Dijitalleşmenin Türkiye’de Aile Yapısına Etkileri
Özet
Bu çalışma, kapsamlı bir teorik ve gelişimsel çerçeve içinde, çocuk gelişiminde okuma kültürünün edinilmesinin rolünü ve önemini incelemektedir. Okumayı teknik bir kod çözme becerisi olarak gören geleneksel görüşün ötesine geçen çalışma, okumayı sürdürülebilir bir okuma kültürüne dönüşen çok katmanlı bir bilişsel, sosyal ve kültürel uygulama olarak kavramsallaştırmaktadır. Okuma kültürünün kendiliğinden ortaya çıkmadığını, erken çocukluktan ergenliğe uzanan sistematik ve sürekli bir süreçle geliştiğini savunmaktadır. Çalışma öncelikle okuma, okuryazarlık ve okuma kültürü arasında kavramsal bir ayrım kurmakta ve ardından bunların sosyal ve eğitimsel boyutlarını tartışmaktadır. Ayrıca, 0-14 yaş aralığında okuma kültürünün edinilmesinin gelişimsel aşamalarını analiz ederek, kitaplara erken maruz kalmanın, ilköğretimde okuma alışkanlıklarının oluşmasının ve ortaöğretimde eleştirel okuma becerilerinin geliştirilmesinin kritik rolünü vurgulamaktadır. Ek olarak, çalışma, çoklu okuryazarlık çerçevesinde dijital çağda okuma kültürünün dönüşümünü ele alarak, eleştirel dijital okuryazarlığın önemini vurgulamaktadır. Bulgular, okuma kültürünün yalnızca akademik başarı için değil, aynı zamanda bilişsel gelişim, sosyal katılım ve demokratik vatandaşlık için de önemli bir belirleyici olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, okuma kültürünün geliştirilmesi hem bireysel hem de toplumsal gelişim için stratejik bir eğitim önceliği olarak sunulmaktadır.
This study examines the role and significance of reading culture acquisition in child development within a comprehensive theoretical and developmental framework. Moving beyond the conventional view of reading as a technical decoding skill, the study conceptualizes reading as a multilayered cognitive, social, and cultural practice that evolves into a sustained reading culture. It argues that reading culture does not emerge spontaneously but develops through a systematic and continuous process extending from early childhood to adolescence. The study first establishes a conceptual distinction between reading, literacy, and reading culture, and then discusses their social and educational dimensions. Furthermore, it analyzes the developmental stages of reading culture acquisition across the 0–14 age span, emphasizing the critical role of early exposure to books, the formation of reading habits in primary education, and the development of critical reading skills in secondary education. In addition, the study addresses the transformation of reading culture in the digital age within the framework of multiliteracies, highlighting the importance of critical digital literacy. The findings suggest that reading culture is a key determinant not only of academic achievement but also of cognitive development, social participation, and democratic citizenship. Accordingly, fostering reading culture is presented as a strategic educational priority for both individual and societal development.
Referanslar
Aslan, Begüm Özgün Erdoğdu-Ertaç, Zeynep Ece Tezel. (2025). Dijital Çağda Çocuk Yetiştirme ve Aile İlişkileri Bağlamında Sistematik Bir Derleme, Afyon Kocatepe Üniveristesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:27, Sayı: Aile Özel Sayısı, 121-140
Avşar, G. (2025). Dijital Ebeveynlik ve Mahremiyet: Instagram’da Çocukların Temsili Üzerine Eleştirel Bir İnceleme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı, 1509-1531.
Bostancı, M. (2023). Dijital Dünyada Ebeveynlik. TRT akademi Dergisi, 8(19), 983-990.
Bulanık Koç, E. (2022). Ailenin Dijitalleşme İle İmtihanı. Yeşilay Dergisi, Mayıs.
Çaha, Ömer.-Akgül, Fatma İlknur. (2025). Türkiye’de Ailenin Değişimi. Yapı, Değerler ve Tutumlar. Muhafazakar Düşünce, Yıl:21, Sayı:69, Temmuz Aralık 2025, 40-81
Çoşkunol, H. (2025). Ailenin Tedaviye Katılımı İyileşmede Etkilidir. Yeşilay Dergisi, Mayıs.
Çolak, Ezgi Saylan –Çolak, Recep. (2026). Dijital Çağda Aile: Dijital Ebeveynlik, Ebeveynlik Stilleri ve Ebeveyn-Çocuk İletişimi Arasındaki İlişki”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED) 2026, Cilt 12, Özel Sayı, 545-564
Doğan, D. A.-Döğer, S. S. (2023). Annelerin Dijital Ebeveynlik Tutumları İle Aile-Çocuk İnternet Bağımlılığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 9(1), 1-14.
