Annelik İdeolojisi ve Modern Kadının Çifte Yükü
Özet
Bu bölümde annelik ideolojisinin modern toplumlarda geçirdiği dönüşüm ve çalışan kadınların deneyimlediği çifte yük olgusu sosyolojik bir perspektiften ele alınmıştır. Annelik, yalnızca biyolojik bir gerçeklik değil, toplumsal cinsiyet normları ve kültürel değerler tarafından şekillenen bir rol olarak değerlendirilmiştir. Modernleşme süreciyle birlikte kadınların eğitim ve işgücüne katılım oranları artmış olsa da, bakım emeğinin büyük ölçüde kadınlara atfedilmeye devam ettiği görülmektedir. Bu durum, kadınların hem ücretli emek hem de ev içi sorumlulukları aynı anda üstlenmelerine neden olarak çifte yük olgusunu ortaya çıkarmaktadır. Bununla birlikte zihinsel yük kavramı, anneliğin görünmeyen boyutlarını anlamak açısından önemli bir çerçeve sunmaktadır. Dijitalleşme süreci ise anneliği dönüştürerek annelere yeni bilgi ve destek alanları sağlarken, aynı zamanda ideal annelik normlarının yeniden üretilmesine de zemin hazırlamaktadır. Sonuç olarak modern annelik hem fırsatlar hem de eşitsizlikler barındıran çok katmanlı bir yapı sergilemektedir. Bu nedenle anneliğin bireysel bir deneyim olmanın ötesinde, toplumsal ve yapısal bir olgu olarak ele alınması gerekmektedir.
This chapter examines the transformation of motherhood ideology in modern societies and the phenomenon of the “double burden” experienced by working women from a sociological perspective. Motherhood is approached not merely as a biological reality but as a socially constructed role shaped by gender norms and cultural values. Although modernization has increased women’s access to education and participation in the labor force, care work continues to be disproportionately assigned to women. As a result, women are required to balance paid employment with domestic responsibilities, leading to the persistence of the double burden. In addition, the concept of mental load provides an important framework for understanding the invisible dimensions of motherhood, including cognitive and emotional labor. The process of digitalization has further transformed motherhood by offering new opportunities for access to information and social support, while simultaneously reinforcing idealized norms of “good motherhood” through digital media. Overall, contemporary motherhood emerges as a complex and multi-layered phenomenon that encompasses both opportunities and persistent inequalities. Therefore, motherhood should be analyzed not only as an individual experience but also as a structural and societal issue shaped by broader socio-economic and cultural dynamics.
Referanslar
Acar-Savran, G. (2009). Beden Emek Tarih: Diyalektik Bir Feminizm İçin. Kanat Kitap.
Aktaş, G. (2019). Günümüz Toplumlarında Anneliğin Değişen Biçimlerini Sosyal Medya Kullanıcıları Üzerinden Değerlendirmek. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 36(2), 253–271.
Alp, S., Kilitci Calayır, A., Ağcabey, S. (2020). Dijital Geleceğin Mimarı Anneler İçin Dijital Anne Rehberi. Dijital Anne Projesi, Technologist Women Platformu.
Badinter, E. (1992). Annelik Sevgisi: 17. Yüzyıldan Günümüze Bir Duygunun Tarihi (K. Çelik, Çev.). Afa Yayınları.
Başak, S., Kıngır, S., Yaşar, Ş. (2013). Kadının Görünmeyen Emeği: İkinci Vardiya. Anka Kadın Araştırma Merkezi.
Baykan, P. (2020). Sosyolojik Yaklaşımların Aileye Bakışı. E. Dikici, Olcay Tire, Z. S. Adıgüzel (Edt.), Aile ve Sosyoloji içinde (ss.77-94). Eğitim Yayınevi.
Baykan, P. (2025). Anneliğin Çalışma Hayatındaki Tezahürlerinin Sosyopsikolojik Açıdan İncelenmesi, (Yayımlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi.
Beauvoir, S. D. (2010). Evlilik Çağı. (B. Onaran, Çev.). Payel Yayınevi.
Bora, A. (2001).Türk Modernleşme Sürecinde Annelik Kimliğinin Dönüşümü. A. İlyasoğlu, N. Akgökçe (Yay. Haz.), Yerli Bir Feminizme Doğru. Sel Yayıncılık.
Budig, M. J., England, P. (2001). The Wage Penalty for Motherhood. American Sociological Review, 66(2), 204–225.
Çubukçu, N. (2006). Kadınların Eğitim Düzeyi Arttıkça, İşgücüne Katılım İmkânları da Artmaktadır. Toprak İşveren Dergisi, 69.
