Türkiye’de Öğretmenlik Mesleğinin Dönüşümü Üzerine Eleştirel Bir Bakış
Özet
Bu çalışmanın amacı, öğretmenlik mesleğinin dönüşümüne etki eden faktörleri eleştirel bir bakış açısıyla incelemektir. Çalışmada, genel olarak mesleklerin, özelde ise öğretmenlik mesleğinin piyasa odaklı politikaların etkisiyle önemli bir değişim ve dönüşüm süreci yaşadığı değerlendirilmektedir. Bu bağlamda öğretmenlik mesleğinin dönüşümü sosyolojik bir perspektiften ele alınarak, söz konusu değişim sürecinin toplumsal boyutları ve bu boyutların meslek üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Çalışmada özellikle öğretmenlik mesleğinin dönüşümünde etkili olan yoksullaşma sürecinin, mesleğin itibarı ve toplumsal statüsü üzerinde belirleyici bir rol oynadığı vurgulanmaktadır. Bununla birlikte öğretmenlik mesleğini etkileyen diğer önemli faktörler arasında farklı statülerde istihdam edilen öğretmenlik uygulamaları, ücretli öğretmenlik, sınav odaklı eğitim sistemi, öğretmenliğe alım politikalarının sık sık değişmesi ve öğretmen özerkliğini sınırlandıran uygulamalar yer almaktadır. Sonuç olarak çalışmada, öğretmenlik mesleğinin saygınlığının artırılmasının gerekliliği vurgulanmakta ve bu durumun eğitimin niteliğinin yükseltilmesiyle doğrudan ilişkili olduğu ifade edilmektedir.
The aim of this study is to examine the factors affecting the transformation of the teaching profession from a critical perspective. The study argues that professions in general, and the teaching profession in particular, have undergone a significant process of change and transformation under the influence of market-oriented policies. In this context, the transformation of the teaching profession is addressed from a sociological perspective, and the social dimensions of this change process and their effects on the profession are discussed. The study emphasizes that the process of impoverishment, which plays an important role in the transformation of the teaching profession, has a decisive impact on the profession’s prestige and social status. In addition, other important factors affecting the teaching profession include different forms of teacher employment, such as contract or substitute teaching practices, paid teaching positions, an exam-oriented education system, frequent changes in teacher recruitment policies, and practices that limit teacher autonomy. As a result, the study highlights the necessity of increasing the prestige of the teaching profession and states that this is directly related to improving the quality of education.
Referanslar
Atmaca, T. (2020). Öğretmenlerin Toplumsal Saygınlık ve İmajlarına Olumsuz Etki Eden Faktörlerin İncelenmesi, Yaşadıkça Eğitim, Cilt:34-Sayı:1, s.152-167.
Aytaç, Ö. (2005). Modern Bürokratik Kurumlar ve Baskı Düzenleri, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:15-Sayı:1, s.249-278
Buyruk, H. (2015). Öğretmen Emeğinin Dönüşümü, İletişim Yayınları, İstanbul.
Cantürk, G. (2021). Öğretmenlerin Karşılaştıkları Ekonomik Sorunlar ve Maaş Artışı Talepleriyle İlgili Görüşleri: Twitter Analizi, MM-Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, MM-UEBD/IJES (2020) 5(2), 202-223 https://doi.org/10.46762/mamulebd.991380.
Çelik Z., Bozgeyikli H. ve Yurdakul, S. (2020). Eğitime Bakış 2020 İzleme ve Değerlendirme Raporu, Eğitim- Bir-Sen Yayınları:113.
Çetin, A. ve Ünsal, S. (2019). Merkezi Sınavların Öğretmenler Üzerinde Sosyal, Psikolojik Etkisi ve Öğretmenlerin Öğretim Programı Uygulamalarına Yansıması, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education) 34(2): 304-323 [2019] doi: 10.16986/HUJE.2018040672
Doğan S., Demir S. B. ve Turan, N. (2013). Ücretli Öğretmenlik Uygulamasının Değerlendirmesi,Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/12 Fall 2013, p. 371-390.
