Sinema Tarihine Giriş Büyük Estetik Ekoller, Tarzlar, Akımlar, Hareketler

Nurullah Ataç, “Yine Tenkit”, Tan, 9 Nisan 1935. İtalik vurgu benim.

Özkan Eroğlu, Sanatta Üslup, Tekhne, İstanbul, 2017, s. 51.

“(…) yönetmenin görevi filme bir üslup vermek ve bu üslup aracılığıyla ona bir ruh katmaktır.” Bkz. Carl Dreyer, “le style c’est l’âme”, Cinéma 56, sayı: 10, Mart-Nisan 1956, ss. 20-21.

Canudo, “Manifeste des SEPT ARTS”, Gazette des septs arts, sayı: 2, 25 Ocak 1923, s. 2. Sessiz sinema çağının en önemli kuramcılarından biri olarak güzel sanatlar eleştirmeni Canudo henüz 1910’larda sinemayı öteki sanatların sentezi ve doruk noktası olarak tanımlar. Özellikle şu iki denemesine bkz. “La naissance d’un sixième art. Essai sur le cinématographe”, Les Entretiens idéalistes, sayı: LXI, 25 Ekim 1911, ss. 169-179 ve “Manifeste de l’art cérébriste”, Montjoie!, sayı: 1-2, Ocak-Şubat 1914, s. 9.

Bu kitabı yazarken defalarca başvurduğum Türkçeye çevrilmiş şu önemli kaynaklar da tüm sinema öğrencilerine tavsiye edilir: David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı: Bir Giriş, Çev. Emrah Suat Onat, Ertan Yılmaz, De Ki, Ankara, 2011, ss. 454-489. Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, Çev. Engin Ayça, Evrensel, İstanbul, 2009. Brian J. Robb, Sessiz Sinema, Çev. Eser Ulun, Kalkedon, İstanbul, 2013. Ayrıca bkz. Geoffrey Nowell-Smith (Ed.), Dünya Sinema Tarihi, Çev. Ahmet Fethi, Kabalcı, İstanbul, 2003.

Falih Rıfkı Atay, “Üslup”, Çile, Pozitif, İstanbul, 2023, s. 5. İtalik vurgu benim. Üslûb-ı sade yani “sade nesir”, üslûb-ı müzeyyen yani “parlak, gösterişli, süslü nesir”, üslûb-ı âli yani “ağdalı nesir.”

“Sinema kendi üslubunu keşfetmekle yeterince ilgilenmedi. Ve bu, şimdi telafi etmeye çalıştığı ciddi bir hatadır. […] Sinemasal yazı bir üsluba bağlı kalmalıdır. Bu üslup, bağlama göre değişebilir.” Bkz. Émile Vuillermoz, “Un style”, Le Temps, 15 Aralık 1928, s. 6.

“Sorun, stilize edilmemiş gerçekliği, sonucun üslup sahibi olacağı şekilde manipüle etmek ve çekmektir. Bu, eski sanat dallarındaki herhangi bir önermeden daha az meşru ve daha az zor olmayan bir önermedir.” Bkz. Erwin Panofsky, “Style and medium in the motion pictures”, Critique, Cilt: 1, Sayı: 3, Ocak-Şubat 1947, s. 32.

Paolo Cherchi Usai, Sinemanın Ölümü: Tarih, Kültürel Bellek ve Dijital Karanlık Çağ, Yay. Haz. Şenol Erdoğan, SUB, İstanbul, 2019 s. XLIII.

Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, Çev. Engin Ayça, Evrensel, İstanbul, 2008, s. 41. İtalik vurgu benim.

Hans Belting, “Modernliğin İstenmeyen Mirası: Stil ve Tarih”, Sanat Tarihinin Sonu. Modernizmden Sonra Sanat Tarihi. Çev. Mustafa Tüzel, İletişim, İstanbul, 2020, s. 53.

“Yeni olan unutulmaz.” Gilles Deleuze’den akt. Jacques Aumont, Moderne? Comment le cinéma est devenu le plus singulier des arts, Cahiers du cinéma, Paris, 2007, ss. 120-121.

“Herhangi bir tarih gibi, sinema tarihi de bölünmelerin, ayrılıkların, film sanatını etkileyen, onu dönüştüren ve bugünkü haline getiren kopmaların tarihidir.” Bkz. Pascal Bonitzer, Le champ aveugle, Cahiers du Cinéma & Gallimard, Paris, 1982, s. 13.

İlber Ortaylı, Gelenekten Geleceğe, TİMAŞ, İstanbul, 2011, s. 12.

Tarihyazımı uzmanı François Hartog’a göre Yunanlılar tarihten ziyade tarihçinin mucitleridirler çünkü “öznel” bir figür olarak tarihçi onlarla birlikte, tam olarak da Heredotos’la birlikte ortaya çıkar. Bkz. François Hartog – Levent Yılmaz, Gözyaşlarından Tarih’in Doğuşu ve İlk Tarihçi Figürleri: Yunanlıların Seçimi, çev. Levent Yılmaz, OF Kitaplar, İstanbul, 2025, ss. 39-40.

Halil İnalcık, “Bizler Ömer Lütfi Barkan’ın Vârisleriyiz”, Türk Tarihçiliğinde Dört Sima: Halil İnalcık, Halil Sahillioğlu, Mehmet Genç, İlber Ortaylı, Alper Çeker (Ed.), Erol Özvar (Yay. Haz.), İBŞB Kültür A. Ş. Yayınları, İstanbul, 2006, s. 46.

Bkz. Michèle Lagny, De l’histoire du cinéma. Méthode historique et histoire du cinéma, Armand Colin, Paris, 1992, 53.

Age, ss. 45-46.

Herman Paul, Tarih Teorisi, Çev. Büşra Helvacıoğlu, Yeni İnsan, İstanbul, 2019, s. 103.

