İnsani Yaklaşım: Saygı, Şefkat ve Merhamet Temelli Bakım
Özet
Kadınlar için gebelik, doğum, doğum sonrası süreç fiziksel ve psikolojik açıdan oldukça hassas bir dönemdir. Bakımın yalnızca uygulamadaki yeterlilik ile sınırlı kalmaması, insani değerlerle bütünleşmesi gerekmektedir. Saygı, şefkat ve merhamet temelli yaklaşım; güven hissinin oluşmasına, doğuma aktif katılımına, güvenli bağlanmanın oluşturulmasında temel oluşturmaktadır. Dünya genelinde doğumla ilişkili komplikasyonların, dolaylı veya dolaysız nedenlerle saygısız ve merhametsiz bakımla ilişkili olduğu görülmektedir. Kadına yönelik onur kırıcı, ilgisiz ve empati yoksunu davranışlar hem fiziksel hem psikolojik olarak olumsuz sonuçlar doğurmakta, doğum deneyimini travmatik hale getirerek annelerin olumsuz duygular ile anneliğe adım atmasına neden olmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü, doğumda saygılı bakımın yaygınlaştırılmasının sağlık eşitsizliklerini azaltabileceğini ve olumlu sonuçlar doğurabileceğini belirtmektedir. Ebelik bakımında insani yaklaşım; bilgilendirme, mahremiyetin sağlanması, etkili iletişim ve güler yüzlü tutum gibi temel insani davranışları içermektedir. Bu yaklaşım, kadının bakım sürecine katılımını artırırken, anne-bebek bağlanmasını da güçlendirmektedir. Ayrıca insani yaklaşım temelli bakımın, bakım alanlar kadar bakımı veren ebelere, ebelik öğrencilerine ve sağlık kurularına da olumlu etkileri bulunmaktadır. Bu açıdan bakıldığında ebelik mesleğinin etik ve felsefi temelleri doğrultusunda, insani yaklaşım temelli bakımın tanımlanması, sürece olan etkisinin incelenmesi, karşılaşılan sorunların ve çözüm önerilerinin belirlenmesi oldukça önemlidir. Bu bölümde, insani yaklaşımın çerçevesinde saygı, şefkat ve merhamet kavramları ve bu kavramların ebelik bakım sürecine yansımaları ele alınacaktır.
Pregnancy, childbirth, and the postpartum period are highly sensitive times for women, both physically and psychologically. Care during these stages should go beyond technical competence and be grounded in human values. An approach based on respect, compassion, and mercy is essential for building trust, encouraging active participation in childbirth, and supporting secure mother–infant attachment. Globally, childbirth-related complications have been associated, directly or indirectly, with disrespectful and uncompassionate care. Indifferent, disrespectful, and empathy-deficient attitudes can lead to negative physical and psychological outcomes, making the birth experience traumatic and affecting women’s transition to motherhood. The World Health Organization emphasizes that promoting respectful maternity care can reduce health inequalities and improve outcomes. A humanistic approach in midwifery includes providing clear information, ensuring privacy, maintaining effective communication, and demonstrating a supportive and friendly attitude. Such care enhances women’s involvement in the process and strengthens the mother–baby bond. Moreover, humanistic care benefits not only women and families but also midwives, students, and healthcare institutions. Therefore, defining humanistic approach-based care within the ethical and philosophical foundations of midwifery, examining its effects, and identifying challenges and solutions are essential. This section explores respect, compassion, and mercy within midwifery care.
Referanslar
Kılıç S, Yılmaz S. Her kadına onurlu bir doğum: saygılı annelik bakımı. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025;6(2): 327–343. doi:10.59244/ktokusbd.1649461
Özcan E, Akdemir A. Bakımda gelişen bir paradigma: saygılı annelik bakımı. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2023;9(Özel Sayı-1): 56–61. doi:10.59244/ktokusbd.1299189
International Confederation of Midwives (ICM). Philosophy and model of midwifery care. (11/09/2025 tarihinde https://internationalmidwives.org/resources/philosophy-and-model-of-midwifery-care/ adresinden ulaşılmıştır).
