Yoksullukla Mücadelede Kullanılan Geçim Stratejileri
Özet
Geçim stratejileri, yoksulların hayatta kalmak için geliştirdikleri davranışları ifade etmektedir. Yoksulluğun yıkıcı etkisi altında kalan bireyler, hayatta kalabilmek için kendi emeklerini işlevselleştirmekte ve bunu genellikle geçim stratejilerini kullanarak gerçekleştirmektedirler. Geçim Stratejileri, yoksullukla ilgili çalışmalarda sıklıkla kullanılan bir kavramdır. Bu çalışmanın amacı, sosyologlar, antropologlar ve iktisatçılar gibi sosyal bilimcilerin, çalışmalarında ele aldığı, geçim stratejileri kavramını açıklamak ve geçim stratejilerinin uygulanma biçimlerini ortaya koyarak, bu stratejilerin neler olduğunu somutlaştırmaktır. Çalışmanın birinci kısmında, geçim stratejileri kavramı tanımlanmıştır. Çalışmanın ikinci kısmında, geçim stratejilerinin uygulanma yollarına yer verilmiştir. Çalışmanın sonunda, dayanışma ağlarını kullanmanın, yaşam maliyetini azaltmanın ve gelir getirici bir işte çalışmanın geçim stratejilerini uygulama yollarından olduğu ortaya konulmuş ve bu bağlamda geçim stratejileri somutlaştırılmıştır.
Livelihood strategies refer to the behaviors that poor people develop to survive. Individuals under the devastating impact of poverty utilize their own labor to survive, and they usually do so by employing livelihood strategies. 'Livelihood strategies' is a concept frequently used in studies on poverty. The aim of this study is to explain the concept of livelihood strategies, which is addressed in the studies of social scientists such as sociologists, anthropologists, and economists, and to concretize what these strategies are by revealing the ways in which they are implemented. In the first part of the study, the concept of livelihood strategies is defined. In the second part of the study, the ways in which livelihood strategies are implemented are discussed. In the end, it is shown that using solidarity networks, reducing the cost of living, and working in an income-generating job are among the ways of implementing livelihood strategies, and livelihood strategies are concretized in this context.
Referanslar
Aca, Z. (2018). Türkiye’de kamusal sosyal yardımların yapabilirlik yaklaşımı çerçevesinde etkinliği analizi: Bursa örneği. (Yayınlanmış doktora tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Aksan, G. (2014). Yoksullukla baş etmede dayanışma ağlarının rolü: teorik ve uygulamalı çalışma. (Yayınlanmış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Altan, Z., Kağnıcıoğlu, D., & Sungur, Y. Ş. V. Z. (2006). İşçi profili araştırması: Eskişehir örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2),19. https://izlik.org/JA64SL47JA
Berber, Ö. (2003). Toplumsal ilişkiler bağlamında sınıf bilinci ve sınıf kültürü Seydişehir eti alüminyum fabrikası örneği. (Yayınlanmamış Yüksel Lisans Tezi), Ankara: T.C Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Anabilim Dalı.
Bora, A. (2007). Yoksulluk halleri–Türkiye’de kent yoksulluğunun toplumsal görünümleri. N. Erdoğan (Ed.) Kadınlar ve Hane Olmayanın Nesini İdare Edeceksin? (s. 97-133) içinde. İletişim Yayıncılık.
Boratav, K. (1991). 1980'li yıllarda Türkiye’de sosyal sınıflar ve bölüşüm. Gerçek Yayınevi.
Bourdieu, P. (2010). Sermaye biçimleri. Derleyenler: A.Z. Ünal, M. M. Şahin, Sosyal Sermaye Kuram Uygulama Eleştiri. (s. 45-75) içinde. Değişim Yayınları.
Buğra, A. (2001). Ekonomik kriz karşısında Türkiye’nin geleneksel refah rejimi. Toplum ve Bilim. (89), 22-30.
Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology. (94), 95-120.
Durkheim, E. (2006). Toplumsal işbölümü. Çev.: Özer Ozankaya. Cem Yayınevi.
Eker Ağır, T. (2025). Eşi asgari ücretle çalışan kadının geçim mücadelesi. (Yayınlanmış Doktora Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Erbaş H. ve Turan F. (2009). 2001 Ekonomik krizinin tüketim, eğitim ve sağlık alanlarında ücretli ve esnaf kesimlerine yansıması. Gazi Üniversitesi Ekonomik Yaklaşım Dergisi, 15(50): 47-67. https://doi.org/10.5455/ey.10409.