Age, s. 104.

Romen Gubern, “L’histoire du cinéma par rapport à ses théories esthétiques”, Histoire du cinéma. Problématiques des sources, Irène Bessière ve Jean A. Gili (Ed.), INHA, Maison des Sciences de l’Homme, Université de Paris I, AFRHC, Paris, 2004, s. 271.

Bkz. Robert C. Allen, Douglas Gomery, Faire l’histoire du cinéma. Les modèles américains, Çev. Jacques Lévy, Nathan, Paris, 1993.

Annales Okulu tarihçisi Lucien Febvre için tarih soru sorma bilimidir. Bkz. Laurent Gervereau, Histoire du visuel au XXe siècle, Seuil, Paris, 2003, s. 12.

Bkz. Jill Nelmes (Ed.), Introduction to film studies, Routledge, Londra & New York, 2012, s. 488.

Romen Gubern, “L’histoire du cinéma par rapport à ses théories esthétiques”, age, s. 271. Coissac’ın sinema tarihi kitabını PDF olarak okumak için bkz.

https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9633219t/f628.item

Age, s. 280.

Marxist sinema tarihçisi Moussinac hakkında bkz. Christophe Gauthier, “Le cinéma: une mémoire culturelle”, 1895. Mille huit cent quatre-vingt-quinze, sayı: 52, 2007, s. 13.

DOI : https://doi.org/10.4000/1895.1012

Romen Gubern, “L’histoire du cinéma par rapport à ses théories esthétiques”, age, s. 272.

Bkz. Robert C. Allen, Douglas Gomery, Faire l’histoire du cinéma. Les modèles américains, Çev. Jacques Lévy, Nathan, Paris, 1993.

Bkz. Christophe Gauthier, “Le cinéma: une mémoire culturelle”, age, ss. 11-15.

Türkiye’den yeni bir örnek: Tunç Yıldırım, Türk Sinemasının Estetik Tarihi. Standart Türlere Giriş: 1948-1959, ES, İstanbul, 2016.

Jean-Louis Leutrat, Le cinéma en perspective: Une histoire, Nathan, Paris, 2004, s. 6.

Jacques Aumont, Michel Marie, Dictionnaire théorique et critique du cinéma, Nathan, Paris, 2001, s. 97.

Bu meselenin sinema kuramları ve sinema estetiği çerçevesinde etraflıca tartışıldığı örnek bir eser için bkz. Jacques Aumont, Alain Bergela, Michel Marie, Marc Vernet, Esthétique du film, Nathan, Paris, 1999.

Bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı, age, ss. 118-326.

Kristin Thompson, David Bordwell, Film History: An Introduction, McGraw-Hill Higher Education, 2002, s. 6.

Jacques Aumont, Michel Marie, Dictionnaire théorique et critique du cinéma, age, ss. 61-62.

Age, s. 62.

David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı: Bir Giriş, age, s. 454.

Bkz. Guy Hennebelle, “Attention, écoles…”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 4-5 ve Alain Virmaux, Odette Virmaux, “Les ambiguïtés de la Notion d’école”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 6-11.

David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı, age, s. 454.

Bkz. Colin Storer, Weimar Cumhuriyeti’nin Kısa Tarihi, Çev. Sedef Özge, İletişim, İstanbul, 2015, s. 17.

Pierre Berthomieu, Hollywood moderne: Le temps des voyants, Rouge Profond, Pertuis, 2011, s. 19.

Bkz. http://www.cineressources.net/consultationPdf/web/o000/527.pdf

Geleceğin sanat eserinin ana hatları üzerine kuramsal olarak düşünen Wagner’e göre “en yüce ortak sanat eseri dramadır: Her sanat türü en yüksek zenginliği ile onda mevcut olduğundan ancak, o da mümkün olan tüm zenginliğiyle mevcut olabilir.” Bkz. Richard Wagner, Geleceğin Sanat Eseri, Çev. Çağatay Ünaltay, Alfa, İstanbul, 2023, s. 189.

Bkz. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.1062427

Bu alt-başlığın ana kaynakları için bkz. Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, Nathan, Paris, 1998, ss. 4-5. Kristin Thompson, David Bordwell, Film History: An Introduction, age, ss. 14-21 ve David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı: Bir Giriş, age, ss. 455-458.

Histoire Générale du Cinéma-II. Le Pionniers du Cinéma (De Méliès à Pathé) 1897-1909, Denoël, Paris, 1947, s. 12.

Daniel Czitrom, “İlk Hareketli Resimler”, İletişim Tarihi: Taş Devri Sembollerinden Sosyal Medyaya (Ed. David Crowley, Paul Heyer), Çev. Berkay Ersöz, Siyasal, Ankara, 2019, s. 226.

Sanat Nedir, Çev. Zeynep Baransel, İstanbul, Sel, 2017, ss. 18-19.

Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, s. 4.

Bu rakamlar için sinemanın başkenti Paris kenti hakkında birincil yazılı kaynak kullanan şu başvuru kitabına bkz. Shahram Abadie, Architecture des Salles Obscures: Paris, 1907-1939, AFRHC, Paris, 2018, s. 23.

Bkz. Martin Barnier ve Laurent Jullier, Une Brève Histoire du Cinéma (1895-2015), Pluriel, Paris, 2017, s. 9.

Age, s. 12.

Bu alt-başlığın ana kaynağı Michel Marie’nin sessiz sinema estetiği ve tarihi hakkındaki başvuru kitabıdır. Bkz. Le Cinéma Muet, Cahiers du cinéma, Paris, 2005, ss. 31-46.

Dönemin modern ve kozmopolit İzmir’i hakkında bkz. Marie-Carmen Smyrnelis (Der.), İzmir 1830-1930. Unutulmuş Bir Kent mi? Bir Osmanlı Limanından Hatıralar. Çev. Işık Ergüden. İletişim, İstanbul, 2016, ss. 143-207.