Dertli, O. (2026). Gelenekten Dijitale: Ailede Mahremiyetin Mekansal, Kültürel ve Bireysel Dönüşümü. Kilitbahir Dergisi, 28, 188-218.
Duran, R. (2022). Türkiye Aile Yapısının Geleceğine Yönelik Çıkarımların Değerlendirilmesi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, Yıl:2022, Cil:2, Sayı:1, 147-164
Erol, V. (2022). Sosyal Medyanın Türk Aile Yapısına Etkisi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 24(43), 1127-1139.
Erdoğan Aslan, B. Ö.-Tezel Ertaç, Z. E. (2025). Dijital Çağda Çocuk Yetiştirme ve Aile İlişkileri Bağlamında Sistematik Bir Derleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(Aile Özel Sayısı), 121-140.
Filiz, H. (2025). Aile İletişiminde Teknolojik Dönüşüm: Teknolojinin Aile Bağlarını Zayıflatması. The Journal of Social Science, 9(17), 131-145.
Işık, Y. (2022). Evli Bireylerin Evlilik Uyumu, İletişim Becerileri ve Sosyal Medya Bağımlılık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Academic Platform Journal of Education and Change, Aralık 2022, 5(2), 215-230.
Karatay, Z. D. (2025). Pandemi Sürecinde Sosyal Medyanın Aileye Etkisi: Kuşaklar Arası Kullanım Farklılıkları Üzerinden Teorik Bir Değerlendirme. İçtimaiyat Aile Özel Sayısı, 1-16.
Kalaman, S.-Çelik, F. (2019). Türkiye'deki Evli Bireylerin Sosyal Medya Kullanımlarının Evlilikleri Üzerine Etkisi: Nitel Bir Araştırma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(13), 424-453.
Karatay, Z. D. (2025). Pandemi Sürecinde Sosyal Medyanın Aileye Etkisi: Kuşaklar Arası Kullanım Farklılıkları Üzerinden Teorik Bir Değerlendirme, İctimaiyat Aile Özel Sayısı, 1-16
Odabaşı, H. F.-Tekgöz, N.- Hafızoğlu, R.-Aydın, S. (2024). Dijital Çağda Ailenin Dönüşümü: Yeni Nesil Bağlar ve Dinamikler. İstanbul: Enstitü Sosyal Yayınları. Araştırma Raporu No. 2.
Öngeren, S. (2017). Boşanma ve Boşanmanın Erken Çocukluk Dönemi Çocuklar Üzerindeki Etkileri. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(13), 73-87.
Özcan, A.-Şahin, F. T. (2023). “Teknoferans”: Teknoloji Cihazı Müdahale Ölçeği ve Yaşam Örneklerinde Teknoloji Müdahalesi Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 14, 1-24.
Özben, B. A.-Turkeli, A. P. (2025). Sosyal Medyanın Aile İlişkilerine Etkisi: Türkiye’de Son 10 Yılda Yapılmış Araştırmaların İncelenmesi. Asobid Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 140-178.
Parmaksız, İ. (2022). Romantik İlişkilerde Modern Engel: Partner Sosyotelizmi (Phubbing) Üzerine Bir Derleme. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 6(11), 59-76.
Sağlam, T. (2024). Çocuklarda Teknoloji Kullanımı ve Dijital Ebeveynlik. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 123-129.
Sarıkaya Tünalp, B. F. (2025). Dijital Yalnızlık ve Sosyal Medya: Kuramsal ve Platform Temelli Bir İnceleme. The Journal of Social Science, 9(18), 235-248.
Sancar, E. (2023). Z Kuşağı Ergen Çocuk Sahibi Ebeveynlerin Dijital Ebeveynlik Tutumlarının Çocukları İle İlişkilerine Etkisi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 43(1), 54-67.
Saygılı, E. G.- Üstüner Top, F. (2025). Çocukların Ebeveynleri Tarafından Sosyal Medyada Paylaşılmasına Yönelik Çalışmaların İncelenmesi. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırması Dergisi, 5(1), 24-41.
Saylan Çolak, E.-Çolak, R. (2026). Dijital Çağda Aile: Dijital Ebeveynlik, Ebeveynlik Stilleri ve Ebeveyn-Çocuk İletişimi Arasındaki İlişki. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED), 12(Özel Sayı), 545-564.
