Batı Sanatında Mavinin Metaforik Dönüşümü: Kutsallıktan Dijital Sonsuzluğa
Özet
Bu bölüm, Batı sanatında mavinin tarihsel ve düşünsel dönüşümünü metaforik bir çerçevede ele alarak, rengin anlam katmanlarının kutsallıktan dijital sonsuzluğa uzanan değişimini incelemektedir. İlk bölümde mavi rengin metaforik niteliği ele alınarak, mavinin yalnızca dilsel/görsel bir unsur değil, aynı zamanda anlam üreten bir gösterge olarak işlev gördüğü ortaya konulmaktadır. İkinci bölümde Orta Çağ ve Rönesans sanatında mavinin kutsallıkla kurduğu ilişki ele alınmakta; özellikle ilahi olanı temsil eden bir renk olarak mavinin ikonografik kullanımına odaklanılmaktadır. Üçüncü bölümde modern sanat bağlamında mavinin derinlik, sonsuzluk ve içsel deneyimle ilişkilendirilen yeni anlam boyutları incelenmekte, rengin duygusal ve varoluşsal çağrışımları değerlendirilmektedir. Son bölümde ise dijital çağda mavi, ekran temelli görsel kültür içinde algoritmik süreçlerle üretilen, veri ve ışık temelli bir “sonsuzluk” imgesine dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Bu dönüşüm, mavinin maddi pigmentten dijital ışığa uzanan serüvenini ve Batı sanatındaki metaforik sürekliliğini göstermektedir. Böylece çalışma, mavinin tarihsel süreç içinde değişen metaforik anlamlarını bütüncül bir perspektifle değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
This chapter examines the historical and conceptual transformation of the color blue in Western art within a metaphorical framework, focusing on the shift of its layers of meaning from sacredness to digital infinity. In the first section, the metaphorical nature of blue is discussed, emphasizing that it functions not only as a linguistic and visual element but also as a signifier that produces meaning. The second section addresses the relationship between blue and sacredness in Medieval and Renaissance art, with particular attention to its iconographic use as a color representing the divine. The third section explores the new semantic dimensions of blue in the context of modern art, where it is associated with depth, infinity, and inner experience, highlighting its emotional and existential connotations. The final section argues that in the digital age, blue transforms into an image of “infinity” produced through algorithmic processes within screen-based visual culture, grounded in data and light. This transformation reveals the trajectory of blue from material pigment to digital light and its metaphorical continuity in Western art. Thus, the study aims to evaluate the changing metaphorical meanings of blue throughout history from a holistic perspective.
Referanslar
Balacci, S., Ciochină, V., & Balan, I. (2025). Culoarea albastră: simbolism, evoluție și conexiuni interdisciplinare. Studia Universitatis Moldaviae (Seria Ştiinţe Reale şi ale Naturii), 186(6), 205-215.
Ball, P. (2001). Bright Earth: Art and the Invention of Color. University of Chicago Press.
Barrett, T. (2015). Neden bu sanat. Çağdaş sanatta estetik ve eleştiri (1. baskı). (Çev. E. Ermert). Hayalperest.
Bill Viola…(1996). Guggenheim. 08.06.2026 tarihinde https://www.guggenheim.org/artwork/4390 adresinden erişilmiştir.
Brady, A. (2018). Entering the void: Representation and experience in the work of Yves Klein, with some implications for education. Educational Frontiers: Philosophy, Film, and Representation. UCL Discovery (University College London). https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10069620/
Brougher, K. (ed.) (2010) Yves Klein: With the Void, Full Powers. (United States: Walker Arts Centre).
Eco, U. (1986). Art and beauty in the Middle Ages. Yale University Press.
Eco, U. (2004). On beauty: A history of a western idea. London: Secker & Warburg.
Finlay, J. (2011). Picasso. Picasso’s World.
Fox, J. (2021). The world according to colour: a cultural history. St. Martin’s Press, New York.
Gage, J. (1999). Color and meaning: Art, science, and symbolism. Univ of California Press.
Gage, J. (1993). Color and culture: Practice and meaning from antiquity to abstraction. Univ of California Press.
Gage, J. (2023) Colour in Art. London: Thames & Hudson.
Halse, A. O. (1978). The use of color in interiors.
Hidaka, K. (2024). The Art of Color Categorization. Palgrave Macmillan.