Bkz. Hervé Georgelin, La fin de Smyrne: Du cosmopolitisme aux nationalismes. CNRS, Paris, 2005, ss. 131-134. Seyir ve gösteri olarak sinemanın hızlı gelişimi bir başka Osmanlı liman kenti Selanik için de geçerlidir. Bkz. Tunç Yıldırım, “Salonique au tournant du XX e siècle: un moment de centralité culturelle dans une périphérie impériale”, Métropolitiques, 5 Mayıs 2025, ss. 1-7.

https://doi.org/10.56698/metropolitiques.2164.

Bkz. http://cinematographes.free.fr/cinejournal1911.html

Bkz. Erwin Panofsky, “Style and medium in the motion pictures”, agm, s. 24.

Bkz. Intérim, “Un livre: Naissance du cinéma”, Paris-Midi, 1 Aralık 1925, s. 4. Tablodaki film tarihleri olduğu gibi verilmiştir. Düzeltme yapılmamıştır. Moussinac’ın kitabında Fransızca verilen film isimleri ise orijinal dillerindeki karşılıkları ile sunulmuştur.

Léon Moussinac, L’âge ingrat du cinéma, EFR, Paris, 1967, s. 41.

Modernizm, Çev. S. Erdem Türközü, Nika, Ankara, 2023, s. 56. İtalik vurgu benim.

Bu alt-başlığın iki temel kaynağı var: Michel Marie, Le Cinéma Muet, age, ss. 37-42 ve ilk dönemler sinemasında “vü-tablo-plan” estetiklerini karşılaştırmalı ve tarihsel olarak ele alan Emmanuel Siety’nin eseri, Le Plan au Commencement du Cinéma, Cahiers du cinéma, Paris, 2001.

L’arrivée d’un train en gare de la Ciotat için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=CSl_iYPriks

Départ de Jérusalem en chemin de fer için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=4Y1LncQr7zA

Les Chutes için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=UVMD-Nz5Bss

Course de taureaux için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=NZ2btMOnwLE

Bkz. “Courses de taureaux Lumière: une vue hors norme en 1898, chaînon essentiel dans la progression narrative du cinéma des premiers temps ?”, 1895. Mille huit cent quatre-vingt-quinze, sayı: 80, 2016, ss. 50-51.

DOI : https://doi.org/10.4000/1895.5238

Sinemada atraksiyon meselesinde uzmanlaşan André Gaudreault’a göre Méliès ilk olarak ve her şeyden önce sihirbaz, gözbağcı, büyülü skeçlerin yaratıcısı ve peri masalları mizanseni yapandır. Anlatı-öncesi yani proto-kurumsal dönemin uzmanı bu kıdemli sinema tarihçisine göre Méliès’in 1907-1908 sonrasındaki çevirdiği filmler bile tamamen atraksiyonlar-sinematografisine dâhildir. Referans kitabına bkz. Cinéma et attraction: Pour une nouvelle histoire du cinématographe, CNRS, Paris, 2008, p. 156.

Georges Sadoul’a göre Méliès’in ilk filmleri, drama sanatının en klasik kanunları olan mekânda, aksiyonda ve zamanda birlik ilkelerine örtük şekilde dördüncü kuralı ekler: Bakış açısının birliği. Sadoul bu stilistik tercihe “kamera-seyirci” adını da verir. Bu estetik bakış açısına göre yönetmen kamerasını tıpkı tiyatro salonunda koltukların ortasına oturmuş bir seyircinin gözü gibi yerleştirir ve hem oyuncuları hem de dekoru bütünlükleri içinde görür. Bkz. Histoire Générale du Cinéma-II. Le Pionniers du Cinéma (De Méliès à Pathé) 1897-1909, age, ss 154-155.

Noël Burch’e göre ilk dönemler sinemasında 1906’ya kadar çevrilen çok sayıdaki filmsel tablonun görsel düzlük görünümünün en net modelini hiç şüphesiz Georges Méliès’in eseri sağlamaktadır. Bkz. La Lucarne de L’infini. Naissance du Langage Cinématographique, L’Harmattan, Paris, 2007, s. 177.

Bu alt başlığın iki kaynağı var: Emmanuel Siety, Le Plan au Commencement du Cinéma, age ve Philippe Gauthier, Le Montage Alterné Avant Griffith. Le Cas Pathé, L’Harmattan, Paris, 2008. “Atraksiyonlar Sineması” kavramı hakkında daha fazla bilgi için bkz. Tom Gunning, “Atraksiyon[lar] Sineması: Erken Dönem Sinema, Seyircisi ve Avangart”, Çev. Özgür Yaren, Sinecine, 4(2), 2013, ss. 145-153. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sinecine/article/555260

Par le Trou de la Serrure için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=U2o_uatWTE4

The Big Swallow için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=pDFHkHZD-i8

Bu alt-başlığın temel referansı için bkz. Philippe Gauthier, Le Montage Alterné Avant Griffith. Le Cas Pathé, age.

Durmuş Akbulut (Haz.), Sinemanın İlkleri-3: Amerikan ve Kuzey Avrupa Sinemaları, DVD, Çekirdek Film, 2009.

Bu alt-başlık için bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 458-461.

Histoire du cinéma I: Le Muet, Les sept couleurs, Paris, 1964, s. 201.

Bkz. Age, s. 203 ve s. 291.

Jacques Attali, Yahudiler, Dünya ve Para. Tahudi Halkının Ekonomik Tarihi, Çev. Berna Günen, Kırmızı Kedi, İstanbul, 2022, s. 390.