Erdut, Z. (2007). Enformel istihdamın ekonomik, sosyal ve siyasal etkileri. Çalışma ve Toplum. 1(12), 53-82. https://izlik.org/JA53WT99EF.
Ersoy, M. (2006). Dört ilde karşılaştırmalı yoksulluk değerlendirmesi. E. Tuncer ve H. Yurtseven (Ed.), Yoksulluk (Yoksulluk Sempozyumu) (s. 13-30). Sosyal Demokrasi Derneği Yayınları.
Fukuyama, F. (2005), Güven: sosyal erdemler ve refahın yaratılması. Çev. Ahmet Buğdaycı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Gonzalez de la Rocha, M. (1994). The Resources of poverty: Women and survival in a Mexican City. Oxford and Cambridge, MA: Blackwell.
González de la Rocha, M. (2001). From the resources of poverty to the poverty of resources? The Erosion of a Survival Model. Latin American Perspectives. 28( 4), 72-100.
Güneş, F. (2010). Yoksullukla başa çıkma stratejileri, “kaynakların yoksulluğu” ve kadın emeği. Folklor/Edebiyat. 16(64), 33-64. https://izlik.org/JA83AT82CZ
Güneş, F. (2011). Farklı emek kategorileri açısından kadın yoksulluğu. Çalışma ve Toplum. 2 (29), 217-248.
Kalaycıoğlu S. ve Rittersberger-Tılıç H. (2000). Intergenerational solidarity networks of ınstrumental and cultural transfers within migrant families in Turkey. Ageing and Society, 20(5):523-542. https://doi.org/10.1017/S0144686X99007916.
Kalaycıoğlu, S. ve Rittersberger-Tılıç, H. (2002). Yapısal uyum programlarıyla ortaya çıkan yoksullukla baş etme stratejileri. A. Alpay Dikmen (Ed.), Kentleşme, Göç ve Yoksulluk (s. 197-246). İmaj Yayıncılık.
Lingam, L. (2005). Structural adjustment, gender and household survival strategies: Review of evidences and concerns. CEW center for the Education of women,University ofMichigan. http://www.umich.edu/~cew/PDFs/pubs/lingamrept.pdf.
Meder, M. ve Şahin, H. (2012). The Socioeconomic effects of the 2008 crisis on different social classes in Turkey. U. Schuerkens (Ed.), Socioeconomic outcomes of the global financial crisis: Theoretical discussion and emprical case studies (s. 113-133). New York, London: Routledge.
Mutlu, S. (2015). Geleneksel kimlikle modern kimlik arasında sıkışan girişimci kadınlar. Türkiye Alim Kitapları.
Püsküllüoğlu, A. (2015). Çağdaş Türkçe Sözlük. Arkadaş Yayınevi.
Radcliffe, S. (1986). Gender relations, peasant livelihood strategies and migration: a case study from cuzco, peru. Bulletin of Latin American Research. 5(2), 29-47. https://doi.org/10.2307/3338650.
Roberts, B. (1994). Informal economy and family strategies. International Journal of Urban and Regional Research.18(1), 6-23. https://doi.org/10.1111/j.1468-2427.1994.tb00248.x.
Rakodi, C. (1995). Poverty Lines or Household Strategies? A Review ofConceptual Issues in the Study of Urban Poverty. Habitat International 19(4), 407–26. https://doi.org/10.1016/0197-3975(95)00037-G.
Sallan Gül, S. (2005). Türkiye'de yoksulluğun kadınsılaşması. Amme İdaresi Dergisi, 38 (1): 25-45.
Snel, E. ve Richard, S. (2001). Poverty, migration and coping strategies. Focaal-European Journal of Anthropolgy. (38), 7–22.
Suğur, S. (2009). Ev hizmetlerinde kadın işgücü istihdamı ve yoksulluk ilişkisi: gündelikçi ve bakıcı kadınlar üzerine bir araştırma, Amme İdaresi Dergisi. 42 (3), 93-116.
