015). Kaplan & Sadock’s Synopsis of Psychiatry (11th ed.). Philadelphia: Wolters Kluwer.
Sağlık Bakanlığı. (2014). Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri Hakkında Yönerge. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı.
SAMHSA. (2014). SAMHSA’s concept of trauma and guidance for a trauma-informed approach (HHS Publication No. SMA-14-4884). U.S. Department of Health and Human Services. https://store.samhsa.gov/product/sma14-4884
Sully EA, Biddlecom A, Daroch J, Riley T, Ashford L, Lince-Deroche N et al. (2020). Adding It Up: Investing in Sexual and Reproductive Health 2019. New York: Guttmacher Institute.
Şimsek Z, Okten S, Yıldırımkaya G, Kara B, Ercetin G. (2015). A call to action: Overcoming Health inequality; comparative health indicators and service needs of seasonal agricultural migratory families in Turkey. The Turkish Journal of Occupational / Environmental Medicine and Safety. 1(2):35-55.
Şimsek Z, Kayi I, Yildirimkaya G. (2017). Lay Health worker training program for Syrian refugees in Turkey. European Journal of Public Health, Volume 27, Issue suppl_3, 1., ckx187.256. Doi:10.1093/eurpub/ckx187.256.
Şimşek Z. (2019). A Macro Level Social Work Practice; Health Promotion Program for Improving the Health Status of Seasonal Agricultural Workers in Turkey. Turkish Journal of Applied Social Work; 2(2): 110-124
Tel, H., & Pınar, Ş. E. (2012). Ayaktan İzlenen Psikiyatri Hastalarında İçselleştirilmiş Damgalama ve Benlik Saygısı. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 3(2):61-66. Doi: 10.5505/phd.2012.09719
Todhunter L, Hogan-Roy M, Pressman EK. (2022). Complications of Pregnancy in Adolescents. Semin Reprod Med. 40(1-02):98-106. https:/doi:10.1055/s-0041-1734020
Türk Ceza Kanunu. (2004). 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu. Resmî Gazete, 12.10.2004.
UNICEF. (2021). Towards Ending child marriage: A profile of progress. New York: UNICEF. https://data.unicef.org/resources/towards-ending-child-marriage/
UNFPA. (2022). State Of World Population 2022: Seeing The Unseen: the case for action in the neglected crisis of unintended pregnancy. https://digitallibrary.un.org/record/3968680?ln=en&v=pdf
Vanderkruik R, Gonsalves L, Kapustianyk G, Allen T, Say L.(2021). Mental health of adolescents associated with sexual and reproductive outcomes: a systematic review. Bull World Health Organ. 2021 May 1;99(5):359-373K. https:/doi:10.2471/BLT.20.254144.
World Health Organization. (2011). Guidelines on preventing early pregnancy and poor reproductive outcomes among adolescents in developing countries. Geneva, World Health Organization,
World Health Organization. (2013). Mental health action plan 2013–2020. Geneva.
World Health Organization. (2023). World health statistics 2023: Monitoring health for the SDGs. Geneva.
World Health Organization. (2024). Adolescent pregnancy: Geneva. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy
Yüksel, N. (2014). “Şizofreni Spektrumu ve Diğer Psikotik Bozukluklar”, İçinde N. Yüksel (Ed.), Ruhsal Hastalıklar, Ankara, Akademisyen Tıp Kitabevi, ss.323-376.