Turkle, Sherry (2026). Birlikte Ama Yalnız (Çev. Barış Şannan), AA Kitap
Tünalp, Büşra Fadim Sarıkaya. (2025). Dijital Yalnızlık ve Sosyal Medya: Kuramsal ve Platform Temelli Bir İnceleme, The Journal of Social Science, 9(18), 235-248
Tokpunar, Ş. Ü.- Koçak, H. (2025). Küçük Ekranların Büyük Etkileri: Çocuklar ve Dijital Dünyanın Etkileşimi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27 (Aile Özel Sayısı), 502-520.
Ustalar, M. L. (t.y.). Video Oyunları ve Aile İlişkileri. Dijitalleşme ve Aile, Puam Aile Çalışmaları Birimi, Şubat-Mart Bülten 6.
Utma, S. (2020). Aile Kurumunun Dönüşümünde Sosyal Medyanın Etkisi: Aile İçi İletişimin Dijitalleşmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(71), 1017-1023.
Yazılı, Y. Z. (2025). Sosyal ve Dijital Medyanın Aile İçi İletişim Üzerindeki Olumsuz Etkileri ve Toplumsal Sonuçları. Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 599-620.
Zorlu, Y. (2025). Sosyal ve Dijital Medyanın Aile İçi İletişim Üzerindeki Olumsuz Etkileri ve Toplumsal Sonuçları, Erciyes İletişim Dergisi, Cilt:12, Sayı:2, 599-620
Referanslar
Aslan, Begüm Özgün Erdoğdu-Ertaç, Zeynep Ece Tezel. (2025). Dijital Çağda Çocuk Yetiştirme ve Aile İlişkileri Bağlamında Sistematik Bir Derleme, Afyon Kocatepe Üniveristesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:27, Sayı: Aile Özel Sayısı, 121-140
Avşar, G. (2025). Dijital Ebeveynlik ve Mahremiyet: Instagram’da Çocukların Temsili Üzerine Eleştirel Bir İnceleme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı, 1509-1531.
Bostancı, M. (2023). Dijital Dünyada Ebeveynlik. TRT akademi Dergisi, 8(19), 983-990.
Bulanık Koç, E. (2022). Ailenin Dijitalleşme İle İmtihanı. Yeşilay Dergisi, Mayıs.
Çaha, Ömer.-Akgül, Fatma İlknur. (2025). Türkiye’de Ailenin Değişimi. Yapı, Değerler ve Tutumlar. Muhafazakar Düşünce, Yıl:21, Sayı:69, Temmuz Aralık 2025, 40-81
Çoşkunol, H. (2025). Ailenin Tedaviye Katılımı İyileşmede Etkilidir. Yeşilay Dergisi, Mayıs.
Çolak, Ezgi Saylan –Çolak, Recep. (2026). Dijital Çağda Aile: Dijital Ebeveynlik, Ebeveynlik Stilleri ve Ebeveyn-Çocuk İletişimi Arasındaki İlişki”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED) 2026, Cilt 12, Özel Sayı, 545-564
Doğan, D. A.-Döğer, S. S. (2023). Annelerin Dijital Ebeveynlik Tutumları İle Aile-Çocuk İnternet Bağımlılığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 9(1), 1-14.
Dertli, O. (2026). Gelenekten Dijitale: Ailede Mahremiyetin Mekansal, Kültürel ve Bireysel Dönüşümü. Kilitbahir Dergisi, 28, 188-218.
Duran, R. (2022). Türkiye Aile Yapısının Geleceğine Yönelik Çıkarımların Değerlendirilmesi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, Yıl:2022, Cil:2, Sayı:1, 147-164
Erol, V. (2022). Sosyal Medyanın Türk Aile Yapısına Etkisi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 24(43), 1127-1139.
Erdoğan Aslan, B. Ö.-Tezel Ertaç, Z. E. (2025). Dijital Çağda Çocuk Yetiştirme ve Aile İlişkileri Bağlamında Sistematik Bir Derleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(Aile Özel Sayısı), 121-140.
Filiz, H. (2025). Aile İletişiminde Teknolojik Dönüşüm: Teknolojinin Aile Bağlarını Zayıflatması. The Journal of Social Science, 9(17), 131-145.
Işık, Y. (2022). Evli Bireylerin Evlilik Uyumu, İletişim Becerileri ve Sosyal Medya Bağımlılık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Academic Platform Journal of Education and Change, Aralık 2022, 5(2), 215-230.