Suğur, P. N., Suğur, D. S., Gönç, Ö. T., Şavran, -, & Çetin, Y. B. (2010). Hizmet Sektöründe Çalışan Yoksulların Geçim Stratejileri Ve Sosyal İlişki Ağları: Eskişehir Örneği. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 12(1),59-84. https://izlik.org/JA43YS68TL. Doi: 10.4026/1303-2860.2010.138.x.
Şahin, H. (2018). Yoksulluğun Gündelik Hayat Üzerinden Analiz Edilmesinde Anahtar Bir Kavram: Hayatta Kalma Stratejileri Üzerine Yapısal Bir Çalışma. Yönetim ve Ekonomi. Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1): 133-153. Doi: 10.18657/yonveek.419182.
Şengül, T. ve Ersoy, M. (2000, Haziran). Kentsel yoksulluk ve geçinme stratejileri: Ankara örneği. Ankara: ODTÜ Kentsel Politika Planlaması ve Yerel Yönetimler Anabilim Dalı 1999 Yılı Stüdyo Çalışması. http://www.melihersoy.com/wp-content/uploads/2022/05/kentsel-yoksulluk-ve-gecinme-stratejileri_ankara.pdf.
Şenses, F. (2019). Küreselleşmenin öteki yüzü: yoksulluk. İletişim Yayınları.
Taşcı, F. (2008). Türkiye’nin kamusal sosyal yardım anlayışı (1980-2007) üzerine bir analiz. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 55, 127-149. https://izlik.org/JA25SU84UF.
Tekeli, İ. (2014). Kent, kentli hakları, kentleşme ve kentsel dönüşüm yazıları. Tarih Vakfı.
Tekten Aksürmeli, Z. S., & Sağlam, S. (2020). Yoksulluk çalışmalarında hane/aile stratejileri üzerine kavramsal bir tartışma. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 323-350. https://doi.org/10.29029/busbed.817762
Tire, O. (2017). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye’de kadın yoksulluğu.MaviAtlas,5(1), 97-112. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.306047.
Tire, O. (2017). Cinsiyet rollerinin toplumsal işlevlerinin, kadının konumu üzerine etkileri (gündelikçi kadınlar örneğinde. (Yayınlanmış Doktora Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Ulutaş, Ç. (2009). Yoksulluğun kadınlaşması ve görünmeyen emek. Çalışma ve Toplum. 2 (21) :25-40. https://izlik.org/JA42WK87YR.
Wallace, C. (2002). Household Strategies: Their Conceptual Relevance and Analytical Scope in Social Research. Sociology. 36 (2): 275–292. https://doi.org/10.1177/0038038502036002003?urlappend=%3Futm_source%3Dresearchgate.net%26utm_medium%3Darticle.
Yaman-Öztürk, M., & Dedeoğlu, S. (2010). Kapitalizm ve ataerki ilişkisi çerçevesinde kadın emeği. İçinde: Kapitalizm, ataerkillik ve kadın emeği: Türkiye örneği. SAV Yayınları.
Yaşar, R. ve Açıkgöz, R. (2011). Yoksullukla Mücadelede Bütüncül Bir Politika: İnsani Gelişme ve Yardım Merkezi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10 (6), 405-429.
Yıldırımalp, S. (2011). Kadının yoksullukla mücadelede belirlediği bir strateji olarak ev hizmetinde çalışma. (Yayınlanmış Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Referanslar
Aca, Z. (2018). Türkiye’de kamusal sosyal yardımların yapabilirlik yaklaşımı çerçevesinde etkinliği analizi: Bursa örneği. (Yayınlanmış doktora tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Aksan, G. (2014). Yoksullukla baş etmede dayanışma ağlarının rolü: teorik ve uygulamalı çalışma. (Yayınlanmış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Altan, Z., Kağnıcıoğlu, D., & Sungur, Y. Ş. V. Z. (2006). İşçi profili araştırması: Eskişehir örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2),19. https://izlik.org/JA64SL47JA
Berber, Ö. (2003). Toplumsal ilişkiler bağlamında sınıf bilinci ve sınıf kültürü Seydişehir eti alüminyum fabrikası örneği. (Yayınlanmamış Yüksel Lisans Tezi), Ankara: T.C Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Anabilim Dalı.
Bora, A. (2007). Yoksulluk halleri–Türkiye’de kent yoksulluğunun toplumsal görünümleri. N. Erdoğan (Ed.) Kadınlar ve Hane Olmayanın Nesini İdare Edeceksin? (s. 97-133) içinde. İletişim Yayıncılık.
