Modern Toplumda Kültürlere Karşı Çokkültürlülük
Özet
Bu çalışma, kültür kavramının kuramsal belirsizliğinden hareketle çokkültürlülük tartışmalarını siyasal, toplumsal ve eleştirel boyutlarıyla incelemektedir. Kültürün hem anlam üretim süreci hem de iktidar ilişkileri içinde şekillenen dinamik bir alan olduğu vurgulanarak, modern toplumlarda kimlik, çoğulculuk ve farklılık meseleleri ele alınmaktadır. Çokkültürlülük, bir yandan kültürel çeşitliliğin tanınmasını ve yönetilmesini amaçlayan normatif bir proje olarak değerlendirilirken, diğer yandan liberal demokrasi, yurttaşlık ve eşitlik ilkeleriyle kurduğu gerilimli ilişki üzerinden tartışılmaktadır. Modernizm ve postmodernizm arasındaki teorik ayrım, özellikle büyük anlatıların çözülmesi ve kimliklerin çoğullaşması bağlamında analiz edilmekte; çokkültürlülüğün bu dönüşüm içindeki yeri ortaya konmaktadır. Bununla birlikte, çokkültürlülük politikalarının pratikte yeni eşitsizlikler üretme, sınıfsal çelişkileri görünmez kılma ve toplumsal bütünlüğü zayıflatma potansiyeline sahip olduğu yönündeki eleştiriler de değerlendirilmektedir. Sonuç olarak çalışma, çokkültürlülüğün ne tamamen çözücü ne de bütünüyle sorunlu bir yaklaşım olduğunu; aksine modern toplumların temel gerilimlerini görünür kılan, sürekli yeniden müzakere edilmesi gereken dinamik bir siyasal proje niteliği taşıdığını ileri sürmektedir.
This study builds on the theoretical ambiguity of the concept of culture. It examines debates on multiculturalism in their political, social, and critical dimensions. The study emphasizes that culture is a dynamic field shaped by two main factors: the process of meaning-making and power relations. It addresses issues of identity, pluralism, and difference in modern societies. While multiculturalism is commonly regarded as a normative endeavor focused on recognizing and managing cultural diversity, it is also discussed in terms of the tense relationship it establishes with the principles of liberal democracy, citizenship, and equality. The theoretical distinction between modernism and postmodernism is analyzed, particularly in the context of the dissolution of grand narratives and the pluralization of identities. The place of multiculturalism within this transformation is also discussed. However, the text also examines criticisms regarding the potential of multiculturalism policies to produce new inequalities in practice, render class contradictions invisible, and weaken social cohesion. Consequently, the study posits that multiculturalism is neither a wholly resolutive nor an entirely problematic approach; rather, it constitutes a dynamic political project that renders the fundamental tensions of modern societies visible and requires constant renegotiation.
Referanslar
Anderson, B. (2020). Hayali cemaatler, milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (İ. Savaşır, Çev.). Metis Yayınları.
Aktay, Y. (2002). Birleşen Dünyada Çoğalan Kültürler. Euroagenda / Avrupa Günlüğü, 1 (2).
Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. Minesota: University of Minnesota Press.
Baumann, G. (2006). Çokkültürlülük bilmecesi (I. Demirakın, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi.
Bauman, Z. (2019). Akışkan modernite (S. O. Çavuş, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
Barry, B. (2001). Culture and equality: An egalitarian critique of multiculturalism. Cambridge: Harvard University Press.
Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity. Sage.
Benhabib, S. (2002). The claims of culture: Equality and diversity in the global era. Princeton: Princeton University Press.
Berger, P. L., & Luckmann, T. (1966). The social construction of reality. Anchor Books.
Bhabha, H. K. (2017). Kültürel Konumlanış (T. Uluç, Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
Bilgin, N. (1999). Kolektif kimlik. İstanbul: Sistem Yayıncılık.
Bozkurt, G. (1984). İnsan ve kültür. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Bourdieu, P. (2014). Ayrım: Beğeni yargısının toplumsal eleştirisi (D. Fırat, Çev.). Ankara: Heretik Yayınları.
Brown, W. (2006). Regulating aversion: Tolerance in the age of identity and empire. Princeton: Princeton University Press.