Dean, L., Churchill, B.,Ruppanner, L. (2021). The Mental Load: Building A Deeper Theoretical Understanding Of How Cognitive and Emotional Labor Overload Women And Mothers. Community. Work & Family.1-17
Deem, R. (1995). Feminism And Leisure Studies. C. Critcher, P. Bramham, A. Tomlinson (Edt.), Sociology Of Leisure: A Reader in (pp. 247–255). E & FN Spon.
Demirbilek, T. (2007). Vardiyalı Çalışmanın Kadının Aile ve Sosyal Yaşamına Etkisi. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 7(13), 77–98.
Douglas, S. J., & Michaels, M. W. (2004). The Mommy Myth. Free Press.
Hays, S. (1996). The Cultural Contradictions Of Motherhood. Yale University Press.
Hall S. (1994 a). İdeolojinin Yeniden Keşfi: Medya Çalışmalarında Baskı Altında Tutulanın Geri Dönüşü. M. Küçük, (Ed), Medya, İktidar, İdeoloji 57-103. Ankara.
Hall S. (1994b) Kültür, Medya.,İdeolojik Etki. M. Küçük, (Ed). Medya, İktidar, İdeoloji 169-209. Ankara.
Hochschild, A. R., & Machung, A. (2012). The second shift: Working families and the revolution at home. Penguin.
Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with Patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274–290.
Karslı, E. (2019). Modernleşme Sürecinde Çözülen Aile Yapısı ve Kadının Yeniden İnşası. Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, 1(1),1-14.
Kutanış, R. Ö. (2008). Yönetici Kadın Olmanın Zorlukları. F. Fidan, T. Yılmaz (Edt.), Kadın, Çalışma ve Toplum içinde. Sakarya Yayıncılık.
Lupton D. (2016). The Use and Value of Digital Media for Information About Pregnancy and Early Motherhood: A Focus Group Study. BMC Pregnancy and Childbirth 16(1),1-10.
Marshall, G.(1999).Sosyoloji Sözlüğü (O.Akınhay&D.Kömürcü,Çev.).Bilim ve Sanat Yayınları.
Miller, T. (2010). Annelik Duygusu: Mitler ve Deneyimler. İletişim Yayınları.
Moser, C. O. (1989). Gender Planning In The Third World: Meeting Practical And Strategic Gender Needs. World Development, 17(11), 1799–1825.
Seçer, H. Ş. (2010). Çalışan Anneler ve Çalışan Annelere Yönelik Ayrımcılık. Altın Nokta Yayınevi.
Şenyurt, C. (2008). Türk Televizyon Dizilerinde Kadın İmajı. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi.
Thomas G. M. & Lupton D. (2015). Playing Pregnancy: The Ludification and Gamification of Expectant Motherhood in Smartphone Apps. M/C Journal 18(5), 1
Timurturkan, M. (2019). Ebeveynlik ve Dijital Medya: Anneliğe İlişkin Yaratılan Yeni Temsiller ve Dayanışma Örüntüleri. Mediterranean Journal of Humanities, 9(1), 315–333.
Tire, O. (2020). Geçmişten Günümüze Aile ve Evlilik. E. Dikici, Olcay Tire, Z. S. Adıgüzel (Edt.), Aile ve Sosyoloji içinde (ss.7-30). Eğitim Yayınevi.
Tire, O. (2020). Kültür ve Toplumsal Cinsiyet. E. Dikici, O. Bingöl (Edt.), Kültür ve Sosyoloji içinde (ss. 75–95). Eğitim Yayınevi.
Yazıcı, Z. N. (2021). E-Dünya’da Yeni Bir Rol: Dijital Annelik. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 1(2), 115–132.
Referanslar
Acar-Savran, G. (2009). Beden Emek Tarih: Diyalektik Bir Feminizm İçin. Kanat Kitap.
Aktaş, G. (2019). Günümüz Toplumlarında Anneliğin Değişen Biçimlerini Sosyal Medya Kullanıcıları Üzerinden Değerlendirmek. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 36(2), 253–271.
Alp, S., Kilitci Calayır, A., Ağcabey, S. (2020). Dijital Geleceğin Mimarı Anneler İçin Dijital Anne Rehberi. Dijital Anne Projesi, Technologist Women Platformu.
Badinter, E. (1992). Annelik Sevgisi: 17. Yüzyıldan Günümüze Bir Duygunun Tarihi (K. Çelik, Çev.). Afa Yayınları.
Başak, S., Kıngır, S., Yaşar, Ş. (2013). Kadının Görünmeyen Emeği: İkinci Vardiya. Anka Kadın Araştırma Merkezi.