Aktaş S, Bal Z. Ebelerin rolleri ve ebeliğin emosyonel bileşenleri. Aktaş S, Aksoy YD, Toker E (Ed.), A’dan Z’ye Temel Ebelik içinde. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2023. p. 24–25.
World Health Organization (WHO). The global strategy for women’s, children’s and adolescents’ health (2016–2030) 2015. (11/08/2025 tarihinde https://platform.who.int/data/maternal-newborn-child-adolescent-ageing/global-strategy-data adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization (WHO). Trends in maternal mortality 2000 to 2020: estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and UNDESA/Population Division: executive summary. (11/08/2025 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/9789240068759 adresinden ulaşılmıştır).
Bohren MA, Mehrtash H, Fawole B, Maung TM, Balde MD, Maya E, et al. How women are treated during facility-based childbirth in four countries: a cross-sectional study with labour observations and community-based surveys. The Lancet. 2019;394(10210): 1750–1763. doi:10.1016/S0140-6736(19)31992-0
Hughes CS, Kamanga M, Jenny A, Zieman B, Warren C, Walker D, et al. Perceptions and predictors of respectful maternity care in Malawi: a quantitative cross-sectional analysis. Midwifery. 2022;112: 103403. doi: 10.1016/j.midw.2022.103403
Uludağ E, Çamlıbel M. Doğumda verilen destekleyici bakımın kadınların saygılı annelik bakımı algısını yordama durumunun incelenmesi. Etkili Hemşirelik Dergisi. 2024;17(3): 351–361. doi:10.46483/jnef.1516044
World Health Organization (WHO). WHO recommendations: intrapartum care for a positive childbirth experience. (11/08/2025 tarihinde https://www.who.int/reproductivehealth/publications/intrapartum-care-guidelines/en/ adresinden ulaşılmıştır).
Tanrıkulu E, Denat Y. Sağlık hizmetlerinde merhamet. Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;31(1): 120–125. doi:10.34108/eujhs.995088
Kiral E. Kayıp giden bir değer: saygı. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi. 2018;5(1): 4–10.
Özdemir İ, Özbek T. Aşağılama, haysiyet ve saygı. Kültür ve İletişim. 2023;26(1)(51): 142–170. doi:10.18691/kulturveiletisim.1221366
Habte A, Tamene A, Woldeyohannes D, Endale F, Bogale B, Gizachew A. The prevalence of respectful maternity care during childbirth and its determinants in Ethiopia: a systematic review and meta-analysis. Plos One. 2022;17(11): e0277889. doi: 10.1371/journal.pone.0277889
Mayra K, Matthews Z, Padmadas SS. Why do some health care providers disrespect and abuse women during childbirth in India? Women and Birth. 2022;35(1): e49–e59.
Abebe AH, Mmusi-Phetoe R. Respectful maternity care in health centers of Addis Ababa city: a mixed method study. BMC Pregnancy and Childbirth. 2022;22(1): 792. doi:10.1186/s12884-022-05129-5
Yalley AA, Abioye D, Appiah SCY, Hoeffler A. Abuse and humiliation in the delivery room: prevalence and associated factors of obstetric violence in Ghana. Frontiers in Public Health. 2023;11: 988961. doi:10.3389/fpubh.2023.988961
Aşci Ö, Bal MD. The prevalence of obstetric violence experienced by women during childbirth care and its associated factors in Türkiye: a cross-sectional study. Midwifery. 2023;124: 103766. doi: 10.1016/j.midw.2023.103766
Aktaş Reyhan F, Dağlı E. Kadınların saygılı annelik bakımı doğrultusunda doğum deneyimlerinin değerlendirilmesi: nitel bir araştırma. Sakarya University Journal of Holistic Health. 2023;6(1): 124–141. doi:10.54803/sauhsd.1228231
White Ribbon Alliance (WRA). What women want! Demands for quality reproductive and maternal healthcare from women and girls. (05/07/2025 tarihinde https://whiteribbonalliance.org/wp-content/uploads/2022/05/What-Women-Want_Global-Results.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Andru M, Olwit C, Osingada CP, Nabisere A, Ayebare E, Mbalinda SN. Respectful maternity care: disconnect between perspectives and practices of midwives from a referral hospital in Kampala, Uganda. (11/09/2025 tarihinde https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-103170/v1 adresinden ulaşılmıştır).