Karatay, Z. D. (2025). Pandemi Sürecinde Sosyal Medyanın Aileye Etkisi: Kuşaklar Arası Kullanım Farklılıkları Üzerinden Teorik Bir Değerlendirme. İçtimaiyat Aile Özel Sayısı, 1-16.
Kalaman, S.-Çelik, F. (2019). Türkiye'deki Evli Bireylerin Sosyal Medya Kullanımlarının Evlilikleri Üzerine Etkisi: Nitel Bir Araştırma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(13), 424-453.
Karatay, Z. D. (2025). Pandemi Sürecinde Sosyal Medyanın Aileye Etkisi: Kuşaklar Arası Kullanım Farklılıkları Üzerinden Teorik Bir Değerlendirme, İctimaiyat Aile Özel Sayısı, 1-16
Odabaşı, H. F.-Tekgöz, N.- Hafızoğlu, R.-Aydın, S. (2024). Dijital Çağda Ailenin Dönüşümü: Yeni Nesil Bağlar ve Dinamikler. İstanbul: Enstitü Sosyal Yayınları. Araştırma Raporu No. 2.
Öngeren, S. (2017). Boşanma ve Boşanmanın Erken Çocukluk Dönemi Çocuklar Üzerindeki Etkileri. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(13), 73-87.
Özcan, A.-Şahin, F. T. (2023). “Teknoferans”: Teknoloji Cihazı Müdahale Ölçeği ve Yaşam Örneklerinde Teknoloji Müdahalesi Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 14, 1-24.
Özben, B. A.-Turkeli, A. P. (2025). Sosyal Medyanın Aile İlişkilerine Etkisi: Türkiye’de Son 10 Yılda Yapılmış Araştırmaların İncelenmesi. Asobid Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 140-178.
Parmaksız, İ. (2022). Romantik İlişkilerde Modern Engel: Partner Sosyotelizmi (Phubbing) Üzerine Bir Derleme. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 6(11), 59-76.
Sağlam, T. (2024). Çocuklarda Teknoloji Kullanımı ve Dijital Ebeveynlik. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 123-129.
Sarıkaya Tünalp, B. F. (2025). Dijital Yalnızlık ve Sosyal Medya: Kuramsal ve Platform Temelli Bir İnceleme. The Journal of Social Science, 9(18), 235-248.
Sancar, E. (2023). Z Kuşağı Ergen Çocuk Sahibi Ebeveynlerin Dijital Ebeveynlik Tutumlarının Çocukları İle İlişkilerine Etkisi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 43(1), 54-67.
Saygılı, E. G.- Üstüner Top, F. (2025). Çocukların Ebeveynleri Tarafından Sosyal Medyada Paylaşılmasına Yönelik Çalışmaların İncelenmesi. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırması Dergisi, 5(1), 24-41.
Saylan Çolak, E.-Çolak, R. (2026). Dijital Çağda Aile: Dijital Ebeveynlik, Ebeveynlik Stilleri ve Ebeveyn-Çocuk İletişimi Arasındaki İlişki. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED), 12(Özel Sayı), 545-564.
Turkle, Sherry (2026). Birlikte Ama Yalnız (Çev. Barış Şannan), AA Kitap
Tünalp, Büşra Fadim Sarıkaya. (2025). Dijital Yalnızlık ve Sosyal Medya: Kuramsal ve Platform Temelli Bir İnceleme, The Journal of Social Science, 9(18), 235-248
Tokpunar, Ş. Ü.- Koçak, H. (2025). Küçük Ekranların Büyük Etkileri: Çocuklar ve Dijital Dünyanın Etkileşimi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27 (Aile Özel Sayısı), 502-520.
Ustalar, M. L. (t.y.). Video Oyunları ve Aile İlişkileri. Dijitalleşme ve Aile, Puam Aile Çalışmaları Birimi, Şubat-Mart Bülten 6.
Utma, S. (2020). Aile Kurumunun Dönüşümünde Sosyal Medyanın Etkisi: Aile İçi İletişimin Dijitalleşmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(71), 1017-1023.
Yazılı, Y. Z. (2025). Sosyal ve Dijital Medyanın Aile İçi İletişim Üzerindeki Olumsuz Etkileri ve Toplumsal Sonuçları. Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 599-620.
Zorlu, Y. (2025). Sosyal ve Dijital Medyanın Aile İçi İletişim Üzerindeki Olumsuz Etkileri ve Toplumsal Sonuçları, Erciyes İletişim Dergisi, Cilt:12, Sayı:2, 599-620