Eğilmez, M. (2020). Değişim Sürecinde Türkiye: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Sosyo-Ekonomik Bir Değerlendirme, Remzi Kitapevi, İstanbul.
Ertürk, E. (2018). Türkiye’de Öğretmenlik Mesleğinin Dönüşümü, Türkiye’de Eğitimin Neoliberal Dönüşümü, (Çev. Akın Demirci), Töz Yayınları, Ankara.
Günhan, K.N. ve Bümen, T.N, (2024). Türkiye’de Gölge Eğitim Üzerine Bir Meta Sentez Çalışması, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 62, s.179-214,
Güven, U. ve Sezer, B.B. (2020). Velilerin Öğretmenler Üzerindeki Baskıların Öğrenci Başarısı Üzerine Etkisi, Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt:21, S:3, s.1380-1398.
Kaypak, B. ve Bimay, M. (2019). Küreselleşme Sürecinde Kamu Politikalarında Yaşanan Değişimler, ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi (ASSAM-UHAD)-ASSAM International Refereed Journal, Cilt: 6, Sayı: 15, s.21-38.
Keleş, O. ve Aslan, G. (2022). Neoliberal Politikaların Öğretmenlik Mesleğine Yansımalarına İlişkin Öğretmen Görüşlerinin İncelenmesi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, Yıl: 2022, Cilt: 55, Sayı: 2, 509-540.
Kesken, J. ve Karadeniz, E. A. (2011). Akılcılığın Akıldışılığı: Mc Donaldlaştırma Bağlamında Modern Örgütleri Anlamak, Journal of Yasar University, 2011 23(6), s.3769-3781.
Keskin, D. (2012). Bitmeyen Sınavlar Yaşanmayan Hayatlar: Eğitimde Paradigma Değişimi, Dipnot Yayınları, Ankara.
Kızıldaş, U. (2018). Eğitimde İktisadi Rasyonalite: Yükseköğretime Geçiş Sınavları Üzerine Bir Çözümleme, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi, Ankara, Erişim Adresi: https://dspace.ankara.edu.tr.
Kızıltaş, Y. (2022). Ana Haber Bülteni Öğretmenlere ve Öğretmen Adaylarına Yönelik, Nobel Bilimsel Eserler, Ankara.
Koşar, D., Er, E., Koşar, S. ve Kılınç, A. Ç. (2018). Öğretmen Atamalarında Sözlü Sınav Uygulamasının Değerlendirilmesi: Atanan ve Atanmayan Öğretmen Adaylarının Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Analiz, Milli Eğitim Dergisi, C.47, S.218, s.135-162.
Köse, H. Ö. (2007). Küreselleşmenin Devlet ve Kamu Yönetimi Üzerindeki Etkileri. Bilgi Çağında Türk Kamu Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması, (Ed.: Nohutçu, Ahmet & Balcı, Asım), Beta Basım Yayın, İstanbul.
Morris, A. (2011). Student Standartized Testing: Current Practices in OECD Countries and a Literature Rewiev. OECD.
OECD. (2020). Education at galance 2020: OECD indicators. Organization for Ekonomic Co-operatin and Development.
Polat, M. (2022). Öğretmen Yetiştiren Kurumların Mevcut Durumu, Yapısı ve Sorun Alanları, Eğitim İzleme Raporu 2022 öğretmenliğin Dönüşümü, İlke Yayınları:166, Alan İzleme Raporuları:12
Sağlam, M. ve Sağlam, A. Ç. (2005). Öğretmenlik Mesleğinin Maddi Yönüne İlişkin Genel Bir Değerlendirme, Dergi Park, Cilt 3, S.3, s.317-328.
Sahlberg, P. (2020). Eğitimde Finlandiya Modeli, (çev.C.Mavituna), Metropolis Yayıncılık, İstanbul.
Standing, G. (2020). Prekarya Yeni Tehlikeli Sınıf, (Çev. Engin Bulut),İletişim Yayınları, İstanbul.
Stevenson, H. (2007). Restructuring Teachers’ Work and Trade Union Responses in England: Bargaining for Change?, American Educational Research Journal, Vol: 44, No. 2, pp. 224 –251.