Boratav, K. (1991). 1980'li yıllarda Türkiye’de sosyal sınıflar ve bölüşüm. Gerçek Yayınevi.
Bourdieu, P. (2010). Sermaye biçimleri. Derleyenler: A.Z. Ünal, M. M. Şahin, Sosyal Sermaye Kuram Uygulama Eleştiri. (s. 45-75) içinde. Değişim Yayınları.
Buğra, A. (2001). Ekonomik kriz karşısında Türkiye’nin geleneksel refah rejimi. Toplum ve Bilim. (89), 22-30.
Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology. (94), 95-120.
Durkheim, E. (2006). Toplumsal işbölümü. Çev.: Özer Ozankaya. Cem Yayınevi.
Eker Ağır, T. (2025). Eşi asgari ücretle çalışan kadının geçim mücadelesi. (Yayınlanmış Doktora Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Erbaş H. ve Turan F. (2009). 2001 Ekonomik krizinin tüketim, eğitim ve sağlık alanlarında ücretli ve esnaf kesimlerine yansıması. Gazi Üniversitesi Ekonomik Yaklaşım Dergisi, 15(50): 47-67. https://doi.org/10.5455/ey.10409.
Erdut, Z. (2007). Enformel istihdamın ekonomik, sosyal ve siyasal etkileri. Çalışma ve Toplum. 1(12), 53-82. https://izlik.org/JA53WT99EF.
Ersoy, M. (2006). Dört ilde karşılaştırmalı yoksulluk değerlendirmesi. E. Tuncer ve H. Yurtseven (Ed.), Yoksulluk (Yoksulluk Sempozyumu) (s. 13-30). Sosyal Demokrasi Derneği Yayınları.
Fukuyama, F. (2005), Güven: sosyal erdemler ve refahın yaratılması. Çev. Ahmet Buğdaycı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Gonzalez de la Rocha, M. (1994). The Resources of poverty: Women and survival in a Mexican City. Oxford and Cambridge, MA: Blackwell.
González de la Rocha, M. (2001). From the resources of poverty to the poverty of resources? The Erosion of a Survival Model. Latin American Perspectives. 28( 4), 72-100.
Güneş, F. (2010). Yoksullukla başa çıkma stratejileri, “kaynakların yoksulluğu” ve kadın emeği. Folklor/Edebiyat. 16(64), 33-64. https://izlik.org/JA83AT82CZ
Güneş, F. (2011). Farklı emek kategorileri açısından kadın yoksulluğu. Çalışma ve Toplum. 2 (29), 217-248.
Kalaycıoğlu S. ve Rittersberger-Tılıç H. (2000). Intergenerational solidarity networks of ınstrumental and cultural transfers within migrant families in Turkey. Ageing and Society, 20(5):523-542. https://doi.org/10.1017/S0144686X99007916.
Kalaycıoğlu, S. ve Rittersberger-Tılıç, H. (2002). Yapısal uyum programlarıyla ortaya çıkan yoksullukla baş etme stratejileri. A. Alpay Dikmen (Ed.), Kentleşme, Göç ve Yoksulluk (s. 197-246). İmaj Yayıncılık.
Lingam, L. (2005). Structural adjustment, gender and household survival strategies: Review of evidences and concerns. CEW center for the Education of women,University ofMichigan. http://www.umich.edu/~cew/PDFs/pubs/lingamrept.pdf.
Meder, M. ve Şahin, H. (2012). The Socioeconomic effects of the 2008 crisis on different social classes in Turkey. U. Schuerkens (Ed.), Socioeconomic outcomes of the global financial crisis: Theoretical discussion and emprical case studies (s. 113-133). New York, London: Routledge.
Mutlu, S. (2015). Geleneksel kimlikle modern kimlik arasında sıkışan girişimci kadınlar. Türkiye Alim Kitapları.
Püsküllüoğlu, A. (2015). Çağdaş Türkçe Sözlük. Arkadaş Yayınevi.
Radcliffe, S. (1986). Gender relations, peasant livelihood strategies and migration: a case study from cuzco, peru. Bulletin of Latin American Research. 5(2), 29-47. https://doi.org/10.2307/3338650.