Shakibazadeh E, Namadian M, Bohren MA, Vogel JP, Rashidian A, Nogueira Pileggi V, et al. Respectful care during childbirth in health facilities globally: a qualitative evidence synthesis. BJOG: An International Journal of Obstetrics and Gynaecology. 2018;125(8): 932–942. doi:10.1111/1471-0528.15015
Moyer CA, McNally B, Aborigo RA, Williams JE, Afulani P. Providing respectful maternity care in northern Ghana: a mixed-methods study with maternity care providers. Midwifery. 2021;94: 102904. doi:10.1016/j.midw.2020.102904
Dzomeku VM, Mensah AB, Nakua EK, Agbadi P, Lori JR, Donkor P. Midwives’ experiences of implementing respectful maternity care knowledge in daily maternity care practices after participating in a four-day RMC training. BMC Nursing. 2021;20(1).
Güngör Satılmış İ, Aktaş S. Dünyada doğumda uygulanan girişimlerde iki uç durum: “çok az–çok geç” ve “çok fazla–çok erken” yapılan uygulamalar. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi. 2023;6(1): 205–216. doi:10.38108/ouhcd.1081787
Miyauchi A, Shishido E, Horiuchi S. Women’s experiences and perceptions of women-centered care and respectful care during facility-based childbirth: a meta-synthesis. Japan Journal of Nursing Science. 2022; e12475.
Freedman LP, Ramsey K, Abuya T, et al. Defining disrespect and abuse of women in childbirth: a research, policy and rights agenda. Bulletin of the World Health Organization. 2014;92: 915–917. doi:10.2471/BLT.14.137869
Gadappa SN, Deshpande SS. A quasi experimental study to compare the effect of respectful maternity care using intrapartum birth companion of her choice on maternal and newborn outcome in tertiary care centre. The Journal of Obstetrics and Gynecology of India. 2021;71(2): 84–89.
Ansari H, Yeravdekar R. Respectful maternity care and breastfeeding. Global Health Promotion. 2021;28(3).
Bohren MA, Hofmeyr GJ, Sakala C, Fukuzawa RK, Cuthbert A. Continuous support for women during childbirth. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2017;7: Article CD003766. doi: 10.1002/14651858.CD003766.pub6
Chukwudozie CC, Nsemo AD, Enebeli EC. Midwives’ perception and practice of respectful maternity care during pregnancy and childbirth in selected health facilities in Cross River State, Nigeria. African Journal of Biomedical Research. 2022;25(2): 135–141.
Dhakal P, Creedy DK, Gamble J, Newnham E, McInnes R. Effectiveness of an online education intervention to enhance student perceptions of respectful maternity care: a quasi experimental study. Nurse Education Today. 2022;105405.
Güler D. Çalışma yaşamında şefkat kavramına ilişkin bibliyometrik bir analiz. Journal of Business in The Digital Age. 2023;6(Özel Sayı): 30–45. doi:10.46238/jobda.129111
Byrom S, Downe S. Introduction. What’s going on in maternity care? Akbaba M (Ed.), The Roar Behind the Silence: Why Kindness, Compassion and Respect Matter in Maternity Care içinde. London: Pinter and Martin Ltd; 2015. p. 9–12.