Porter’den alıntılanan iki kısa filmi art arda izlemek anlatı bütünlüğü sineması hakkında iyi fikir verir: https://www.youtube.com/watch?v=r1cRaLeKLBk ve

https://www.youtube.com/watch?v=zuto7qWrplc

André Gaudreault, Philippe Marion, Kinematik Dönemeç: On Soruda Filmin Dijital Çağı, Çev. Can Gündüz, Yort, İstanbul, 2020, s. 67.

Bkz. Michel Marie, Le Cinéma Muet, age, ss. 42-44.

The Cheat filminin giriş sekansındaki siyah-beyaz kontrastını öne çıkaran aydınlatma şeklini dikkatle incelemek için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=tLW8U7aP5KA

Bu ilkelerin derlendiği kaynak için bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, s. 460.

Pierre Berthomieu, Hollywood moderne: Le temps des voyants, age, s. 23.

Le musée imaginaire, Gallimard, Paris, 1965, s. 75. Ayrıca şu kuramsal denemesine bkz. André Malraux, Esquisse d’une psychologie du cinéma, Nouveau monde, Paris, 2003, ss. 41-45.

Bkz. Brian J. Robb, Sessiz Sinema, age, ss. 139-140.

Bkz. Robert Kolker, Film, Biçim ve Kültür, Çev. Fırat Ertınaz vd, De Ki, Ankara,2009, ss. 110-112. Griffith’in bu kısa filmde eşzamanlı aksiyonları, almaşık olarak hızlıca yerleştirilmiş çekimlerle sergilemesinin ayrıntılı analizi için bkz. Vincent Amiel, Esthétique du Montage, Nathan, Paris, 2002, ss. 17-18.

The Lonedale Operator için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=9iGos7nDTLs

Thomas Elsaesser, Adam Barker (Ed.), Early cinema: space, frame, narrative, BFI, Londra, 1990, s. 296.

Alman Dışavurumculuğu (1919-1926)

Bu bölümün temel kaynakları için bkz. Anne Goliot-Lété ve Francis Vanoye, Précis d’analyse filmique, Armand Colin, Paris, 2005, ss. 24-25; David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı: Bir Giriş, age, ss. 461-463; Michel Marie, Le Cinéma Muet, age, ss. 50-52. Barthélemy Amengual, “L’expressionnisme allemand”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 33-39.

Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, s. 15.

Nosferatu’nun korku türünü nasıl etkilediği hakkında daha fazla bilgi için bkz. Robb, Sessiz Sinema, age, ss. 142-143

Murnau’nun ABD’de FOX yapımevi için çevirdiği ilk eser olan Şafak sessiz sinema estetiğinin doruk noktasıdır. Sessiz sinemanın sesli sinemadan nasıl ayrı bir görsel üslup yarattığının kanıtıdır. Bu konuda bkz. Robb, Sessiz Sinema, age, ss. 160-161.

Colin Storer, Weimar Cumhuriyeti’nin Kısa Tarihi, age, s. 192.

Barthélemy Amengual, “L’expressionnisme allemand”, age, s. 39.

Der Golem muhtemelen ilk büyük canavar filmidir. Eski bir Yahudi efsanesine dayanarak Yahudileri koruduğuna inanılan bir canavar olan Golem’in nasıl ortaya çıktığını anlatır. Bkz. Robb, Sessiz Sinema, age, ss. 138-139.

Goethe’nin meşhur eserinden yapılan bu sinema uyarlaması Faust hakkında bkz. Robb, Sessiz Sinema, age, 156-157.

Metropolis hakkında teknik ve tematik bilgi için bkz. Robb, Sessiz Sinema, age, ss. 161-162. Metropolis’in ayrıntılı çözümlemesi ve filmin farklı versiyonları hakkında en kapsamlı bilgi için bkz. Thomas Elsaesser, Metropolis, Çev. Kemal Atakay, Alfa, İstanbul, 2016.

Nosferatu’nun renkli versiyonu için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=0wYU2DnjGUI

David Bordwell, “The Silent Era”, Film: The Critics’ Choice, Geoff Andrew (Ed.), Billboard Books, New York, 2001, s. 34.

Age, s. 34.

Bu bölümün temel kaynakları için bkz. Anne Goliot-Lété ve Francis Vanoye, Précis d’analyse filmique, age, ss. 20-22; David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 467-470; Michel Marie, Le Cinéma Muet, age, ss. 56-60; Vincent Pinel, Le Montage: l’espace et le temps du film, Les Cahiers du Cinéma, Paris, 2001, ss. 21-29. Marcel Oms, “URSS, années vingt”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 13-23.

Bkz. Vlada Petric, Dziga Vertov: Sinemada Konstrüktivizm, Çev. Güzin Yamaner, Öteki, Ankara, 2000, ss.

Bkz. Ronald Levaco (Ed.), Kuleshov on film. Writings of Lev Kuleshov, Kaliforniya Üniversitesi yayınları, Berkeley-Los Angeles-Londra, 1974, ss. 42-55 ve 144-145.

Kapsamlayış denen mecaz kullanımı: İsyancıların güverteden attığı anlaşılan subaya ait bir kelebek gözlüğün yakın çekimden gösterimi.

Çarpıcı kurgu yani atraksiyonlar kurgusu: Odesa halkının denizcilerin isyanına katılmasını vurgulamak isteyen yönetmen bu halkı uyuyan, uyanan ve ayağa kalkan üç heykel aslan görüntüsüyle simgeleştirir. Amaç halkın başkaldırışını ve devrime katılışını eğretilemeli/metaforik olarak verebilmektir.

Tabağı kıran öfkeli bir denizcinin bu jestini birçok çekimde farklı açılardan ve ölçeklerden tekrar tekrar göstererek genleşme izlenimi yaratma.

