Birlikte Ebeveynlik Evi: Güçlü İlişki Evi Modelinin Anne Baba İlişkilerine Uyarlanması ve Türkiye Bağlamında Eleştirel Değerlendirme
Özet
Bu çalışma, John Gottman’ın Sound Relationship House (Güçlü İlişki Evi) modelini ebeveynlik ve birlikte ebeveynlik (coparenting) ilişkileri bağlamında eleştirel biçimde değerlendirir ve anne baba ilişkisine uyarlanmış bir “Birlikte Ebeveynlik Evi” çerçevesi önerir (Gottman & Silver, 1999; Feinberg, 2002). Metin, modelin yedi katmanını ve taşıyıcı duvarlarını kuramsal düzeyde inceler. Çift ilişkisinden, çocuk tarafında cereyan eden sonuçlara uzanan yolları meta duygu felsefesi, duygu koçluğu, birlikte ebeveynliğin kavramsallaştırması ve ölçümü, aracılık mekanizmaları ve duygusal güvenlik yaklaşımı üzerinden tartışır (Gottman & ark., 1996; Feinberg & ark., 2012; Parkes & ark., 2019; Cummings & ark., 2012; Rhoades, 2008; Hurrell & ark., 2017). Bu çerçevede ebeveynler arası çatışmanın çocuk üzerindeki yansımalarını da güncel literatürle ilişkilendirir. Değerlendirme, “boşanma öngörüsü” iddialarını yöntem açısından, özellikle “çapraz doğrulama” (cross-validation), “aşırı uyum” (overfitting) ve “düşük yaygınlık” (low prevalence / low base rate) sorunları üzerinden eleştirir. Türkiye bağlamında ise Batı merkezli kabullerin açıklamakta yetersiz kaldığı örüntülere odaklanır. Ebeveynlik rolleri, toplumsal cinsiyet dinamikleri, velayet asimetrisi, geniş aile müdahalesi ve çatışma algısı gibi etmenlerin modelin evrensellik iddialarını nasıl zayıflattığını gösterir (Erdemir Aşıkoğlu, Sağkal & Özdemir, 2024; Özdemir & ark., 2020; Ulucan Özkan & Daşbaş, 2025; TÜİK, 2022). Metin, modelin ilişkisel istikrarı anlamadaki katkılarını kabul eder. Buna karşın, yöntemsel kusurları ve “öfkenin yıkıcı olmadığı” yönündeki tartışmalı bulguları ebeveynlik bağlamında yeniden yorumlar. Önerilen yeni ev modelinde, ebeveynlik katını taşıyıcı bir yapı olarak ekler ve bakım emeğini, sosyal destek ağlarını ve kültüre duyarlı rol dağılımını (ve yaklaşımını) merkeze alır.
Referanslar
Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of Marriage and Family, 62, 1269–1287. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.01269.x
Cummings, E. M., George, M. R. W., McCoy, K. P., & Davies, P. T. (2012). Interparental conflict in kindergarten and adolescent adjustment: Prospective investigation of emotional security as an explanatory mechanism. Child Development, 83(5), 1703–1715. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2012.01807.x
Erdemir Aşıkoğlu, B., Sağkal, A. S., ve Özdemir, Y. (2024). Türkiye’de boşanma sonrası birlikte ebeveynlik deneyimleri: Nitel bir çalışma. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 24(62), 13–44. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1244361
Feinberg, M. E. (2002). Coparenting and the transition to parenthood: A framework for prevention. Clinical Child and Family Psychology Review, 5(3), 173–195. https://doi.org/10.1023/A:1019695015110
Feinberg, M. E., Brown, L. D., ve Kan, M. L. (2012a). A multi-domain self-report measure of coparenting. Parenting: Science and Practice, 12(1), 1–21. https://doi.org/10.1080/15295192.2012.638870
Feinberg, M. E., Neiderhiser, J. M., ve Simmens, S. (2012b). A multi-domain self-report measure of coparenting. Parenting: Science and Practice, 12(3), 189–211. https://doi.org/10.1080/15295192.2012.716911
Gottman, J. M., Katz, L. F., & Hooven, C. (1996). Parental meta-emotion philosophy and the emotional life of families: Theoretical models and preliminary data. Journal of Family Psychology, 10(3), 243–268. https://doi.org/10.1037/0893-3200.10.3.243
Gottman, J. M., ve Silver, N. (1999). The seven principles for making marriage work. Crown Publishers.
Güngör, A. (2025). Çekişmeli boşanma sonrası birlikte ebeveynlik deneyimleri: Fenomenolojik bir çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (Özel Sayı), 1621–1649. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5030518
Heyman, R. E., & Slep, A. M. S. (2001). The hazards of predicting divorce without crossvalidation. Journal of Marriage and Family, 63(2), 473–479. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2001.00473.x
Hurrell, K. E., Houwing, F. L., & Hudson, J. L. (2017). Parental meta-emotion philosophy and emotion coaching in families of children and adolescents with an anxiety disorder. Journal of Abnormal Child Psychology, 45, 569–582. https://doi.org/10.1007/s10802-016-0180-6
Katz, L. F., & Gottman, J. M. (1996). Spillover effects of marital conflict: In search of parenting and coparenting mechanisms. New Directions for Child and Adolescent Development, 1996(74), 57–76. https://doi.org/10.1002/cd.23219967406
Kim, H. K., Capaldi, D. M., & Crosby, L. (2007). Generalizability of Gottman and Colleagues’ Affective Process Models of Couples’ Relationship Outcomes. Journal of Marriage and the Family, 69(1), 55–72. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2006.00343.x
Koçak, O., Demirel, R., ve Kırlıoğlu, M. (2019). Çocukların boşanmaya ve ebeveynlerine ilişkin algıları. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(45), 857–892. https://doi.org/10.21560/spcd.v19i50781.459324
Özdemir, Y., Sağkal, A. S., Salman-Engin, S., Çakıroğlu Çevik, A., ve Gür, G. (2020). Türkiye’de birlikte ebeveynlik deneyimleri: Nitel bir çalışma. Nesne, 8(16), 43–68. https://doi.org/10.7816/nesne-08-16-04
Parkes, A., Green, M., & Mitchell, K. (2019). Coparenting and parenting pathways from the couple relationship to children’s behavior problems. Journal of Family Psychology, 33(2), 215–225. https://doi.org/10.1037/fam0000492
Rhoades, K. A. (2008). Children’s responses to interparental conflict: A meta-analysis of their associations with child adjustment. Child Development, 79(6), 1942–1956. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2008.01235.x
Stanley, S. M., Bradbury, T. N., & Markman, H. J. (2000). Structural flaws in the bridge from basic research on marriage to interventions for couples. Journal of Marriage and the Family, 62(1), 256–264. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00256.x
T.C. Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). Evlenme ve boşanma istatistikleri. [Rapor]. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2022-49437
Ulucan Özkan, E., ve Daşbaş, S. (2025). Birlikte ebeveynlik: Kavramsal bir inceleme ve farklı aile yapıları açısından değerlendirme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(Aile Yılı Özel Sayısı), 182–217. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5054825