Şanal, M. (2020). Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Sorununa Tarihsel ve Eleştirel Bakış, Eğitim Bakış:Eğitim-Öğretim ve Bilim Araştırma Dergisi, Sayı:48, s.1-11.
Ünal, L. I. (2005). Öğretmen İmgesinde Neoliberal Dönüşüm, Eğitim Bilim Toplum Dergisi 3(11):4-15.
Yıldız, A. (2013). Türkiye’de Öğretmenlik Mesleğinin Dönüşümü: İdealist Öğretmenden Sınava Hazırlayıcı Teknisyen Öğretmene,Eleştirel Pedagoji Dergisi, Sayı:27, s.44-50.
Yıldız, A. ve Ünlü, D. (2017). Metaforlarla Öğretmenliğin Dönüşümü:”Dün Heybetli Bir Şelaleydik, Bugün İse Kurumaya Yüz Tutmuş Dere”, Eleştirel Eğitim Seçkisi, (Ed. N.S. Baykal v.d.), Pegem Akademi, Ankara
Yücel, vd., (2023), İlkokul Yönetici ve Öğretmenlerine Veli Baskısı Konusunda Öğretmen Görüşler, Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 6(8), s.991-1005. DOI:10.26677/TR1010.2023.1263
Referanslar
Atmaca, T. (2020). Öğretmenlerin Toplumsal Saygınlık ve İmajlarına Olumsuz Etki Eden Faktörlerin İncelenmesi, Yaşadıkça Eğitim, Cilt:34-Sayı:1, s.152-167.
Aytaç, Ö. (2005). Modern Bürokratik Kurumlar ve Baskı Düzenleri, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:15-Sayı:1, s.249-278
Buyruk, H. (2015). Öğretmen Emeğinin Dönüşümü, İletişim Yayınları, İstanbul.
Cantürk, G. (2021). Öğretmenlerin Karşılaştıkları Ekonomik Sorunlar ve Maaş Artışı Talepleriyle İlgili Görüşleri: Twitter Analizi, MM-Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, MM-UEBD/IJES (2020) 5(2), 202-223 https://doi.org/10.46762/mamulebd.991380.
Çelik Z., Bozgeyikli H. ve Yurdakul, S. (2020). Eğitime Bakış 2020 İzleme ve Değerlendirme Raporu, Eğitim- Bir-Sen Yayınları:113.
Çetin, A. ve Ünsal, S. (2019). Merkezi Sınavların Öğretmenler Üzerinde Sosyal, Psikolojik Etkisi ve Öğretmenlerin Öğretim Programı Uygulamalarına Yansıması, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education) 34(2): 304-323 [2019] doi: 10.16986/HUJE.2018040672
Doğan S., Demir S. B. ve Turan, N. (2013). Ücretli Öğretmenlik Uygulamasının Değerlendirmesi,Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/12 Fall 2013, p. 371-390.
Eğilmez, M. (2020). Değişim Sürecinde Türkiye: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Sosyo-Ekonomik Bir Değerlendirme, Remzi Kitapevi, İstanbul.
Ertürk, E. (2018). Türkiye’de Öğretmenlik Mesleğinin Dönüşümü, Türkiye’de Eğitimin Neoliberal Dönüşümü, (Çev. Akın Demirci), Töz Yayınları, Ankara.
Günhan, K.N. ve Bümen, T.N, (2024). Türkiye’de Gölge Eğitim Üzerine Bir Meta Sentez Çalışması, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 62, s.179-214,
Güven, U. ve Sezer, B.B. (2020). Velilerin Öğretmenler Üzerindeki Baskıların Öğrenci Başarısı Üzerine Etkisi, Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt:21, S:3, s.1380-1398.
Kaypak, B. ve Bimay, M. (2019). Küreselleşme Sürecinde Kamu Politikalarında Yaşanan Değişimler, ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi (ASSAM-UHAD)-ASSAM International Refereed Journal, Cilt: 6, Sayı: 15, s.21-38.
Keleş, O. ve Aslan, G. (2022). Neoliberal Politikaların Öğretmenlik Mesleğine Yansımalarına İlişkin Öğretmen Görüşlerinin İncelenmesi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, Yıl: 2022, Cilt: 55, Sayı: 2, 509-540.