Brown, W. (2025). States of injury: Power and freedom in late modernity. Princeton: Princeton University Press.
Burke, P. (2008). Kültür tarihi (M. Tunçay, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Butler, J. (2019). Cinsiyet belası: Feminizm ve kimliğin altüst edilmesi (B. Ertür, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Castles, S. & Miller, J. M. (2008). Göçler çağı: Modern dünyada uluslararası göç hareketleri (B.U. Bal & İ. Akbulut, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Chin, C. (2021). Multiculturalism and nationalism: Models of belonging to diverse political community. Nations and Nationalism, 27(1), 112–129.
Dahl, R. A. (2026). Demokrasi ve Eleştirileri (N. Yıldız, Çev.). İstanbul: Serbest Kitaplar.
Doytcheva, M. (2009). Çokkültürlülük (T. A. Onmuş, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
Eagleton, T. (2019). Kültür (B. Göçer, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
Eliot, T. S. (1948). Notes towards the definition of culture. Faber and Faber.
Foucault, M. (1980). Power/knowledge: Selected interviews and other writings, 1972–1977 (C. Gordon, Ed.). Pantheon Books.
Foucault, M. (2005). Özne ve iktidar (I. Ergüden & O. Akınhay, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
Fraser, N. (1995). From redistribution to recognition? Dilemmas of justice in a “post-socialist” age. New Left Review, (212), 68–93.
Fraser, N., & Honneth, A. (2003). Redistribution or recognition? A political-philosophical exchange. Verso.
Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures. Basic Books.
Giddens, A. (2000). Sosyoloji (H. Özel & C. Güzel, Çev.). Ayraç Yayınevi.
Giddens, A. (2019). Modernite ve bireysel kimlik: Geç modern çağda benlik ve toplum (Ü. Tatlıcan, Çev.). İstanbul: Say Yayınları
Günay, M. (2010). Çokkültürlülük gerçeği ve Türkiye. Felsefe Dünyası, (52), 141–163.
Gülalp, H. (2003). Kimlikler siyaseti: Türkiye'de siyasal İslam'ın temelleri. Metis Yayınları.
Habermas, J. (2019). Öteki olmak, ötekiyle yaşamak: Siyaset kuramı yazıları (İ. Aka, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Hall, S. (1990). Cultural identity and diaspora. In J. Rutherford (Ed.), Identity: Community, culture, difference (pp. 222–237). Lawrence & Wishart.
Hall, S. (1997). The work of representation. In S. Hall (Ed.), Representation: Cultural representations and signifying practices (pp. 13–74). Sage.
Horkheimer, M., & Adorno, T. W. (2010). Aydınlanmanın Diyalektiği (N. Ülner & E. Ö. Karadoğan, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
Huntington, S. P. (1996). The clash of civilizations and the remaking of world order. Simon & Schuster.
Isin, E. F., & Wood, P. K. (1999). Citizenship and identity. Sage.
Jameson, F. (2022). Postmodernizm ya da geç kapitalizmin kültürel mantığı (C. Gönenç, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
Karakaş, M. (2013). Türkiye'nin kimlikler siyaseti ve sosyolojisi. Akademik İncelemeler Dergisi, 8(1), 1–26.
Keyman, E. F. (2007). Türkiye'de kimlik sorunları ve demokratikleşme. Doğu Batı Düşünce Dergisi, (41), 217–230.
Kroeber, A. L., & Kluckhohn, C. (1952). Culture: A critical review of concepts and definitions. Harvard University Press.
Kymlicka, W. (1995). Multicultural citizenship: A liberal theory of minority rights. Oxford University Press.
Lévi-Strauss, C. (1997). Irk, tarih ve kültür (H. Bayrı, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Lyotard, J.-F. (1997). Postmodern durum (A. Çiğdem, Çev.). İstanbul: Vadi Yayınları.
Mansouri, F., & Modood, T. (2021). The complementarity of multiculturalism and interculturalism: Theory backed by Australian evidence. Ethnic and Racial Studies, 44(16), 1–20.
Mardin, Ş. (1990). Türkiye'de toplum ve siyaset: Makaleler 1 (M. Türköne & T. Önder, Haz.). İstanbul: İletişim Yayınları.