Sergei Eisenstein’in Potyemkin Zırhlısı filmindeki Odesa merdivenleri sekansı kurgu estetiğinin Sovyet sinemasındaki doruk noktasını şahane biçimde gösterir. Paralel (koşut) yatay çizgilerden oluşmuş merdivenleri düzen içinde inen Çarlık askerleri, büyük bir kaos ve düzensizlik içinde canını kurtarmaya çalışan ve kaçan halkla güçlü bir zıtlık oluşturur. Sinema tarihinin eşsiz sekanslarından biri olan bu sekans, değişik açılardan ve ölçeklerden yapılmış farklı ve çok sayıdaki kısa çekimlerin art arda gelmesinden meydana gelir. Seyirci ekrandaki dehşeti “bizzat” yaşar ve katledilen halk için ıstırap çeker! Bu sekansı youtube üzerinden izlemek için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=2DjOw5xhZpg

Filmin tamamı için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=Ddq09-Ot8nU

Vincent Pinel, Le Montage: l’espace et le temps du film, age, s. 29 ve ss. 70-71.

İntikam Alevi (Osman Seden, 1956) isimli polisiye Türk filminin kurgusu üzerinde Sovyet yönetmen Eisenstein’in “çarpıcı kurgu” kuramının etkisini görmek için şu analize bkz. Tunç Yıldırım, “İntikam Alevi’nde Sovyet Montaj Üslubu Örneği”, TRT Akademi, 3(5), 2018, ss. 112-137. https://izlik.org/JA85SB45UD

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/424244

Marcel Oms, “URSS, années vingt”, age, s. 23.

Bkz. Robb, Sessiz Sinema, age, ss. 152-153.

Bu bölümün temel kaynakları için bkz. Anne Goliot-Lété ve Francis Vanoye, Précis d’analyse filmique, age, ss. 23-24; David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 464-467; Michel Marie, Le Cinéma Muet, age, ss. 52-56; Vincent Pinel, Le Montage: l’espace et le temps du film, age, ss. 30-33.

Aynı ekran üstünde bölünmüş olarak çoklu gösterim olanağı yaratan bu teknik hakkında bkz. Robb, Sessiz Sinema, age, ss. 162-163.

Barthélemy Amengual, “1920-1936: Les trois avant-gardes historiques”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, s. 31.

Bkz. Georges Sadoul, Le Cinéma Français (1890-1962), Flammarion, Paris, 1962, s. 29.

Sadık Kalp filminde lunaparktaki hızlı kurgu sekansını izlemek için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=7osAIjA82AY

Jean Epstein, Esprit de Cinéma, Jeheber, Cenevre-Paris, 1955, s. 93.

Bkz. Robb, Sessiz Sinema, age, ss. 163-164.

Bkz. Peter Childs, Modernizm, Çev. Vural Yıldırım, Sitare, İstanbul, 2010, s. 153.

Bir Endülüs Köpeği’nin özgün Fransızca senaryosu için bkz.

https://cinesilentemexicano.wordpress.com/2013/09/14/un-chien-andalou-scenario-publicado-en-1929/

Kaynak: https://7thcyrk.forumactif.org/t36-un-chien-andalou-un-perro-andaluz-luis-bunuel

Bu gerçeküstücü avangart film için bkz.

https://7thcyrk.forumactif.org/t36-un-chien-andalou-un-perro-andaluz-luis-bunuel

Bu bölümün temel kaynakları için bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 470-473; Anne Goliot-Lété ve Francis Vanoye, Précis d’analyse filmique, age, ss. 18-20; Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, ss. 55-83; Christian Viviani, “Les grands studios américains”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 141-150.

Sadece 1917 yılında, Paramount yapım şirketi 120 önemli uzun metrajlı film gerçekleştirmiştir. Bu zincirleme üretimden dolayı Paramount bir “sosis fabrikası” olarak anılmıştır. Bkz. Metin Gönen, Hollywood Sineması, ES, İstanbul, 2007, s. 30.

Bkz. https://www.moma.org/collection/works/79616

Bkz. Simon Morley, Modern Sanatın Yedi Anahtarı, Çev. Eda Açanal, Hayalperest, İstanbul, 2021, ss. 80-85.

Pierre Berthomieu, Hollywood moderne: Le temps des voyants, age, s. 23.

Scott Eyman, “Filmler Konuşuyor”, İletişim Tarihi: Taş Devri Sembollerinden Sosyal Medyaya (Ed. David Crowley, Paul Heyer), age, s. 244.

Metin Gönen, Hollywood Sineması, age, s. 20.

Bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, s. 472.

Korku sinemasının modern başyapıtlarından biri olan Suspiria filmi de (Dario Argento, 1977, İtalya) technicolor kullanır! Bu parlak ve ışıltılı renkler filmin barok estetiğini hem vurgular hem de güçlendirir.

Film, Biçim ve Kültür, age, s. 317.

Bkz. Christian Viviani, “Les grands studios américains”, age, s. 150.

Film anlatısının merkezindeki ayağı kırık fotoğraf-muhabirin odasındaki statik durumuyla Arka Pencere’yi salonda izleyen sinema seyircisinin “bekleyen ve izleyen” konumunu birebir eşleyen bu Hitchcock klasiği hakkında en ayrıntılı felsefi okuma Fransız Yeni Dalgası’nın kurucu yönetmenlerinden olacak Cahiers du Cinéma isimli sinema dergisi eleştirmenleri Eric Rohmer ve Claude Chabrol tarafından yapılmıştır. Onlara göre Arka Pencere’nin teması sinemanın özü olan vizyonla, gösteriyle ilgilidir. Ayrıca, Hitchcock’un bu eseri kelimenin Immanuel Kantçı anlamıyla düşünümsel ve eleştirel bir çalışmadır. Bkz. Eric Rohmer, Claude Chabrol, Hitchcock, Éditions Universitaires, Paris, 1957, ss. 126-127.

Sinemanın Yüzyılı, age, s. 65. İtalik vurgu benim.

