Göç, Mültecilik ve Kadın
Özet
Göç, özellikle kadınlar açısından yaşamın birçok yönünü derinden etkileyen ve çok boyutlu zorluklar barındıran bir nüfus hareketidir. Göç bazı fırsatlar sunmasına rağmen, yeni bir topluma uyum süreci göçmen ve mülteci kadınlar için yoğun stres ve kırılganlıklarla içerebilmektedir. Birçok kadın, cinsiyete dayalı şiddet, yoksulluk, temel ihtiyaçların karşılanamaması, siyasi baskı veya organize suç örgütlerinin tehdidi nedeniyle ülkelerini zorla terk etmektedir. Göç öncesindeki travmatik deneyimlere, göç yolculuğu boyunca yaşanan riskler ve varış ülkesinde karşılaşılan dil bariyeri, ayrımcılık, kayıt dışılık, ekonomik güvencesizlik ve toplumsal dışlanma gibi ek güçlükler de eklenmektedir. Bu çalışma, göçmen ve mülteci kadınların küresel ve Türkiye özelindeki durumunu toplumsal cinsiyet ve kesişimsellik perspektifiyle ele almakta; karşılaştıkları yapısal sorunları ve bu sorunlara karşı sosyal hizmet uygulamalarının rolünü incelemektedir.
Migration is a population movement that profoundly affects many aspects of life, particularly for women, and poses multidimensional challenges. While migration offers some opportunities, the process of adapting to a new society is fraught with intense stress and vulnerabilities for immigrant and refugee women. Many women are forced to leave their countries due to gender-based violence, poverty, the inability to meet basic needs, political oppression, or threats from organized crime. The traumatic experiences prior to migration are compounded by the risks experienced throughout the migration journey and the challenges faced in the destination country, such as language barriers, discrimination, informality, economic insecurity, and social exclusion. This study examines the situation of immigrant and refugee women globally and in Turkey from a gender and intersectionality perspective, examining the structural challenges they face and the role of social work practices in addressing these challenges.
Referanslar
Adanu, R. M. K., & Johnson, T. R. B. (2009). Migration and women's health. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 106(2), 179-181. Doi: 10.1016/j.ijgo.2009.03.036
Adıgüzel, Y. (2016). Göç sosyolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Albuquerque, J. V. D., Peiris-John, R., Saini, P., Hetrick, S., Ramalho, R., Uy, I., & Sharma, V. (2025). Mental health and wellbeing of ethnic migrant women and girls in Aotearoa New Zealand: A scoping review. New Zealand Medical Journal Te ara tika o te hauora hapor, 138(1616), 69-98.
Bhugra, D., Gupta, S., Schouler-Ocak, M., et al. (2014). EPA guidance mental health care of migrants. European Psychiatry, 29(2), 107-115. Doi: 10.1016/j.eurpsy.2014.01.003
Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi [BM DESA]. (2025). International migrant stock. https://www.un.org/development/desa/pd/content/international-migrant-stock
Birleşmiş Milletler Kadın Birimi [UN Women]. (2021). Kanıttan eyleme: Kadın göçmenlere ve kız çocuklarına yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadele [Politika notu].
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği [BMMYK]. (2003). Koruma gündemi (3. baskı). Birleşmiş Milletler.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği. (2025). Global trends report 2024. https://www.unhcr.org/sites/default/files/2025-06/global-trends-report-2024.pdf
Birleşmiş Milletler Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Cenevre Sözleşmesi. (1951). 1951 Cenevre Sözleşmesi. https://www.multeci.org.tr/wp-content/uploads/2016/12/1951-Cenevre-Sozlesmesi-1.pdf
Buz, S. (2006). Kadın ve göç ilişkisi: Sığınan ve sığınmacı kadınlar [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Buz, S. (2009). Göç ve kadın: Göç sürecinde kadınların deneyimleri. Aile ve Toplum Dergisi, 5(17), 43-52.
Buz, S., & Dikmen, A. (2021). Zorunlu göçe maruz kalan bireylerin psikososyal iyilik hali. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(1), 227–250. Doi: 10.33417/tsh.728689
Castles, S., de Haas, H., & Miller, M. J. (2014). The age of migration: International population movements in the modern world (5th ed.). Guilford Press.
Coşkun, E. (2017). Türkiye’de kağıtsız göçmen kadınlar ve sosyal hizmetler. Çalışma ve Toplum, 3(54), 1219-1315.
