Kadınların Yaşadığı Sosyal Sorunlar Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği: Barınma, Eğitime Erişim, İstihdam ve Bakım Yükü
Özet
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, erkek egemen unsurların toplumda üstün tutulması sonucunda kadınların dezavantajlı konuma itilmesi üzerinden tanımlanan ve toplumsal yaşamın tüm alanlarında gözlemlenebilen önemli sosyal sorunlardan biridir. Barınma, eğitime erişim, istihdam ve bakım yükü gibi boyutlarda deneyimlenen eşitsizlikler hak, fırsat ve yükümlülükler bağlamında kadın ve erkek arasında gündelik yaşam pratiklerinden iş hayatına kadar yaşamın her alanını kapsayan ve toplumsal refahı sınırlandıran bir etkiye sahiptir. Barınma, kadının güvenli bir yaşam sürebilmesi, mülkiyet edinme hakkını kullanabilmesi ve sosyal dışlanmaya karşı korunabilmesi açısından son derece önemli bir haktır. Eğitim, toplumsal hareketlilik ve güçlenmenin anahtarı konumundadır. İstihdam, kadınların ekonomik bağımsızlığının önemli göstergelerindendir. Tüm bunların yanı sıra bakım yükünün büyük oranda kadınların sorumluluğu olarak algılanması ve uygulanması ise kadınların eğitime ve iş gücüne katılımını sınırlayan, görünmeyen emek ile ekonomik bağımsızlığını engelleyen köklü bir eşitsizliktir. Bu bölümde toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dair açılımlar ulusal ve uluslararası veriler ışığında karşılaştırmalı olarak tartışılmakta, sosyal hizmet bakış açısıyla yapılan değerlendirmeler konuya dair farklı düzeylerdeki çözüm önerilerini ele almayı ve kadın refahının artırılmasına yönelik politika ve uygulamaların tartışmaya açılmasını hedeflemektedir.
Gender inequality is defined as an important social problem that emerges as a result of the superiority of male-dominated elements in society, which pushes women into a disadvantaged position. It can be observed in all areas of social life. Inequalities experienced in areas such as housing, access to education, employment, and care burden affect rights, opportunities, and obligations between women and men, covering all aspects of life from daily practices to working life, and have a limiting impact on social welfare. Housing is an extremely important right in terms of enabling women to live a safe life, exercise their right to own property, and be protected against social exclusion. Education is the key to social mobility and empowerment. Employment is an important indicator of women’s economic independence. In addition to all these, the fact that the care burden is largely perceived and practiced as women’s responsibility constitutes a deep-rooted inequality that limits women’s participation in education and the labor force through invisible labor, preventing their economic independence. In this section, the dimensions of gender inequality are discussed comparatively in the light of national and international data. From a social work perspective, the aim is to address solution proposals at different levels and to open discussions on policies and practices to enhance women’s welfare.
Referanslar
Ağören, V. (2017). Bakım sigortası ve Türkiye için model önerisi. Sosyal Güvence Dergisi, 6(12), 1-26. http://doi.org/10.21441/sguz.2017.57.
Akar, Ç., Çelikel, A., & Gündüz, B. (2024). Gender inequality in unpaid domestic work: A comparative analysis of Türkiye and OECD countries. International Journal of Computational and Experimental Science and ENgineering (IJCESEN), 10(4), 1907-1916. https://doi.org/10.22399/ijcesen.742.
Alhas, F. (2021). Gizemli bir yükseliş: Cam uçurum. Atatürk Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 3(2), 64-74.
Anadolu Ajansı. (2021, 10 Şubat). TİHEK bekar erkeğe ev kiralamayan emlakçı ve ev sahibine 'ayrımcılık' gerekçesiyle ceza verdi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2025, https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/tihek-bekar-erkege-ev-kiralamayan-emlakci-ve-ev-sahibine-ayrimcilik-gerekcesiyle-ceza-verdi/
Aracı, Ö. (2020). Progress of countries in work life balance: A comparative perspective. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 64, 1-18.
Arslan Cansever, B., & Önder Erol, P. (2016). Bir toplumsal hareketlilik aracı olarak kız çocuklarının eğitimi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 379-400.
Azcona, G., Bhatt, A., Duerto Valero, S., Uteng, T.P. (2020). Harsh Realities: Marginalized Women in Cities of the Developing World. UN Women & Institute of Transport Economics. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Attachments/Sections/Library/Publications/2020/Harsh-realities-Marginalized-women-in-cities-of-the-developing-world-en.pdf
Atlı, K. M., & Tulunay Ateş, Ö. (2023). Toplumsal cinsiyet eşitliğine dair yapılan çalışmaların incelenmesi. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 7(2), 21-36.