Jean-Loup Bourget, Hollywood, la Norme et la Marge, Armand Colin, Paris, 2005, s. 10. Bourget’ye göre Hollywood Klasisizmi içinde türler keskin bir hiyerarşiye göre sınıflanır: Edebiyat uyarlamaları, dramlar, büyük gösterili filmler, komedilerden, korku filmlerinden, küçük bütçeli macera filmlerinden daha parlak bir itibara sahiptir. Age, s. 12.

Bu bölümün temel kaynakları için bkz. Roland Schneider, “1944-1951: Le néoréalisme italien”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 47-57; Vincent Pinel, Genres et Mouvements au Cinéma, Larousse, Paris, 2009, ss. 148-151; David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 473-475; Robert Kolker, Film, Biçim ve Kültür, age, ss. 342-345. Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, ss. 84-104.

Bolşeviklerin lideri Lenin henüz Çarlık Rusya yıkılmadan önce yazdığı “Lev Tolstoy, Rus Devrimi’nin Aynası” isimli bir makalede (Proletan, sayı: 38, Eylül 1908) roman yazarı Tolstoy’un eserine duyduğu hayranlığı belirttiği gibi onun yapıtlarını Rus toplumunun tam bir aynası olarak kabul etmiştir. Lenin’den aktaran Roman Gubern, “L’histoire du cinéma par rapport à ses théories esthétiques”, age, s. 274. Gubern’e göre 1940’ların İtalyan Yeni-Gerçekçiliği Marksist sanat kuramının mirasçısıdır. Age, s. 275.

Sinemanın İtalyan yaşamını yeniden bulmasını isteyen yani gerçekliğe dönüşü zorunlu kılan ilk entelektüel, Marxist Zavattini değildir. 1927’de anti-konformist L’Italiano dergisini kuran Leo Longanesi, iktidardaki faşist partiye katılsa da 1933 yılında “sinema özel sayısı” çıkararak bir hayli modern bir çağrıda bulunur: “Yapay olmayan, senaryosuz, olabildiğince yerinde filmler çevirmeliyiz. Yollara çıkmak, kamerayı sokaklara taşımak gereklidir.” Akt. Jean A. Gili, L’Italie de Mussolini et Son Cinéma, Henri Veyrier, Paris, 1985, s. 160.

Bkz. Jean A. Gili, Le Cinéma italien, La Martinière, Paris, 2011, s. 98.

Bkz. Christian Viviani, “Umberto D.: Le néoréalisme et sa limite”, Positif, sayı: 527, 2005, ss. 79-80. Ayrıca bkz. Christian Viviani, “La fin du néoréalisme”, Positif, sayı: 715, 2020, ss. 88-89.

Bkz. Roland Schneider, “1944-1951: Le néoréalisme italien”, agm, s. 57.

Roland Schneider, “1944-1951: Le néoréalisme italien”, agm, s. 53; Vincent Pinel, Genres et Mouvements au Cinéma, age, s. 150; Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, s. 24; David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 473-474.

Robert Kolker, Film, Biçim ve Kültür, age, s. 344.

Age, s. 344. İtalik vurgu benim.

Milano’da Mucize’nin Yeni-Gerçekçiliğe getirdiği tematik ve biçimsel yeniliklerin ayrıntılı çözümlemesi için bkz. Sélima Joubaud, Miracolo a Milano (Vittoria De Sica, 1951): d’un renouvellement du néoréalisme?. Art et histoire de l’art. 2024. dumas-04737325

https://dumas.ccsd.cnrs.fr/dumas-04737325v1/file/2024_MM2_JoubaudS.pdf

Bkz. Pierre Sorlin, European Cinemas, European Societies. 1939-1990, Routledge, Londra-New York, 1994, s. 126.

Bu bölümün temel kaynakları için bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 475-477; René Prédal, “1958-1965: La Nouvelle Vague française ”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 70-81; Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, s. 30; Vincent Pinel, Genres et Mouvements au Cinéma, age, ss. 158-161.

Bu filmin sağlam bir eleştirel çözümlemesi için bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 408-413. Ayrıca bkz. Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, s. 31.

Bkz. François Truffaut, “Aimer Fritz Lang”, Cahiers du Cinéma, sayı: 31, Ocak 1954, ss. 52-54.

Pierre Sorlin, European Cinemas, European Societies. 1939-1990, age, s. 140.

Derlenen bu özellikler için bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 476-477; René Prédal, “1958-1965: La Nouvelle Vague française ”, age, ss. 74-80; Vincent Pinel, Genres et Mouvements au Cinéma, age, s. 160.

Mesela Godard’ın yarattığı anlatı kişileri Minnelli’nin, Renoir’ın, Ray’in filmlerine anıştırmalar yapar. Hayatını Yaşamak (Vivre sa vie, 1962) filminde yönetmen Godard, filmin başkişisi olan Nana’yı bir sinema salonuna sokar ve orada kendisinin çok sevdiği Danimarkalı yönetmen Carl Dreyer’in Jeanne d’Arc’ın Çilesi (La Passion de Jeanne d’Arc, 1928) adlı sessiz başyapıtını seyretmesini sağlar.

Les Mistons için bkz. https://filmizlech.com/film/les-mistons

Antoine de Baecque, Serge Toubiana, François Truffaut, Gallimard, Paris, 2001, ss. 231-232.

Bu başlığın ana kaynağı için bkz. Anne Goliot-Lété ve Francis Vanoye, Précis d’analyse filmique, age, ss. 25-27.

Age, ss. 25-26.

Age, ss. 26-27.

Bu alt-başlık için bkz. Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, ss. 26-27.

Free Cinema hakkında daha fazla bilgi için bkz. Susan Hayward, “1952-1963: Le Free Cinema et la British New Wave”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 65-69.

Oberhausen Kuşağı hakkında daha fazla bilgi için bkz. Daniel Sauvaget, “1961-1971: Jeune cinéma allemand: la génération d’Oberhausen”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 93-103.

