Görsel Kültür ve Antropoloji Bağlamında Performatif Sanatta Kırmızı Renk Olarak Kanın Kullanımı
Özet
Kan ile kırmızı renk arasındaki varoluşsal ve simgesel bağlar, tarih boyunca insanlığın kendi varlığını anlamlandırma çabasının en temel konularından biri olmuştur. Sanatta kırmızı renk ve temsilini yaptığı kan biçimsel, estetik, kültürel ve simgesel anlamları bakımından diğer renklerle kıyaslandığında önemli bir rol üstlenmiştir. Bu kitap bölümünde, 1960’lardan sonra performans sanatında kırmızı rengin temsilinden şiddetin ve gerçekliğin yalın göstergesi olan kana geçiş; sanatçıların ritüel, arınma, iğrenme, korku ve acı gibi bedensel deneyimleri üzerinden görsel kültür ve antropoloji bağlamında ele alınmıştır. Kan ve kırmızının görsel ve simgesel yoğunluğu, kültürler arası ritüeller ve çağdaş sanat pratikleri ekseninde ele alınan bu metinde kuramsal çerçevesi Michel Foucault, Mary Douglas, Julia Kristeva, Victor Turner, Hal Foster’ın çalışmalarına yaslanmaktadır. Herman Nitsch, Chris Burden, Gina Pane, Marina Abramoviç, Carolee Schneemann, Orlan, Ana Mendieta, Marc Quinn, Teresa Margolles, Anish Kapoor’un yapıtlarında kan, salt simgesel ve anti-estetik bir aktarım aracı değil; aynı zamanda saflık ile iğrenme arasında kimlik ve varoluş pratiklerini duyurmak için kullanılan politik ve provokatif bir medyumdur. Literatür tarama modeliyle şekillenen nitel araştırmanın kapsamı, 1960’den günümüze performans sanatında kanı kırmızı renk olarak kullanan sanatçıların yapıtlarıyla sınırlandırılmıştır.
The existential and symbolic connections between blood and the color red have been one of the most fundamental themes in humanity’s quest to make sense of its own existence throughout history. In the history of art, the color red and the blood it represents have played a significant role compared to other colors in terms of their formal, aesthetic, cultural, and symbolic meanings. In this chapter, The shift in performance art from the representation of the color red to blood -a stark symbol of violence and reality-following the 1960s has been examined within the context of visual culture and anthropology through artists’ physical experiences such as ritual, purification, revulsion, fear, and pain. This text, which examines the visual and symbolic intensity of blood and the color red within the context of cross-cultural rituals and contemporary art practices, draws its theoretical framework from the works of Michel Foucault, Mary Douglas, Julia Kristeva, Victor Turner, and Hal Foster. In the works of Herman Nitsch, Chris Burden, Gina Pane, Marina Abramović, Carolee Schneemann, Orlan, Ana Mendieta, Marc Quinn, Teresa Margolles, and Anish Kapoor, blood is not merely a symbolic and anti-aesthetic medium of expression; it is also a political and provocative medium used to articulate practices of identity and existence that straddle the line between purity and repulsion. The scope of this qualitative study, which is based on a literature review, is limited to the works of artists who have used the color red in performance art from 1960 to the present.
Referanslar
Bhabha, H. K. (2009). Anish Kapoor. Royal Academy of Arts.
Berlin, B. ve Kay, P. (1991). Basic color terms: Their universality and evolution. University of California Press.
Blocker, J. (1999). Where is Ana Mendieta?: Identity, place, and exile. University of Minnesota Press.
Butler, J. M. (2012). Advanced topics in forensic DNA typing: Methodology. Academic Press.
Carolee Schneemann Foundation. (t.y.). Meat Joy. https://www.schneemannfoundation.org/artworks/meat-joy (Erişim Tarihi: 28.05.2026).
Celant, G. (2011). Anish Kapoor. Phaidon Press.
Chevalier, J. ve Gheerbrant, A. (1996). Dictionary of symbols (J. Buchanan-Brown, Trans.). Penguin Books.
Corbin, A. ve Courtine, J.-J. ve Vigarello, G. (Ed.). (2021).
Bedenin tarihi: Cilt 3 (Çev. S. Özen). Alfa Yayınları.
Cruz, C. (2017). All that’s left: The art of Teresa Margolles. The Critical Flame. https://criticalflame.org/all-thats-left-the-art-of-teresa-margolles/ (Erişim Tarihi: 22.05.2026).
Delamare, F. ve Guineau, B. (2007). Renkler ve malzemeleri (O. Türkay, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Douglas, M. (2007). Saflık ve tehlike: Kirlilik ve tabu kavramlarının bir analizi (E. Ayhan, Çev.). Metis Yayınları.
Duncan, A. ve Church, L. (2026). ORLAN artist overview and analysis. The Art Story. https://www.theartstory.org/artist/orlan/ (Erişim Tarihi: 22.05.2026)
Eberhard, W. (2000). Çin simgeler sözlüğü (A. Kazancıgil, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
Foster, H. (2017). Yeni kötü günler: sanat, eleştiri, acil durum (F. B. Aydar, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
Foucault, M. (2007). Cinselliğin tarihi (H. U. Tanrıöver, Çev.; 2. bs.). Ayrıntı Yayınları.
