Şiddetin Önlenmesine Yönelik Hukuki ve Etik Yaklaşımlar
Özet
Saygılı annelik bakımı, yalnızca klinik bir kalite göstergesi değil, kadının beden bütünlüğünü ve onurunu koruyan temel bir insan hakkıdır. Bu bölüm, doğum eylemi sırasında karşılaşılan şiddet ve kötü muamele olgusunu; onamsız tıbbi işlemler, mahremiyet ihlalleri, ihmal ve ayrımcılık ekseninde incelemektedir. Çalışmada, Dünya Sağlık Örgütü, Uluslararası Jinekoloji ve Obstetrik Federasyonu ve Uluslararası Ebeler Konfederasyonu tarafından belirlenen küresel standartlar ile Türkiye’nin ulusal mevzuatı bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Ayrıca, kişi merkezli bakım ölçekleri gibi araçların kalite yönetimindeki yeri ve sağlık çalışanlarının Türk Ceza Kanunu kapsamındaki adli bildirim sorumlulukları tartışılmıştır. Sonuç olarak, hak temelli bakımın hayata geçirilmesi için mevcut yasal zeminin; klinik protokoller, sürekli eğitim ve etkin denetim mekanizmalarıyla desteklenerek günlük pratiğe entegre edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Respectful Maternity Care is not merely a clinical quality indicator but a fundamental human right safeguarding a woman’s bodily integrity and dignity. This chapter examines the phenomenon of mistreatment and violence during childbirth, focusing on non-consented medical procedures, privacy violations, neglect, and discrimination. The study comprehensively analyzes global standards set by the World Health Organization, International Federation of Gynecology and Obstetrics, and International Confederation of Midwives in conjunction with the national legislation of Türkiye. Furthermore, the role of measurement tools such as person-centered maternity care scales in quality management and the forensic reporting responsibilities of healthcare professionals under the Turkish Penal Code are discussed. Consequently, it is emphasized that to realize rights-based care, the existing legal framework must be integrated into daily practice, supported by clinical protocols, continuous education, and effective audit mechanisms.
Referanslar
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). The prevention and elimination of disrespect and abuse during facility-based childbirth. WHO Statement. Geneva: WHO; 2014.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). WHO recommendations: Intrapartum care for a positive childbirth experience. Geneva: WHO; 2018.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). Respectful Maternal and Newborn Care Compendiumadde Geneva: WHO; 2025.
White Ribbon Alliance (WRA). Respectful Maternity Care Charter: Universal Rights of Women and Newborns. Washington, DC: WRA; 2019.
International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO). FIGO Ethics and Professionalism Guidelines. London: FIGO; 2021a.
International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO). Statement on Health System Strengthening and Respectful Care. London: FIGO; 2021b.
International Confederation of Midwives (ICM). Essential Competencies for Midwifery Practice. The Hague: ICM; 2019.
Afulani PA, Diamond-Smith N, Phillips B, Singhal S, Sudhinaraset MADDE Validation of the Person-Centered Maternity Care scale in India and Kenya. Reproductive Health. 2017;14(1):78.
Afulani PA, et al. Secondary analysis of the Person-Centered Maternity Care scale. BMC Pregnancy and Childbirth. 2018.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ/HRP). Mistreatment of women during childbirth in health facilities globally: A mixed-methods systematic review. Geneva: HRP; 2019.
Jolivet RR, et al. Respectful Maternity Care Charter: Universal Rights of Mothers and Newborns. Health and Human Rights Journal. 2020.
International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO). Respectful Care and Safety Updates. London: FIGO; 2025.
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu (Madde 280: Sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirmemesi). T.C. Resmî Gazete.
6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik (KSVY).
6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun. T.C. Resmî Gazete; 2012.
T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) ve Alo 183 Sosyal Destek Hattı Hizmet Standartları.
Korkmaz Y. Hasta Hakkı Olarak Özel Hayatın Korunması Bağlamında Beden Mahremiyeti. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2020;(15):573-98. Erişim adresi: https://izlik.org/JA87FR89TG
Anayasa Mahkemesi. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Madde 20: Özel hayatın gizliliği ve korunması (Ek fıkra: 7/5/2010-5982/2). Erişim tarihi: 16.10.2025.
T.C. Sağlık Bakanlığı. Hasta Hakları Yönetmeliği. T.C. Resmî Gazete; 01.08.1998;23420. [İnternet]. [Erişim tarihi: 02.12.2025].
(1) Türkiye Büyük Millet Meclisi. Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (Kanun No: 1219). T.C. Resmî Gazete; 11.04.1928;863
T.C. Sağlık Bakanlığı. Ebelik Yönetmeliği. T.C. Resmî Gazete; 03.12.2024;32741.
Kişisel Verileri Koruma Kurulu. “Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesinde Veri Sorumlularınca Alınması Gereken Yeterli Önlemler” ile ilgili Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 31/01/2018 tarihli ve 2018/10 sayılı kararı. Ankara: Kişisel Verileri Koruma Kurumu; 2018.