Baykan, P. (2020). Sosyolojik Yaklaşımların Aileye Bakışı. E. Dikici, Olcay Tire, Z. S. Adıgüzel (Edt.), Aile ve Sosyoloji içinde (ss.77-94). Eğitim Yayınevi.
Baykan, P. (2025). Anneliğin Çalışma Hayatındaki Tezahürlerinin Sosyopsikolojik Açıdan İncelenmesi, (Yayımlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi.
Beauvoir, S. D. (2010). Evlilik Çağı. (B. Onaran, Çev.). Payel Yayınevi.
Bora, A. (2001).Türk Modernleşme Sürecinde Annelik Kimliğinin Dönüşümü. A. İlyasoğlu, N. Akgökçe (Yay. Haz.), Yerli Bir Feminizme Doğru. Sel Yayıncılık.
Budig, M. J., England, P. (2001). The Wage Penalty for Motherhood. American Sociological Review, 66(2), 204–225.
Çubukçu, N. (2006). Kadınların Eğitim Düzeyi Arttıkça, İşgücüne Katılım İmkânları da Artmaktadır. Toprak İşveren Dergisi, 69.
Dean, L., Churchill, B.,Ruppanner, L. (2021). The Mental Load: Building A Deeper Theoretical Understanding Of How Cognitive and Emotional Labor Overload Women And Mothers. Community. Work & Family.1-17
Deem, R. (1995). Feminism And Leisure Studies. C. Critcher, P. Bramham, A. Tomlinson (Edt.), Sociology Of Leisure: A Reader in (pp. 247–255). E & FN Spon.
Demirbilek, T. (2007). Vardiyalı Çalışmanın Kadının Aile ve Sosyal Yaşamına Etkisi. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 7(13), 77–98.
Douglas, S. J., & Michaels, M. W. (2004). The Mommy Myth. Free Press.
Hays, S. (1996). The Cultural Contradictions Of Motherhood. Yale University Press.
Hall S. (1994 a). İdeolojinin Yeniden Keşfi: Medya Çalışmalarında Baskı Altında Tutulanın Geri Dönüşü. M. Küçük, (Ed), Medya, İktidar, İdeoloji 57-103. Ankara.
Hall S. (1994b) Kültür, Medya.,İdeolojik Etki. M. Küçük, (Ed). Medya, İktidar, İdeoloji 169-209. Ankara.
Hochschild, A. R., & Machung, A. (2012). The second shift: Working families and the revolution at home. Penguin.
Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with Patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274–290.
Karslı, E. (2019). Modernleşme Sürecinde Çözülen Aile Yapısı ve Kadının Yeniden İnşası. Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, 1(1),1-14.
Kutanış, R. Ö. (2008). Yönetici Kadın Olmanın Zorlukları. F. Fidan, T. Yılmaz (Edt.), Kadın, Çalışma ve Toplum içinde. Sakarya Yayıncılık.
Lupton D. (2016). The Use and Value of Digital Media for Information About Pregnancy and Early Motherhood: A Focus Group Study. BMC Pregnancy and Childbirth 16(1),1-10.
Marshall, G.(1999).Sosyoloji Sözlüğü (O.Akınhay&D.Kömürcü,Çev.).Bilim ve Sanat Yayınları.
Miller, T. (2010). Annelik Duygusu: Mitler ve Deneyimler. İletişim Yayınları.
Moser, C. O. (1989). Gender Planning In The Third World: Meeting Practical And Strategic Gender Needs. World Development, 17(11), 1799–1825.
Seçer, H. Ş. (2010). Çalışan Anneler ve Çalışan Annelere Yönelik Ayrımcılık. Altın Nokta Yayınevi.
Şenyurt, C. (2008). Türk Televizyon Dizilerinde Kadın İmajı. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi.
Thomas G. M. & Lupton D. (2015). Playing Pregnancy: The Ludification and Gamification of Expectant Motherhood in Smartphone Apps. M/C Journal 18(5), 1
Timurturkan, M. (2019). Ebeveynlik ve Dijital Medya: Anneliğe İlişkin Yaratılan Yeni Temsiller ve Dayanışma Örüntüleri. Mediterranean Journal of Humanities, 9(1), 315–333.
Tire, O. (2020). Geçmişten Günümüze Aile ve Evlilik. E. Dikici, Olcay Tire, Z. S. Adıgüzel (Edt.), Aile ve Sosyoloji içinde (ss.7-30). Eğitim Yayınevi.
Tire, O. (2020). Kültür ve Toplumsal Cinsiyet. E. Dikici, O. Bingöl (Edt.), Kültür ve Sosyoloji içinde (ss. 75–95). Eğitim Yayınevi.
Yazıcı, Z. N. (2021). E-Dünya’da Yeni Bir Rol: Dijital Annelik. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 1(2), 115–132.