Roberts, B. (1994). Informal economy and family strategies. International Journal of Urban and Regional Research.18(1), 6-23. https://doi.org/10.1111/j.1468-2427.1994.tb00248.x.
Rakodi, C. (1995). Poverty Lines or Household Strategies? A Review ofConceptual Issues in the Study of Urban Poverty. Habitat International 19(4), 407–26. https://doi.org/10.1016/0197-3975(95)00037-G.
Sallan Gül, S. (2005). Türkiye'de yoksulluğun kadınsılaşması. Amme İdaresi Dergisi, 38 (1): 25-45.
Snel, E. ve Richard, S. (2001). Poverty, migration and coping strategies. Focaal-European Journal of Anthropolgy. (38), 7–22.
Suğur, S. (2009). Ev hizmetlerinde kadın işgücü istihdamı ve yoksulluk ilişkisi: gündelikçi ve bakıcı kadınlar üzerine bir araştırma, Amme İdaresi Dergisi. 42 (3), 93-116.
Suğur, P. N., Suğur, D. S., Gönç, Ö. T., Şavran, -, & Çetin, Y. B. (2010). Hizmet Sektöründe Çalışan Yoksulların Geçim Stratejileri Ve Sosyal İlişki Ağları: Eskişehir Örneği. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 12(1),59-84. https://izlik.org/JA43YS68TL. Doi: 10.4026/1303-2860.2010.138.x.
Şahin, H. (2018). Yoksulluğun Gündelik Hayat Üzerinden Analiz Edilmesinde Anahtar Bir Kavram: Hayatta Kalma Stratejileri Üzerine Yapısal Bir Çalışma. Yönetim ve Ekonomi. Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1): 133-153. Doi: 10.18657/yonveek.419182.
Şengül, T. ve Ersoy, M. (2000, Haziran). Kentsel yoksulluk ve geçinme stratejileri: Ankara örneği. Ankara: ODTÜ Kentsel Politika Planlaması ve Yerel Yönetimler Anabilim Dalı 1999 Yılı Stüdyo Çalışması. http://www.melihersoy.com/wp-content/uploads/2022/05/kentsel-yoksulluk-ve-gecinme-stratejileri_ankara.pdf.
Şenses, F. (2019). Küreselleşmenin öteki yüzü: yoksulluk. İletişim Yayınları.
Taşcı, F. (2008). Türkiye’nin kamusal sosyal yardım anlayışı (1980-2007) üzerine bir analiz. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 55, 127-149. https://izlik.org/JA25SU84UF.
Tekeli, İ. (2014). Kent, kentli hakları, kentleşme ve kentsel dönüşüm yazıları. Tarih Vakfı.
Tekten Aksürmeli, Z. S., & Sağlam, S. (2020). Yoksulluk çalışmalarında hane/aile stratejileri üzerine kavramsal bir tartışma. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 323-350. https://doi.org/10.29029/busbed.817762
Tire, O. (2017). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye’de kadın yoksulluğu.MaviAtlas,5(1), 97-112. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.306047.
Tire, O. (2017). Cinsiyet rollerinin toplumsal işlevlerinin, kadının konumu üzerine etkileri (gündelikçi kadınlar örneğinde. (Yayınlanmış Doktora Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Ulutaş, Ç. (2009). Yoksulluğun kadınlaşması ve görünmeyen emek. Çalışma ve Toplum. 2 (21) :25-40. https://izlik.org/JA42WK87YR.
Wallace, C. (2002). Household Strategies: Their Conceptual Relevance and Analytical Scope in Social Research. Sociology. 36 (2): 275–292. https://doi.org/10.1177/0038038502036002003?urlappend=%3Futm_source%3Dresearchgate.net%26utm_medium%3Darticle.
Yaman-Öztürk, M., & Dedeoğlu, S. (2010). Kapitalizm ve ataerki ilişkisi çerçevesinde kadın emeği. İçinde: Kapitalizm, ataerkillik ve kadın emeği: Türkiye örneği. SAV Yayınları.
Yaşar, R. ve Açıkgöz, R. (2011). Yoksullukla Mücadelede Bütüncül Bir Politika: İnsani Gelişme ve Yardım Merkezi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10 (6), 405-429.
Yıldırımalp, S. (2011). Kadının yoksullukla mücadelede belirlediği bir strateji olarak ev hizmetinde çalışma. (Yayınlanmış Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