Modood, T. (2014). Çokkültürcülük, bir yurttaşlık tasarımı (İ. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Phoenix Yayınları.
Özensel, E. (2012). Çokkültürlülük uygulaması olarak Kanada çokkültürlülüğü. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 55–70.
Parekh, B. (2000). Rethinking multiculturalism: Cultural diversity and political theory. Harvard University Press.
Rosenau, P. M. (2004). Post-modernizm ve toplum bilimleri (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Bilim ve Sanat Yayınları.
Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
Sandel, M. J. (1982). Liberalism and the limits of justice. Cambridge University Press.
Taylor, C. (1992). The politics of recognition. In A. Gutmann (Ed.), Multiculturalism and the politics of recognition (pp. 25–73). Princeton University Press.
Taylor, C. (2006). Modern toplumsal tahayyüller (H. Koyukan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Vertovec, S., & Wessendorf, S. (Eds.). (2010). The multiculturalism backlash: European discourses, policies and practices. Routledge.
Williams, R. (1958). Culture is ordinary. In N. McKenzie (Ed.), Convictions. MacGibbon & Kee.
Yanık, C. (2013). Dünyada ve Türkiye'de çokkültürlülük. İstanbul: Sentez Yayıncılık.
Žižek, S. (1997). Multiculturalism, or, the cultural logic of multinational capitalism. New Left Review, (225), 28–51.
Referanslar
Anderson, B. (2020). Hayali cemaatler, milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (İ. Savaşır, Çev.). Metis Yayınları.
Aktay, Y. (2002). Birleşen Dünyada Çoğalan Kültürler. Euroagenda / Avrupa Günlüğü, 1 (2).
Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. Minesota: University of Minnesota Press.
Baumann, G. (2006). Çokkültürlülük bilmecesi (I. Demirakın, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi.
Bauman, Z. (2019). Akışkan modernite (S. O. Çavuş, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
Barry, B. (2001). Culture and equality: An egalitarian critique of multiculturalism. Cambridge: Harvard University Press.
Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity. Sage.
Benhabib, S. (2002). The claims of culture: Equality and diversity in the global era. Princeton: Princeton University Press.
Berger, P. L., & Luckmann, T. (1966). The social construction of reality. Anchor Books.
Bhabha, H. K. (2017). Kültürel Konumlanış (T. Uluç, Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
Bilgin, N. (1999). Kolektif kimlik. İstanbul: Sistem Yayıncılık.
Bozkurt, G. (1984). İnsan ve kültür. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Bourdieu, P. (2014). Ayrım: Beğeni yargısının toplumsal eleştirisi (D. Fırat, Çev.). Ankara: Heretik Yayınları.
Brown, W. (2006). Regulating aversion: Tolerance in the age of identity and empire. Princeton: Princeton University Press.
Brown, W. (2025). States of injury: Power and freedom in late modernity. Princeton: Princeton University Press.
Burke, P. (2008). Kültür tarihi (M. Tunçay, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Butler, J. (2019). Cinsiyet belası: Feminizm ve kimliğin altüst edilmesi (B. Ertür, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Castles, S. & Miller, J. M. (2008). Göçler çağı: Modern dünyada uluslararası göç hareketleri (B.U. Bal & İ. Akbulut, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Chin, C. (2021). Multiculturalism and nationalism: Models of belonging to diverse political community. Nations and Nationalism, 27(1), 112–129.
Dahl, R. A. (2026). Demokrasi ve Eleştirileri (N. Yıldız, Çev.). İstanbul: Serbest Kitaplar.
Doytcheva, M. (2009). Çokkültürlülük (T. A. Onmuş, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
Eagleton, T. (2019). Kültür (B. Göçer, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
Eliot, T. S. (1948). Notes towards the definition of culture. Faber and Faber.
Foucault, M. (1980). Power/knowledge: Selected interviews and other writings, 1972–1977 (C. Gordon, Ed.). Pantheon Books.
Foucault, M. (2005). Özne ve iktidar (I. Ergüden & O. Akınhay, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
Fraser, N. (1995). From redistribution to recognition? Dilemmas of justice in a “post-socialist” age. New Left Review, (212), 68–93.