Bakan, İ., Erşahan, B., & Kiraz, E. (2022). Yönetici olarak kadınlara karşı tutum. Uluslararası Stratejik Boyut Dergisi, 2(2), 124-140.
Başerer Berber, Z. (2021). Eğitimde toplumsal cinsiyet eşitsizliğini giderme yolları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 10(3), 1215-1223.
Caner, A., Güven, C., Ökten, Ç., & Sakallı, S. O. (2015). Gender roles and the education gender gap in Turkey. Social Indicators Research, 129, 1231-1254. DOI 10.1007/s11205-015-1163-7
Çoban, S. (2023). Bakım rejimleri ve Türkiye’de bakım emeği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(2), 455-465.
Çolak, İ., & Tüzel İşeri, E. (2022). Kadınların okulu terk etme nedenleri ve kız çocuklarının eğitimine ilişkin görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 64, 24-50.
Derin, N. (2020). Dünyadan ve Türkiye’den örneklerle cam tavan sendromu. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 10 (2), 137-154.
Folbre, N., Gornick, J. C., Connolly, H., & Munzi, T. (2010, June 29-30). Women’s employment, unpaid work and economic wellbeing: A cross-national analysis. Paper presented at the “Status of the Middle Class: Lessons from the Luxembourg Income Study” Conference, Luxembourg. Erişim tarihi: 28 Eylül 2025, https://www.lisdatacenter.org/conference/papers/folbre-et-al.pdf?utm_source=chatgpt.com
Fraser, N. (2016). Contradictions of capital and care. New Left Review, 100(100), 99-117. https://doi.org/10.64590/nt2
Frey, V., Alajääskö, L., & Thomas, J. (2024). Gendered perceptions of social protection across OECD countries (OECD Social, Employment and Migration Working Papers, No. 311). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/f3e002c2-en
Gözüm, P. (2024). Türkiye’de kadın istihdamı: Sorunlar ve fırsatlar. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(1), 109-125.
Gümüş, S., & Gümüş, E. (2013). Achieving gender parity in primary school education in Turkey via the campaign called “Haydi Kızlar Okula” (Girls, Let’s Go to School). Eğitim ve Bilim, 38(167), 17-26.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü & The DHS Program. (2014). Turkey Demographic and Health Survey 2013 (FR352). Erişim tarihi: 22 Eylül 2025, https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR352/FR352.pdf
Halaçlı, B., & Karaalp-Orhan, H. S. (2022). Türkiye’de cinsiyete dayalı ücret eşitsizliği: İşveren yönlü bir analiz. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 61, 65-90.
International Labour Organization (ILO). (2024a, 29 Ekim). Unpaid care work prevents 708 million women from participating in the labour market. Erişim tarihi: 22 Eylül 2025, https://www.ilo.org/resource/news/unpaid-care-work-prevents-708-million-women-participating-labour-market
International Labour Organization (ILO). (2024b). ILO-STAT: Women. Erişim tarihi: 29 Eylül 2025, https://ilostat.ilo.org/topics/women/
Işık, A. (2018). Türkiye’de madde bağımlılığıyla mücadelede bir sosyal politika uygulaması olarak okul sosyal hizmetinin önemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 29(1), 208-228.
Işıldak, M. (2025, 23 Mayıs). Breaking barriers: How Turkey’s gendered labor market shapes women’s future jobs. Modern Diplomacy. Erişim tarihi: 27 Eylül 2025, https://moderndiplomacy.eu/2025/05/23/breaking-barriers-how-turkeys-gendered-labor-market-shapes-womens-future-jobs/#:~:text=Women%20in%20Turkey%20are%20significantly,pay%20sectors
İlhan Tunç, A. (2009). Kız çocuklarının okula gitmeme nedenleri: Van ili örneği. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 237-269.
İnce Yenilmez, M. (2019). Female employment and care economy in Turkey. Journal of Sociological Research (Sosyoloji Araştırmaları Dergisi), 22(1), 69-95.
Kabeer, N. (1999). Resources, agency, achievements: Reflections on the measurement of women’s empowerment. Development and Change, 30(3), 435-464.
Kabeer, N. (2005). Gender equality and women’s empowerment: A critical analysis of the third Millennium Development Goal. Gender & Development, 13(1), 13-24.
Küçükçavuş, M. A. (2012). A critical assessment on the Conditional Cash Transfer Programme in the context of gendered poverty in Turkey. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 12(29), 45-62.