Bkz. Modernizmi Seyretmek: Avrupa Sanat Sineması, 1950-1980, Çev. Ertan Yılmaz, De Ki, Ankara, 2010, s. 215.

Bkz. Moderne? Comment le cinéma est devenu le plus singulier des arts, age, ss. 60-61.

Bu alt-başlık için bkz. Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, ss. 28-29.

Robin Waltz, Modernizm, age, s. XXVII.

Polonya Yeni Sineması hakkında alınan tüm bilgiler için bkz. Jacek Fuksiewicz, “1955-1965: L’école polonaise”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 59-63.

Çek Yeni Sineması hakkında alınan tüm bilgiler için bkz. Alain Virmaux ve Odette Virmaux, “1963-1968: L’école du printemps de Prague”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 115-121.

Emmanuelle Loyer, Avrupa’nın Kısa Kültür Tarihi, Çev. Alp Tümertekin, TİB, İstanbul, 2022, s. 162.

Age, ss. 162-163.

Age, s. 162.

Trnka’nın El filmi hakkında bkz. Martin Barnier ve Laurent Jullier, Une Brève Histoire du Cinéma (1895-2015), age, s. 254.

Macaristan Belgesel Sineması hakkında alınan tüm bilgiler için bkz. Bkz. Jean-Pierre Jeancolas, “1969-1985… L’école de Budapest”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 135-139.

Bu bölümün ana kaynakları için bkz. Guy Gauthier, “1959: L’avènement du cinéma direct”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 83-91, Vincent Pinel, Genres et Mouvements au Cinéma, age, ss. 76-77, Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, ss. 134-137.

“Doğrudan Sinema” tabiriyle Türkçeleştirdiğimiz kavramın uluslararası sinema literatüründeki karşılığı “cinéma direct” ve “cinéma-vérité”dir. Bu Fransızca tanımlamaların birincisi Doğrudan Sinema ikincisi de Hakikat-Sineması anlamlarına gelir. Bkz. Guy Gauthier, “1959: L’avènement du cinéma direct”, age, s. 83.

Hakikat Sineması terimi ünlü sinema tarihçisi Georges Sadoul’un Rusçadan yaptığı bir yanlış tercümeye dayandığı için kullanılmamalıdır. Sonuç olarak ya “doğrudan sinema” ya da “sinema direkt” tabiri tercih edilmelidir.

Bkz. Martin Barnier ve Laurent Jullier, Une Brève Histoire du Cinéma (1895-2015), age, s. 239.

Belgesel sinemanın öncüsü olan bu yönetmen 1922’de yaptığı Kuzeyli Nanook (Nanook of the North) belgeselinde Kuzey Kutbu’nda yaşayan bir Eskimo’nun hayatını belgelemiştir.

Kuzeyli Nanook izlemek için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=3IAcRjBq93Y

Bkz. Robert C. Allen, Douglas Gomery, Faire l’histoire du cinéma. Les modèles américains, age, s. 254.

Kamera ile ses kaydedicisini bir eşleme kablosuyla bağlayan ilk belgesellerden biri olan Güzel Mayıs’ı izlemek için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=aRPXsnSmnvc

Genres et Mouvements au Cinéma, age, ss. 76-77.

Bu başlığın ana kaynakları için bkz. Marcel Oms, “1962-1972: Le Cinema nôvo brésilien”, CinémAction, sayı: 55, Nisan 1990, ss. 83-91, Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, Çev. Ertan Yılmaz & Nuray Yılmaz, Hayalperest, İstanbul, ss. 264-269, Martin Barnier ve Laurent Jullier, Une Brève Histoire du Cinéma (1895-2015), age, ss. 250-252, Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, ss. 138-140, Vincent Pinel, Genres et Mouvements au Cinéma, age, ss. 162-163.

Bkz. Martin Barnier ve Laurent Jullier, Une Brève Histoire du Cinéma (1895-2015), age, ss. 294-296, Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, s. 265.

Bkz. Marcel Oms, “1962-1972: Le Cinema nôvo brésilien”, CinémAction, ss. 107-109, 112-113, Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 268-269.

Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, s. 264.

Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, ss. 138.

Bkz. Martin Barnier ve Laurent Jullier, Une Brève Histoire du Cinéma (1895-2015), age, s. 251.

Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, ss. 139.

Vincent Pinel, Genres et Mouvements au Cinéma, age, s. 163.

Bu bölümün ana kaynağı Üçüncü Sinema konusunda uluslararası bir referans olan ve Türkçeye de çevrilmiş Mike Wayne, Politik Film: Üçüncü Sinema’nın Diyalektiği, Çev. Ertan Yılmaz, Yordam, İstanbul, 2009, ss. 9-13; 25-26; 132-188. Ayrıca Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, s. 266-267, 270-271.

Üçüncü Sinema öncelikle Üçüncü Dünya’da ortaya çıkmıştır. O dönemden bu yana sadece Latin Amerika’yla sınırlı kalmamış aksine gelişmiş, zengin ve sanayileşmiş ülkelerin sinemalarında bile kendisini göstermiştir. Demek ki; Üçüncü Sinema, Üçüncü Dünya (yani gelişmekte olan ülkeler ya da az gelişmiş ülkeler) denilen sınırları dar alanla sınırlandırılamaz. Bu konuda bkz. Mike Wayne, Politik Film: Üçüncü Sinema’nın Diyalektiği, age, s. 9-10 ve 132.

Age, s. 15.

Age, s. 15.

Arjantin'de 1946-55 ve 1973-74 arasında başkanlık yapan Juan Peron komünizmle kapitalizm arasında Justicialismo (Adaletçilik) adlı bir "üçüncü yol" olarak nitelendirdiği bir çizgi izledi. Juan Perón'un milliyetçiliği (esas olarak ABD ve İngiltere'ye yönelik) ve otoriter liderliği (caudillismo) popülist sendika temelli bir sosyal programla birleştiriyor.