Kesken, J. ve Karadeniz, E. A. (2011). Akılcılığın Akıldışılığı: Mc Donaldlaştırma Bağlamında Modern Örgütleri Anlamak, Journal of Yasar University, 2011 23(6), s.3769-3781.
Keskin, D. (2012). Bitmeyen Sınavlar Yaşanmayan Hayatlar: Eğitimde Paradigma Değişimi, Dipnot Yayınları, Ankara.
Kızıldaş, U. (2018). Eğitimde İktisadi Rasyonalite: Yükseköğretime Geçiş Sınavları Üzerine Bir Çözümleme, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi, Ankara, Erişim Adresi: https://dspace.ankara.edu.tr.
Kızıltaş, Y. (2022). Ana Haber Bülteni Öğretmenlere ve Öğretmen Adaylarına Yönelik, Nobel Bilimsel Eserler, Ankara.
Koşar, D., Er, E., Koşar, S. ve Kılınç, A. Ç. (2018). Öğretmen Atamalarında Sözlü Sınav Uygulamasının Değerlendirilmesi: Atanan ve Atanmayan Öğretmen Adaylarının Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Analiz, Milli Eğitim Dergisi, C.47, S.218, s.135-162.
Köse, H. Ö. (2007). Küreselleşmenin Devlet ve Kamu Yönetimi Üzerindeki Etkileri. Bilgi Çağında Türk Kamu Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması, (Ed.: Nohutçu, Ahmet & Balcı, Asım), Beta Basım Yayın, İstanbul.
Morris, A. (2011). Student Standartized Testing: Current Practices in OECD Countries and a Literature Rewiev. OECD.
OECD. (2020). Education at galance 2020: OECD indicators. Organization for Ekonomic Co-operatin and Development.
Polat, M. (2022). Öğretmen Yetiştiren Kurumların Mevcut Durumu, Yapısı ve Sorun Alanları, Eğitim İzleme Raporu 2022 öğretmenliğin Dönüşümü, İlke Yayınları:166, Alan İzleme Raporuları:12
Sağlam, M. ve Sağlam, A. Ç. (2005). Öğretmenlik Mesleğinin Maddi Yönüne İlişkin Genel Bir Değerlendirme, Dergi Park, Cilt 3, S.3, s.317-328.
Sahlberg, P. (2020). Eğitimde Finlandiya Modeli, (çev.C.Mavituna), Metropolis Yayıncılık, İstanbul.
Standing, G. (2020). Prekarya Yeni Tehlikeli Sınıf, (Çev. Engin Bulut),İletişim Yayınları, İstanbul.
Stevenson, H. (2007). Restructuring Teachers’ Work and Trade Union Responses in England: Bargaining for Change?, American Educational Research Journal, Vol: 44, No. 2, pp. 224 –251.
Şanal, M. (2020). Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Sorununa Tarihsel ve Eleştirel Bakış, Eğitim Bakış:Eğitim-Öğretim ve Bilim Araştırma Dergisi, Sayı:48, s.1-11.
Ünal, L. I. (2005). Öğretmen İmgesinde Neoliberal Dönüşüm, Eğitim Bilim Toplum Dergisi 3(11):4-15.
Yıldız, A. (2013). Türkiye’de Öğretmenlik Mesleğinin Dönüşümü: İdealist Öğretmenden Sınava Hazırlayıcı Teknisyen Öğretmene,Eleştirel Pedagoji Dergisi, Sayı:27, s.44-50.
Yıldız, A. ve Ünlü, D. (2017). Metaforlarla Öğretmenliğin Dönüşümü:”Dün Heybetli Bir Şelaleydik, Bugün İse Kurumaya Yüz Tutmuş Dere”, Eleştirel Eğitim Seçkisi, (Ed. N.S. Baykal v.d.), Pegem Akademi, Ankara
Yücel, vd., (2023), İlkokul Yönetici ve Öğretmenlerine Veli Baskısı Konusunda Öğretmen Görüşler, Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 6(8), s.991-1005. DOI:10.26677/TR1010.2023.1263