Kneafsey R, Brown S, Sein K, Chamley C, Parsons J. A qualitative study of key stakeholders’ perspectives on compassion in healthcare and the development of a framework for compassionate interpersonal relations. Journal of Clinical Nursing. 2015;25(1–2): 70–79.
Cummings J, Bennett V. Compassion in practice: nursing, midwifery and care staff – our vision and strategy. (02/11/2025 tarihinde http://www.england.nhs.uk/wp-content/uploads/2012/12/compassion-in-practice.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Ménage D, Bailey E, Lees S, Coad J. A concept analysis of compassionate midwifery. Journal of Advanced Nursing. 2017;73(3): 558–573. doi:10.1111/jan.13214
Bohren MA, Vogel JP, Hunter EC, Lutsiv O, Makh SK, Souza JP, et al. The mistreatment of women during childbirth in health facilities globally: a mixed-methods systematic review. PLoS Medicine. 2015;12(6): e1001847. doi: 10.1371/journal.pmed.1001847
Gökçek Aİ, Yazıcı S. Doğum sürecinde aile desteğinin doğum memnuniyeti ve konfor ile ilişkisi. Atlas Üniversitesi Tıp ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2024;4(9): 15–23. doi:10.54270/atljsm.2023.43
Jiru HD, Sendo EG. Etiyopya’da tesis tabanlı doğum sırasında şefkatli ve saygılı doğum bakımını teşvik etmek: gebelerin ve ebelerin bakış açıları. BMJ Open. 2021;11(10): e051220. doi:10.1136/bmjopen-2021-051220
Ménage D, Bailey E, Lees S, Coad J. Women’s lived experience of compassionate midwifery: human and professional. Midwifery. 2020;85: 102662. doi: 10.1016/j.midw.2020.102662
Vedeler C, Nilsen ABV, Downe S, Eri TS. The “doing” of compassionate care in the context of childbirth from a women’s perspective. Qualitative Health Research. 2025;35(10–11): 1177–1190. doi:10.1177/10497323241280370
Nas E, Sak R. Merhamet ve merhamet odaklı terapi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2020;18(1): 64–84. doi:10.18026/cbayarsos.525744
Kant I. Eğitim üzerine. Aydoğan A (Çev.). 6. baskı. İstanbul: Say Yayınları; 2017.
Kartal B, Tutal Ö, Kansızoglu B. Üniversite öğrencilerinin şefkat ve merhamet değerlerine sahip olma durumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi. 2023;10(4): 1138–1152.
Stephen G. Compassionate care enhancement: benefits and outcome. The International Journal of Person Centered Medicine. 2011;1(4): 808–813.
Sharp S, McAllister M, Broadbent M. The vital blend of clinical competence and compassion: how patients experience person-centred care. Contemporary Nurse. 2016;52: 300–312.
Schneider MA, Smith CE, Pomidor MA. Compassionate care for patients with complex regional pain syndrome. Journal of Neuroscience Nursing. 2015;47: 204–210.
İnce B, Yılmaz S. Ebelerin aidiyet, merhamet ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Selçuk Sağlık Dergisi. 2024;5(2): 199–211.
Yılmaz Sönmez E, Aydın N, Pehlivan Sarbudak T. Perinatal kayıp yaşayan kadınlarla çalışan ebelerin merhamet yorgunluğu ve merhamet memnuniyeti deneyimleri: bir kalitatif çalışma. Journal of Midwifery and Health Sciences. 2024;7(2): 364–375. doi:10.62425/esbder.1509259
Başkaya Y. Türkiye’deki ebelerin mesleki aidiyet ve tükenmişlik düzeyleriyle ilişkisi. Doktora Tezi. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2018.
Vandekerkhof S, Malisse L, Steegen S, D’haenens F, Kindermans H, Van Haeken S. Providing compassionate care: a qualitative study of compassion fatigue among midwives and gynecologists. Healthcare (Basel). 2025;13(22): 2908. doi:10.3390/healthcare13222908