Fraser, N., & Honneth, A. (2003). Redistribution or recognition? A political-philosophical exchange. Verso.
Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures. Basic Books.
Giddens, A. (2000). Sosyoloji (H. Özel & C. Güzel, Çev.). Ayraç Yayınevi.
Giddens, A. (2019). Modernite ve bireysel kimlik: Geç modern çağda benlik ve toplum (Ü. Tatlıcan, Çev.). İstanbul: Say Yayınları
Günay, M. (2010). Çokkültürlülük gerçeği ve Türkiye. Felsefe Dünyası, (52), 141–163.
Gülalp, H. (2003). Kimlikler siyaseti: Türkiye'de siyasal İslam'ın temelleri. Metis Yayınları.
Habermas, J. (2019). Öteki olmak, ötekiyle yaşamak: Siyaset kuramı yazıları (İ. Aka, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Hall, S. (1990). Cultural identity and diaspora. In J. Rutherford (Ed.), Identity: Community, culture, difference (pp. 222–237). Lawrence & Wishart.
Hall, S. (1997). The work of representation. In S. Hall (Ed.), Representation: Cultural representations and signifying practices (pp. 13–74). Sage.
Horkheimer, M., & Adorno, T. W. (2010). Aydınlanmanın Diyalektiği (N. Ülner & E. Ö. Karadoğan, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
Huntington, S. P. (1996). The clash of civilizations and the remaking of world order. Simon & Schuster.
Isin, E. F., & Wood, P. K. (1999). Citizenship and identity. Sage.
Jameson, F. (2022). Postmodernizm ya da geç kapitalizmin kültürel mantığı (C. Gönenç, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
Karakaş, M. (2013). Türkiye'nin kimlikler siyaseti ve sosyolojisi. Akademik İncelemeler Dergisi, 8(1), 1–26.
Keyman, E. F. (2007). Türkiye'de kimlik sorunları ve demokratikleşme. Doğu Batı Düşünce Dergisi, (41), 217–230.
Kroeber, A. L., & Kluckhohn, C. (1952). Culture: A critical review of concepts and definitions. Harvard University Press.
Kymlicka, W. (1995). Multicultural citizenship: A liberal theory of minority rights. Oxford University Press.
Lévi-Strauss, C. (1997). Irk, tarih ve kültür (H. Bayrı, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Lyotard, J.-F. (1997). Postmodern durum (A. Çiğdem, Çev.). İstanbul: Vadi Yayınları.
Mansouri, F., & Modood, T. (2021). The complementarity of multiculturalism and interculturalism: Theory backed by Australian evidence. Ethnic and Racial Studies, 44(16), 1–20.
Mardin, Ş. (1990). Türkiye'de toplum ve siyaset: Makaleler 1 (M. Türköne & T. Önder, Haz.). İstanbul: İletişim Yayınları.
Modood, T. (2014). Çokkültürcülük, bir yurttaşlık tasarımı (İ. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Phoenix Yayınları.
Özensel, E. (2012). Çokkültürlülük uygulaması olarak Kanada çokkültürlülüğü. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 55–70.
Parekh, B. (2000). Rethinking multiculturalism: Cultural diversity and political theory. Harvard University Press.
Rosenau, P. M. (2004). Post-modernizm ve toplum bilimleri (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Bilim ve Sanat Yayınları.
Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
Sandel, M. J. (1982). Liberalism and the limits of justice. Cambridge University Press.
Taylor, C. (1992). The politics of recognition. In A. Gutmann (Ed.), Multiculturalism and the politics of recognition (pp. 25–73). Princeton University Press.
Taylor, C. (2006). Modern toplumsal tahayyüller (H. Koyukan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Vertovec, S., & Wessendorf, S. (Eds.). (2010). The multiculturalism backlash: European discourses, policies and practices. Routledge.
Williams, R. (1958). Culture is ordinary. In N. McKenzie (Ed.), Convictions. MacGibbon & Kee.
Yanık, C. (2013). Dünyada ve Türkiye'de çokkültürlülük. İstanbul: Sentez Yayıncılık.
Žižek, S. (1997). Multiculturalism, or, the cultural logic of multinational capitalism. New Left Review, (225), 28–51.