Jacobs, V. & Jacobs, W. (1958). The Color Blue: Its Use as Metaphor and Symbol. American Speech, 33(1), 29–46. https://doi.org/10.2307/453461
Kandinsky, W. (1977). Concerning the spiritual in art (M. T. H. Sadler, Trans.). Dover Publications.
Kane, C. L. (2014). Chromatic algorithms: Synthetic color, computer art, and aesthetics after code. University of Chicago Press.
Karaçalı, B. (2024). Çağdaş Sanatta Renk. The Journal of Academic
Social Science, 69(69), 103-121.
Kastan, D.S. & Farthing S. (2018). On color. Yale University Press. ORIM.
Lakoff, G. & Johson, M. (2015). Metaforlar: hayat anlam ve dil (Çev. Gökhan Yavuz Demir), İthaki Yayınları.
McCully, M. (Ed.). (1997). Picasso: The Early Years 1892–1906. National Gallery of Art.
Özdemir, O. Y. (2020). The Immigrant and the Melancholic: Pablo Picasso’s Blue Period. EK Dergi.
Pastoureau, M. (2017). Blue: The History of a Color. Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/jj.5425895
Popper, F. (2007). From Technological to Virtual Art. Cambridge, MA: MIT Press.
Refik Anadol…(2023). İstanbul Modern. 08.06.2026 tarihinde https://www.istanbulmodern.org/koleksiyon/sonsuzluk-odasi-istanbul-bogazi adresinden erişilmiştir.
Skara, D. (2018). Colours and metaphors: cognitive perspectives. Radovi Razdio Filoloških Znanosti. https://doi.org/10.15291/RADOVIFILO.1669
Sooke, A. (2014). Dergi-Maviye ismini veren ressam. 06.06.2026 tarihindehttps://www.bbc.com/turkce/ozeldosyalar/2014/10/14 1020_vert_cul_klein_mavisi adresinden alınmıştır.
Tuğal, S. A. (2018). Oluşum Süreci İçinde Dijital Sanat. İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
Uz, N. & Uz, A. (2017). “Mavi Dünya: Yves Klein’in Resim ve Heykelleri”, SOBİDER, 4(12), 81-93. Doi: 10.16990/SOBIDER.3578
Weitemeier, H. (2001). Yves Klein, 1928–1962: International Klein Blue. Taschen.
Görsel 1. Saint-Denis, “Musa Penceresi”, yaklaşık 1140–1144. Virdis, A. (2021). Color in Suger's Saint Denis: Matter and Light. Convivium.
Görsel 2. Giovanni da Milano, Bakire: Sol Tepe Paneli,1365. https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/giovanni-da-milano-the-virgin-left-pinnacle-panel (Erişim Tarihi:06.06.2026).
Görsel 3. Pablo Picasso, La Vie (Hayat), 1903. https://www.clevelandart.org/art/1945.24 (Erişim Tarihi: 06.06.2026).
Görsel 4. Franz Marc ve Wassily Kandinsky, Der Blaue Reiter yıllık, 1914.
https://www.germanexpressionismleicester.org/leicesters-collection/books-and-other-publications/the-blue-rider-2nd-edition-star/ (Erişim Tarihi:06.06.2026).
Görsel 5. Yves Klein, Monokrom Önerisi: Mavi Dönem Sergisi, 1957.https://www.yvesklein.com/en/archives/index?r[]=exhibit ion&sb=year&sd=asc&rt[]=119#/en/archives/view/exhibition/ 1151/yves-klein-proposte-monocrome-epoca-blu?r[]=exhibition&rt[]=119&sb=year&sd=asc (Erişim Tarihi:06.06.2026).
Görsel 6. Bill Viola, The Messenger, 1996. https://www.tate.org.uk/art/artworks/viola-the-messenger-t15094 (Erişim Tarihi:06.06.2026).
Görsel 7. Bill Viola, The Crossing, 1996. https://smarthistory.org/bill-viola-the-crossing/ (Erişim Tarihi:06.06.2026).
Görsel 8. Refik Anadol, Sonsuzluk Odası: Boğaz,2023. https://www.istanbulmodern.org/koleksiyon/sonsuzluk-odasi-istanbul-bogazi (Erişim Tarihi: 06.06.2026).