Bkz.https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%9C%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC_g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F

Mike Wayne’ye göre Solanas ve Getino’nun etkilendikleri özgül işçi sınıfı geleneği ulusalcılık ve sosyalizmi birleştirmeye çalışan sol kanat Peronizmdir. Bkz. Politik Film: Üçüncü Sinema’nın Diyalektiği, age, s. 148.

Cezayir Savaşı analizi için bkz. Mike Wayne, Politik Film: Üçüncü Sinema’nın Diyalektiği, age, ss. 14-36.

Kendisi Batı’nın işgal etmek, sömürmek ve yönetmek için nasıl bir hayali kötü, barbar, geri kalmış Doğu imajı yarattığını Oryantalizm (Şarkiyatçılık) isimli meşhur kitabında tahlil eden bir araştırmacıdır.

Cezayir Savaşı’nın Türkçe altyazılı tam bir kopyasını izlemek için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=PaY3l7aFISob

Bkz. Mike Wayne, Politik Film: Üçüncü Sinema’nın Diyalektiği, age, s. 20.

Age, ss. 22-24.

Age, ss. 25-36.

Üçüncü Sinemanın Türk sinemasındaki karşılığı ve örnekleri hakkında genel bir eleştirel ve tarihsel değerlendirme için bkz. Serhat Yetimova, “Üçüncü Sinemanın Tarihsel Gelişimi ve Türkiye’deki Güncel Tartışmalar”, Tarih Okulu Dergisi, sayı: L, Şubat 2021, ss. 712-738.

Bkz. Onat Kutlar, Attila Dorsay ve Hüseyin Baş, “Yılmaz Güney Olayı”, Cumhuriyet Gazetesi Eki: Sanat-Edebiyat Dergisi, sayı: 2, 1970.

Azgelişmişlik Anıları analizi için bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, s. 267, ss. 270-271.

Bu bölümün ana kaynakları için bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 477-482; Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, ss. 152-156; Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 342-343, 348-349, 358-361, 366-367, 394-395, 400-403, 418-419, 446-447, 450-457, 484-491; Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, ss. 34-35.

Bkz. Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, ss. 152-156.

Amerikan bağımsızlarının film yapım tarzı hakkında kaynak bir kitap için bkz. Yannis Tzioumakis, Amerikan Bağımsız Sineması, Çev. Esra Özkan, Doruk, İstanbul, 2015.

Francis Vanoye, Francis Frey ve Anne Goliot Lété, Le Cinéma, age, s. 34

Bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 348-349, 394-395.

Bkz. Age, ss. 342-343.

Bkz. Age, ss. 366-367.

Bkz. Age, ss. 360-361, 364-365, 400-401.

Bkz. Vincent Amiel, Pascal Couté, Formes et obsessions du cinéma américain contemporain (1980-2002), Klincksieck, Paris, 2003, ss. 29-33.

Giorgio Vincenti, Sinemanın Yüzyılı, age, s. 155.

Bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 477-478.

Bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 358-359.

Bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, ss. 478-479.

Bkz. The Untouchables - Union Station Scene

https://www.youtube.com/watch?v=eRJ539f5Ugc

Bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, s. 479.

Bkz. Age, ss. 479-480.

Bkz. Age, ss. 479.

Bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 484-491.

Kinematik Dönemeç: On Soruda Filmin Dijital Çağı, age, s. 67.

Martin Barnier ve Laurent Jullier, Une Brève Histoire du Cinéma (1895-2015), age, s. 387.

Bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 486-487.

Bkz. Age, ss. 418-419.

Bkz. Age, ss. 460-461, David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, s. 481.

Bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, s. 481 ve Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 450-451.

David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, s. 480.

Sesi tavana yönlendirip, oradan da seyircilerin “üstüne” yansıtan bu sistemin, filmin ses kanalına dikey bir boyut kazandırdığı ve seyircinin filmik dünya tarafından içerilme hissini kuvvetlendirdiği söyleniyor. Bu konuda bkz. André Gaudreault, Philippe Marion, Kinematik Dönemeç: On Soruda Filmin Dijital Çağı, age, s. 57.

Bkz. David Bordwell ve Kristin Thompson, Film Sanatı. Bir Giriş, age, s. 482.

Bu bölümün ana kaynağı için bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 432-437, 498-513.

Bkz. Age, ss. 432-433.

Age, s. 432. İtalik vurgu benim.

Sarı Toprak için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=sEqfyZGYVrM

Elveda Cariyem için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=kbcm7zlziqQ

Sarı Toprak ve Chen Kaige hakkında tüm bilgiler için bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 434-435.

Age, ss. 498-499.

Age, ss. 433, 436-437.

Claire Shen Hsiu-chen, L’encre et l’écran: A la recherche de la stylistique cinématographique chinoise, Hou Hsiao-hsien et Zhang Yimou, Institut Ricci de Taipei, Taipei, 2002, s. 13.

Bkz. L’encre et l’écran: A la recherche de la stylistique cinématographique chinoise, Hou Hsiao-hsien et Zhang Yimou, age, s. 15.

Acılar Kenti için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=Aolv8k99ZOU

Acılar Kenti analizi hakkında bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 436-437.

Yi Yi analizi Edward Yang hakkında bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 502-503.

Yi Yi için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=U089cG2BqR8

Kaplan ve Ejderha ve Ang Lee için bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 500-501.

Bkz. Age, ss. 506-509.

Bkz. Age, ss. 506-507, 510-511.

Yakın Plan için bkz.

https://www.youtube.com/watch?v=Oie81LE0NYA

Bkz. Philip Kemp (Ed.), Sinemanın Tüm Öyküsü, age, ss. 507-509, 512-513.

Age, s. 512.

Jafar Panahi ve Daire hakkındaki tüm bilgiler için bkz. Age, ss. 512-513.