Çağdaş Sanat ve Görsel Kültürde Mor Rengin Melankolik Serüveni
Özet
Bu çalışma, mor rengin çağdaş sanat ve görsel kültür içerisindeki algısal, psikolojik ve sembolik işlevlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Tarihsel süreç boyunca iktidar, tinsellik, yas ve dönüşüm gibi kavramlarla ilişkilendirilen mor renk, günümüzde melankoli, kırılganlık, kayıp, bellek, içe dönüş ve psikolojik gerilim gibi duygusal durumların görünür kılınmasında etkili bir görsel araç olarak kullanılmaktadır. Çalışmada mor rengin, çağdaş görsel üretimlerdeki mekânsal atmosferlerde, dijital görsel deneyimlerde ve kolektif görünürlük biçimlerindeki görünürlüğü incelenmiştir. Araştırma kapsamında mor rengin resim, ışık enstalasyonu, dijital sanat ve performatif üretimler içerisindeki kullanımları değerlendirilmiştir. Rengin izleyici algısını yönlendiren, mekânsal deneyimi dönüştüren ve duygusal yoğunluk üreten yapısı üzerinde durulmuştur. Bununla birlikte mor rengin kadın hareketleri ve feminist görsel kültür içerisindeki sembolik konumuna da değinilmiştir. Çalışma sonucunda mor rengin, psikolojik atmosfer kurmadaki etkisi ile kültürel belleği harekete geçiren ve farklı görsel mecralarda çok katmanlı anlamlar üreten güçlü bir ifade alanı oluşturduğu görülmüştür. Morun çağdaş sanat ve görsel kültürdeki kullanımı, bireysel deneyim ile toplumsal anlam arasında kurduğu ilişkinin güncelliğini koruduğunu göstermektedir.
This study aims to examine the perceptual, psychological, and symbolic functions of the color purple within contemporary art and visual culture. Throughout history, purple has been associated with concepts such as power, spirituality, mourning, and transformation. Today, it functions as a significant visual tool for expressing emotional states including melancholy, vulnerability, loss, memory, introspection, and psychological tension. The study investigates the presence of purple in contemporary visual productions, focusing on its role in spatial atmospheres, digital visual experiences, and forms of collective visibility. Within this framework, the use of purple in painting, light installations, digital art, and performative practices is examined. Particular attention is given to the ways in which the color shapes viewers’ perceptions, transforms spatial experience, and generates emotional intensity. In addition, the symbolic position of purple within women’s movements and feminist visual culture is discussed. The findings suggest that purple constitutes a powerful expressive field through its capacity to create psychological atmospheres, activate cultural memory, and generate multilayered meanings across different visual media. The continued presence of purple in contemporary art and visual culture demonstrates its enduring ability to establish connections between individual experience and collective meaning.
Referanslar
Adıgüzel, Ö., & Kolancı, B. (2017). Antikçağda statünün rengi: Mor. Akdeniz Sanat Dergisi, 10(19), 259–270.
Art Basel. (2025, January 30). Into the light with James Turrell. https://www.artbasel.com/stories/james-turrell-american- artist-light-numero-gagosian-le-bourget-arizona-roden
Batu Ertung, B. (2022). James Turrell’in ışıkla şekillenen enstalasyonları. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 11(97), 1325–1337. doi: 10.7816/idil-11-97-06 https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1664042764.pdf
Chevalier, J., & Gheerbrant, A. (1997). The Penguin dictionary of symbols (J. Buchanan-Brown, Trans.). Penguin Books.
International Women’s Day. (t.y.). About International Women’s Day. https://www.internationalwomensday.com/About
İstanbullu, S. (2023). Türk kültüründe inançsal, tarihsel ve nesnel bağlamda türkülerde renkler ve anlamları. Yegah Müzikoloji Dergisi, 6(1), 83-106. https://doi.org/10.51576/ymd.1302992
Judy Chicago Resmi Web Sitesi (Baskı Arşivi) için: Judy Chicago. (t.y.). Smoke and fireworks performances: Purple Atmosphere from the On Fire Suite. Print Archive; The Jordan Schnitzer Family Foundation. Erişim adresi: https://judychicago.com/the-jordan-schnitzer-family-foundation/print-archive/smoke-and-fireworks- performances/
Kandinsky, W. (2008). Concerning the spiritual in art (M. T. H. Sadler, Trans.). The Floating Press. (Original work published 1911).