Crenshaw, K. (1991). Mapping the margins: Identity politics, intersectionality, and violence against women. Stanford Law Review, 43(6), 1241-1299. Doi: 10.2307/1229039
Çubukçu, S. (2013). Göçmen kadın emeği: Türkiye’de ev içi hizmetler sektörü [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Delara, M. (2016). Social determinants of immigrant women’s mental health. Advances in Public Health, 2016, Article ID 9730162. Doi: 10.1155/2016/9730162
Deran, E. (2015). Türkiye’de sığınmacı sorunu ve sosyal hizmet müdahalesi. TavsiyeEdiyorum.com. http://www.tavsiyeediyorum.com/makale_14869.htm
Ehrenreich, B., & Hochschild, A. R. (2003). Global woman: Nannies, maids and sex workers in the new economy. Granta Books.
Gaye, A., & Jha, S. (2011). Measuring women’s empowerment through migration. Diversities, 13, 49-66.
Göç İdaresi Başkanlığı. (2025a). Uluslararası koruma. https://www.goc.gov.tr/uluslararasi-koruma
Göç İdaresi Başkanlığı. (2025b). İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya: 2016 yılından itibaren ülkesine gönüllü geri dönüş yapan Suriyeli sayısı 1 milyona ulaştı. https://www.goc.gov.tr/icisleri-bakani-ali-yerlikaya-2016-yilindan-itibaren-ulkesine-gonullu-geri-donus-yapan-suriyeli-sayisinin-1-milyona-ulastigini-acikla-merkezicerik
Göç İdaresi Başkanlığı. (2025c). Geçici koruma. https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638
International Labour Organization [ILO]. (2023). ILO global estimates on international migrant workers: International migrants in the labour force (4th ed.). International Labour Office.
İlkkaracan, İ., & İlkkaracan, P. (1998). 1990’lar Türkiye’sinde kadın emeği ve istihdam. Toplum ve Bilim, 77, 7–31.
Karakartal, H., & Şaşman Kaylı, D. (2023). Toplumsal cinsiyet perspektifinden göç ve genç mülteci kadınların kendi kaderini tayin hakkı. Kadın / Woman 2000, 24(1), 1–26. Doi: 10.33831/jws.v24i1.363
Kofman, E., Phizacklea, A., Raghuram, P., & Sales, R. (2000). Gender and international migration in Europe. Routledge.
Özer, İ. (2004). Kentleşme, kentlileşme ve kentsel değişme. Ekim Kitabevi Yayınları.
Sert, D. Ş., & Ozan, Ö. (2024). Çoklu kıskaç altında: Göçmen ve mülteci kadınların sorunları üzerine güncel bir değerlendirme. Göç Araştırmaları Derneği (GAR). https://gocarastirmalaridernegi.org
Silva, P., & Pereira, H. (2023). Promoting psychosocial well-being and empowerment of immigrant women: A systematic review of interventions. Behavioral Sciences, 13(7), 579. Doi: 10.3390/bs13070579
Sığınmacılar ve Göçmenlerle Dayanışma Derneği (SGDD-ASAM), ve Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women). (2018). Türkiye’de geçici koruma altındaki Suriyeli kadın ve kız çocuklarının ihtiyaç analizi. https://www.raporlar.org/wp-content/uploads/2018/09/SGDD-Suriyeli-Kadinlarin-ihtiyac-analizi-2018.pdf
Straiton, M. L., Powell, K., Reneflot, A., & Diaz, E. (2016). Managing mental health problems among immigrant women attending primary health care services. Health Care for Women International, 37(1), 118-139. Doi: 10.1080/07399332.2015.1077844
Şeker, D., & Uçan, G. (2016). Göç sürecinde kadın. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 199-214. Doi: 10.18026/cbusos.36200
Topak, E., & Çamur, G. (2022). Göçün kadına etkileri ve sosyal hizmet. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 75-88. Doi: 10.47115/jshs.1090505
Thébaud, S., Kornrich, S., & Ruppanner, L. (2019). Good housekeeping, great expectations: Gender and housework norms. Sociological Methods & Research, 50, 1186-1214.
Uluslararası Göç Örgütü [IOM]. (2013). Göç terimleri sözlüğü (R. Perruchoud & J. R. Cross, Ed.; 2. baskı, No. 31). Uluslararası Göç Hukuku. https://publications.iom.int/system/files/pdf/iml31_turkish_2ndedition.pdf
Uluslararası Göç Örgütü. (2020). Addressing women migrant worker vulnerabilities in international supply chains. IOM.
Uluslararası Göç Örgütü. (2025). World migration report 2024: Chapter 6. https://worldmigrationreport.iom.int/what-we-do/world-migration-report-2024-chapter-6/introduction
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu [YUKK]. (2013). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6458.pdf
Zlotnick, H. (2003). The global dimensions of female migration. Migration Information Source: Data Insight. Migration Policy Institute.