Madra, A. (2022). Türkiye’de kız çocukların eğitimi: Engeller, müdahaleler ve olanaklar. Eğitim Reformu Girişimi & Suna’nın Kızları. Erişim tarihi: 28 Eylül 2025, https://sunaninkizlari.org/wp-content/uploads/2024/12/Turkiyede-Kiz-Cocuklarin-Egitimi.pdf
Munoz-Boudet, A. M., & Aran, M. (2015, 25 Eylül). Investing in women and the next generation: The case for expanding childcare in Turkey. World Bank Blogs- Let’s Talk Development. Erişim tarihi: 22 Eylül 2025, https://blogs.worldbank.org/en/developmenttalk/investing-women-and-next-generation-case-expanding-childcare-turkey
Nadir, U., & Aktan, M. C. (2015). Okul sosyal hizmeti ve okul SHU’nun rollerine ilişkin bir tartışma: Kurgusal bir vaka sunumu. Sağlık ve Toplum, 25(3), 78-88.
Özdemir, M. Ç. (2018). Türkiye’de zaman kullanımının analizi. Multidsciplinary Studies-4 (Social Sciences), Paris France. Volume I, First Edition, September 2018 /Podgorica. Erişim tarihi: 28 Eylül 2025, https://sesam.sakarya.edu.tr/sites/sesam.sakarya.edu.tr/file/mcozdemir.pdf
Pinheiro, E., & Espiñeira, L. (2023, 25 Ekim). Recognising the unpaid care economy for a gender equal future. Equal Measures 2030. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://equalmeasures2030.org/blogs/recognising-the-unpaid-care-economy-for-a-gender-equal-future/
Sainsbury, D. (1999). “Gender and social-democratic welfare states”. İçinde D. Sainbury (Ed.), Gender and welfare state regimes (pp.75-114). Oxford: Oxford University Press.
Savaşkan, E. (2019). Kadın yöneticiler açısından toplumsal cinsiyet eşitsizliği üzerine kavramsal bir çalışma. AÇÜ Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 1-23.
Sırma, M., & İpek, M. (2024). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin sosyal hizmet uzmanlarının alan uygulamalarına yansımaları: Diyarbakır örneği. Aydın Sağlık Dergisi, 10(1), 19-46.
Sohaimi, N. S., Ismail, N. S. A., Makhroja, M. N., Sahib, N., & Zuhairi, A. (2025). Exploring women’s housing challenges: Legal and policy solutions for women’s access to adequate housing. Jurnal IUS Kajian Hukum dan Keadilan, 13(1), 21–37. https://doi.org/10.29303/ius.v13i1.1643
Tan, M. G. (2007). “Women, Education and Development in Turkey”. İçinde M. Carlson, A. Rabo & F. Gök (Eds.), Education in ‘Multicultural’ Societies – Turkish and Swedish Perspectives (Vol. 18, pp. 107-122). Swedish Research Institute in Istanbul.
T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü. (2025, 26 Eylül). Sosyal Yardım Programlarımız. Erişim tarihi: 28 Eylül 2025, https://www.aile.gov.tr/sygm/programlarimiz/sosyal-yardim-programlarimiz/
T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü. (2020). Şartlı Nakit Transferi Programı. Erişim tarihi: 28 Eylül 2025, http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/02/sartli-nakit-transferi-programi.pdf
T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çalışma Genel Müdürlüğü. (2025). Ulusal İstihdam Stratejisi 2025-2028. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://www.csgb.gov.tr/Media/t0bomvck/ulusal-istihdam-stratejisi-2025-2028.pdf
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2022, 30 Ekim). Cumhuriyet tarihinin en büyük sosyal konut projesine başvuru için son gün 31 Ekim / Bakanlık Faaliyetleri. Erişim tarihi: 28 Eylül 2025, https://csb.gov.tr/cumhuriyet-tarihinin-en-buyuk-sosyal-konut-projesine-basvuru-icin-son-gun-31-ekim-bakanlik-faaliyetleri-36277
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022, 22 Ekim). Kız çocuklarının okullaşma oranları rekor seviyeye ulaştı. Erişim tarihi: 27 Eylül 2025, https://www.meb.gov.tr/kiz-cocuklarinin-okullasma-oranlari-rekor-seviyeye-ullasti/haber/27958/tr
T.C. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM). (2014). İllere göre cinsiyet ayrıntısında konut satış sayıları, 2014-2024. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Insaat-ve-Konut-116
Tekgöz Obuz, A. (2025). Türkiye’de okul sosyal hizmeti alanına odaklanan araştırmaların betimsel içerik analizi. Ekev Akademi Dergisi, Sayı 102, 125-146.
The Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2025). OECD Economic Surveys: Türkiye 2025. Erişim tarihi: 22 Eylül 2025, https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-turkiye-2025_d01c660f-en.html
Türkiye İstatistik Kurumu. (2024a). Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine göre sıralı yüzdelik gruplar ve hanehalkı tipine göre fertlerin dağılımı, 2006-2024 [Veri seti]. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Gelir-Dagilimi-Istatistikleri-2024-53712
Türkiye İstatistik Kurumu. (2024b). İşgücü İstatistikleri, 2023. Erişim tarihi: 28 Eylül 2025, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-2023-53521
Türkiye’nin Mühendis Kızları. (2025). TMK hakkında. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://www.turkiyeninmuhendiskizlari.com/tmk-hakkinda.php
Rabenhorst, C. S., & Bean, A. (2011). Gender and property rights: A critical issue in urban economic development. Urban Institute & International Housing Coalition. https://www.urban.org/sites/default/files/publication/27491/412387-Gender-and-Property-Rights.PDF
Uğurlu, T., & Balun, B. (2025). Türkiye’de barınma hakkına yönelik temel problemler ve alternatif yaklaşımlar. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 34(3), 121-150.
UNESCO. (2019). Global education monitoring report – Gender report: Building bridges for gender equality. UNESCO Publishing. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://media.elcompanies.com/files/e/estee-lauder-companies/universal/our-commitments/focus-area/unesco%20global%20education%20monitoring%20report%202019%20building%20bridges%20for%20gender%20equality.pdf#:~:text=,improve%20girls%27%20education%2C%20including
UNESCO. (2023, 31 Ocak). Gender equality & empowerment [Thematic factsheet]. Erişim tarihi: 22 Eylül 2025, https://www.unesco.org/en/gender-equality-empowerment
UNICEF. (2025, Nisan). Gender equality: Education and skills. Erişim tarihi: 28 Eylül 2025, https://data.unicef.org/topic/gender/gender-disparities-in-education/
UN Women. (2019). Progress of the world’s women 2019–2020: Families in a changing world. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Attachments/Sections/Library/Publications/2019/Progress-of-the-worlds-women-2019-2020-en.pdf
Villa, M. (2017, 11 Ocak). Women own less than 20% of the world’s land. It’s time to give them equal property rights. World Economic Forum. Erişim tarihi: 26 Eylül 2025, https://www.weforum.org/stories/2017/01/women-own-less-than-20-of-the-worlds-land-its-time-to-give-them-equal-property-rights/
World Population Review. (2024). Gender equality by country: Educational attainment gaps and more. Erişim tarihi: 27 Eylül 2025, https://worldpopulationreview.com/country-rankings/gender-equality-by-country#:~:text=Educational%20Attainment%20gaps%20are%20relatively,one%20global%20region%20to%20another
ÖNERİLEN KAYNAKLAR
Acar Savran, G., & Tura Demiryontan, N. (2008). Kadının Görünmeyen Emeği. (4. baskı). İstanbul: Yordam Kitap.
Connell, R. W. (2022). Toplumsal Cinsiyet ve İktidar. (5.Basım). (C. Soydemir, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayın Grubu.
De Beauvoir, S. (2019). İkinci Cinsiyet. (G. Acar Savran, Çev.). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
Dominelli, L. (2024). Feminist Sosyal Hizmet. (G. Çelik Özkan, Çev.). Ankara: Nika Yayınevi.
Fine, C. (2017). Toplumsal Cinsiyet Yanılsaması. (K. Tanrıyar, Çev.). Sel Yayıncılık.
Hooks, b. (2000). Feminizm Herkes İçindir: Tutkulu Politika (Z. Demirsu & O. Günay, Çev.). İstanbul: BGST Yayınları.
Kandiyoti, D. (2007). Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar: Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler. (2.Basım). (A. Bora, F. Sayılan, Ş. Tekeli, H. Tapınç, F. Özbay, (Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Saygılıgil, F. (2016). Toplumsal Cinsiyet Tartışmaları. İstanbul: Dipnot Yayınları.
Senotier, D., Laborie, F., Hırata, H., & Le Doaré, H. (Yay. Hazır.). (2015). Eleştirel Feminizm Sözlüğü. (G. Acar Savran, Çev.). İstanbul: Dipnot Yayınları.
Wollstonecraft, M. (2023). Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi. (D. Hakyemez, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