Kavukçu, M. (2010). Resim sanatında renk olgusu üzerine. Sanat Dergisi, 9, 57-72. https://izlik.org/JA38PB75JY
Kırık, A. M. (2014). Sinemada Renk Öğesinin Kullanımı: Renk ve Anlatım İlişkisi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 2(6), 71-83. https://izlik.org/JA97DE65ED
National Gallery of Canada. (2025, September 4). Francis Bacon and the Pope series. https://www.gallery.ca/magazine/your-collection/francis-bacon-and-the-pope-series
Öztürk, H. (2020, March 22). Yörük kadınının mor cepkeni… Kadın haklarının simgesi. Belgesel Tarih. https://www.belgeseltarih.com/yoruk-kadininin-mor- cepkeni-kadin-haklarinin-simgesi/
Smithsonian American Art Museum (Müze Koleksiyon Sayfası) için: Smithsonian American Art Museum. (t.y.). Purple Atmosphere, from the portfolio “On Fire” (ca. 1969, printed 2013). Smithsonian Institution. Erişim adresi: https://americanart.si.edu/artwork/purple-atmosphere-portfolio-fire-113488teamLab. (t.y.). Infinite Crystal World. https://www.teamlab.art/ew/crystalworld-kyoto/kyoto/ Tokyo College. (2021, March 8). Why the color purple? https://www.tc.u-tokyo.ac.jp/en/weblog/3798/
Whiddington, R. (2024, July 24). Van Gogh’s “Irises” appear blue today, but were once violet, according to Getty research.
Artnet News. https://news.artnet.com/art-world/van-gogh-irises- getty-2515593
Yüce, S. (2023). Yinelenen bellek: Hayal kırıklığını imgeye dönüştürmek (Tez No. 797423) (Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi). Ulusal Tez Merkezi.
Görsel 1. Van Gogh, V. (1889). Irises [Tuval üzerine yağlıboya].J. Paul Getty Museum. https://www.getty.edu/art/collection/object/103JNH
Görsel 2. Bonnard, P. (1940–1946). Nude in the Bath (Tuval üzerine yağlıboya). Carnegie Museum of Art, Pittsburgh. https://collection.carnegieart.org/objects/51619113-31b2-4418-9d63-6ef4767882ee
Görsel 3. Bacon, F. (1953). Study after Velázquez’s Portrait of Pope Innocent X. Des Moines Art Center. https://www.francis-bacon.com/artworks/paintings/study- after-velazquezs-portrait-pope-innocent-x
Görsel 4. Bacon, F. (1956, October). Study for Portrait No. 1 [Tuval üzerine yağlıboya]. National Gallery of Canada, Ottawa. https://www.gallery.ca/magazine/your-collection/francis-bacon-and-the-pope-series
Görsel 5. Yüce, S. (2019). İsimsiz (Tuval üzerine yağlıboya, 110 x 130 cm). Sanatçının kişisel arşivi. Sanatçının izniyle kullanılmıştır.
Görsel 6. Yüce, S. (2019). İsimsiz (Tuval üzerine yağlıboya, 50 x 50 cm). Sanatçının kişisel arşivi. Sanatçının izniyle kullanılmıştır.
Görsel 7. Yüce, S. (2019). İsimsiz (Tuval üzerine yağlıboya, 100 x 100 cm). Sanatçının kişisel arşivi. Sanatçının izniyle kullanılmıştır.
Görsel 8. Yüce, S. (2025). İsimsiz (Tuval üzerine yağlıboya, 120 x 100 cm). Sanatçının kişisel arşivi. Sanatçının izniyle kullanılmıştır.
Görsel 9. Beyaz Kardeş, E. (2026). Mor Cepken (Yapay zekâ destekli dijital görsel). Araştırmacı tarafından üretilmiştir.
Görsel 10. Beyaz Kardeş, E. (2026). Feminist hareketlerde kullanılan mor bayrak ve kadın dayanışması sembolleri (Yapay zekâ destekli dijital illüstrasyon). Araştırmacı tarafından üretilmiştir.