Gardin, N., Olorenshaw, R., Gardin, J. ve Klein, O. (2014). Larousse semboller sözlüğü (B. Akşit, Çev.; Ö. F. Harman ve İ. Taşpınar, Ed.). Bilge Kültür Sanat Yayınları.
Geczy, A. (2025). The phenomenology of paint: Between materiality and illusion. Bloomsbury Academic Publishing.
Goethe, J. W. von. (2013). Renk öğretisi (İ. Aka, Çev.). Kırmızı Yayınları.
Goldberg, R. (2011). Performance art: From futurism to the present. Thames & Hudson.
Gray, A. P. (2018). Artemisia Gentileschi: Her bloody portrayal of betrayal and overall status [BA Thesis, John Cabot University].
Hall, J. E. ve Hall, M. E. (2021). Guyton and Hall textbook of medical physiology (14. baskı). Elsevier.
Héritier, F. (1996). Masculin / Féminin: La pensée de la différence. Odile Jacob.
Hidaka, K. (2024). The art of color categorization. Palgrave Macmillan.
Jones, A. (1998). Body art/performing the subject. University of Minnesota Press.
Küçük Tursun, F. (2017). Türk atasözlerinde renkler. E. G. Naskali (Ed.), Renk kitabı içinde (s. 19–52). Kitabevi Yayınları.
Kristeva, J. (2018). Korkunun güçleri: İğrençlik üzerine deneme (N. Tutal, Çev.; 3. bs.). Ayrıntı Yayınları.
Labastida, A. (2020). ¿De qué otra cosa podríamos hablar? (Todavía) Teresa Margolles. Revista de la Universidad de México.https://www.revistadelauniversidad.mx/articles/43b010 12-b0f1-4b8a-b002-82ca3c4df2a1/de-que-otra-cosapodriamos-hablar-%28todavia%29-teresa-margolles (Erişim Tarihi: 22.05.2026).
Lippard, L. R. (1995). The pink glass swan: Selected feminist essays on art. The New Press.
Mauss, M. (2013). Sosyoloji ve antropoloji (Ö. Doğan, Çev.; 4. baskı). Doğu Batı Yayınları.
Meyer, M. L. (2005). Thicker than water: The origins of blood as symbol and ritual. Routledge.
Monaghan, J. ve Just, P. (2020). Sosyal ve kültürel antropoloji (H. Gür, Çev.; 3. baskı). Dost Kitabevi.
O’Bryan, J. C. (2005). Carnal art: ORLAN’s refacing. University of Minnesota Press.
O’Dell, K. (1998). Contract with the skin: Masochism, performance art, and the 1970s. University of Minnesota Press.
Pastoureau, M. (2017). Red: The history of a color (J. Gladding, Trans.). Princeton University Press.
Phelan, P. (1993). Unmarked: The politics of performance. Routledge.
Schulze, M. (2019). Andy Warhol’un ölümü ve felaketin belirtileri. Public Delivery. https://publicdelivery.org/andy-warhol-death-disaster/ (Erişim Tarihi: 22.05.2026).
Stallabrass, J. (1999). High art lite: British art in the 1990s. Verso. Stiles, K. (1998). Uncorrupted joy: International art actions. içinde
P. Schimmel (Ed.), Out of actions: Between performance and the object, 1949–1979 (ss. 226-328). Thames & Hudson.
Turner, V. (1967). The forest of symbols: Aspects of Ndembu ritual. Cornell University Press.
Ward, F. (2005). No future without past: Chris Burden's Shoot. MIT Press.
Warr, T. ve Jones, A. (2000). The artist’s body. Phaidon Press. Yılmaz, M. (2013). Modernden postmoderne sanat (2. bs.). Ütopya Yayınları.
Yüksel, H. N. ve Cihaner Keser, S. (2022). #MeToo: Sanatçının başa çıkma biçimi. Sanat Yazıları, 47, 535–549. https://izlik.org/JA62CG27LF (Erişim Tarihi: 30.05.2026).
Görsel 1. Michelangelo Merisi da Caravaggio, Judith Holofernes’in BaşınıKeserken:https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Judith_Be heading_Holofernes_-_Caravaggio.jpg (Erişim Tarihi: 24.05.2026).
Görsel 2. Artemisia Gentileschi. (1614–1620). Judith Holofernes’i katlederken: https://www.uffizi.it/opere/giuditta-decapita-oloferne (Erişim Tarihi: 24.05.2026).
Görsel 3. Hermann Nitsch, Hermann Nitsch’in 20. Resim Eylemi’nden bir görünüm: Geczy, A. (2025). The phenomenology of paint: Between materiality and illusion. Bloomsbury Academic Publishing. (s.80)
Görsel 4. Carolee Schneemann, Meat Joy performasından bir görüntü:https://www.schneemannfoundation.org/artworks/mea t-joy/2 (Erişim Tarihi: 28.05.2026).
