Periodontitis Etiyopatogenezi
Özet
Periodontitis; dental plak biyofilmi ile ilişkili, ancak yalnızca mikrobiyal bir enfeksiyon olarak açıklanamayan, konak immün-inflamatuvar yanıtı ve çeşitli risk faktörlerinin etkileşimiyle gelişen kronik, multifaktöriyel bir hastalıktır. Bu bölümde periodontitisin etiyopatogenezi; periodontal sağlığın biyolojik temeli, dentogingival ünitenin bariyer işlevi ve sağlık-gingivitis-periodontitis sürekliliği çerçevesinde ele alınmıştır. Dental plak biyofilminin sağlıktaki simbiyotik yapıdan hastalıktaki disbiyotik yapıya geçişi; keystone patojenler, pathobiontlar ve polimikrobiyal sinerji kavramlarıyla açıklanmıştır. Gingivitisten periodontitise ilerleyiş histopatolojik lezyon evreleri üzerinden özetlenmiş, her gingivitis olgusunun periodontitise dönüşmemesi konak duyarlılığı ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca sitokin ağları, MMP-TIMP dengesi, RANKL-OPG ekseni ve rezolüsyon mekanizmalarının periodontal yıkımdaki rolü değerlendirilmiştir. Sigara, hiperglisemi, genetik yatkınlık, yaş, obezite ve stres gibi modifiye edici faktörlerin hastalık şiddeti ve ilerleyişi üzerindeki etkileri de incelenmiştir.
Periodontitis; dental plak biyofilmi ile ilişkili, ancak yalnızca mikrobiyal bir enfeksiyon olarak açıklanamayan, konak immün-inflamatuvar yanıtı ve çeşitli risk faktörlerinin etkileşimiyle gelişen kronik, multifaktöriyel bir hastalıktır. Bu bölümde periodontitisin etiyopatogenezi; periodontal sağlığın biyolojik temeli, dentogingival ünitenin bariyer işlevi ve sağlık-gingivitis-periodontitis sürekliliği çerçevesinde ele alınmıştır. Dental plak biyofilminin sağlıktaki simbiyotik yapıdan hastalıktaki disbiyotik yapıya geçişi; keystone patojenler, pathobiontlar ve polimikrobiyal sinerji kavramlarıyla açıklanmıştır. Gingivitisten periodontitise ilerleyiş histopatolojik lezyon evreleri üzerinden özetlenmiş, her gingivitis olgusunun periodontitise dönüşmemesi konak duyarlılığı ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca sitokin ağları, MMP-TIMP dengesi, RANKL-OPG ekseni ve rezolüsyon mekanizmalarının periodontal yıkımdaki rolü değerlendirilmiştir. Sigara, hiperglisemi, genetik yatkınlık, yaş, obezite ve stres gibi modifiye edici faktörlerin hastalık şiddeti ve ilerleyişi üzerindeki etkileri de incelenmiştir.
Referanslar
Kwon TH, Lamster IB, Levin L. Current Concepts in the Management of Periodontitis. International Dental Journal. 2021;71(6): 462–476. doi:10.1111/idj.12630
Carranza FA, Newman MG, Takei H, Klokkedvold P. Carranza's Clinical Periodontology. 12th Edition. Elsevier Health Sciences; 2014. p. 43–44.
Nunn ME. Understanding the etiology of periodontitis: an overview of periodontal risk factors. Periodontology 2000. 2003;32(1): 11–23. doi:10.1046/j.0906-6713.2002.03202.x
Jain P, Mirza MA, Iqbal Z. Unraveling the etiology of periodontitis. International Journal of Biomedical Investigation. 2021;4(1): 131. doi:10.31531/2581-4745.1000131
Page RC, Kornman KS. The pathogenesis of human periodontitis: an introduction. Periodontology 2000. 1997;14(1): 9–11. doi:10.1111/j.1600-0757.1997.tb00189.x
Chapple ILC, Mealey BL, Van Dyke TE, et al. Periodontal health and gingival diseases and conditions on an intact and a reduced periodontium: Consensus report of workgroup 1 of the 2017 World Workshop on the Classification of Periodontal and Peri-Implant Diseases and Conditions. Journal of Periodontology. 2018;89(S1): S74–S84. doi:10.1002/JPER.17-0719
Lang NP, Bartold PM. Periodontal health. Journal of Periodontology. 2018;89(S1): S9–S16. doi:10.1002/JPER.16-0517
Borgnakke WS. Modifiable Risk Factors for Periodontitis and Diabetes. Current Oral Health Reports. 2016;3(3): 254–269. doi:10.1007/s40496-016-0107-3
Reynolds MA. Modifiable risk factors in periodontitis: At the intersection of aging and disease. Periodontology 2000. 2014;64(1): 7–19. doi:10.1111/prd.12047
Kinane DF, Peterson M, Stathopoulou PG. Environmental and other modifying factors of the periodontal diseases. Periodontology 2000. 2006;40(1): 107–119. doi:10.1111/j.1600-0757.2005.00136.x
Abdulkareem AA, Al-Taweel FB, Al-Sharqi AJB, et al. Current concepts in the pathogenesis of periodontitis: from symbiosis to dysbiosis. Journal of Oral Microbiology. 2023;15(1): 2197779. doi:10.1080/20002297.2023.2197779
Hajishengallis G. Immunomicrobial pathogenesis of periodontitis: Keystones, pathobionts, and host response. Trends in Immunology. 2014;35(1): 3–11. doi:10.1016/j.it.2013.09.001
Kurgan S, Kantarci A. Molecular basis for immunohistochemical and inflammatory changes during progression of gingivitis to periodontitis. Periodontology 2000. 2018;76(1): 51–67. doi:10.1111/prd.12146
Yucel-Lindberg T, Båge T. Inflammatory mediators in the pathogenesis of periodontitis. Expert Reviews in Molecular Medicine. 2013;15: e7. doi:10.1017/erm.2013.8
Elburki MS. The Etiology and Pathogenesis of Periodontal Disease. BAOJ Dentistry. 2018;4(1): 034.
Headland SE, Norling LV. The resolution of inflammation: Principles and challenges. Seminars in Immunology. 2015;27(3): 149–160. doi:10.1016/j.smim.2015.03.007
Buckley CD, Gilroy DW, Serhan CN, et al. The resolution of inflammation. Nature Reviews Immunology. 2013;13(1): 59–66. doi:10.1038/nri3362
Referanslar
Kwon TH, Lamster IB, Levin L. Current Concepts in the Management of Periodontitis. International Dental Journal. 2021;71(6): 462–476. doi:10.1111/idj.12630
Carranza FA, Newman MG, Takei H, Klokkedvold P. Carranza's Clinical Periodontology. 12th Edition. Elsevier Health Sciences; 2014. p. 43–44.
Nunn ME. Understanding the etiology of periodontitis: an overview of periodontal risk factors. Periodontology 2000. 2003;32(1): 11–23. doi:10.1046/j.0906-6713.2002.03202.x
Jain P, Mirza MA, Iqbal Z. Unraveling the etiology of periodontitis. International Journal of Biomedical Investigation. 2021;4(1): 131. doi:10.31531/2581-4745.1000131
Page RC, Kornman KS. The pathogenesis of human periodontitis: an introduction. Periodontology 2000. 1997;14(1): 9–11. doi:10.1111/j.1600-0757.1997.tb00189.x
Chapple ILC, Mealey BL, Van Dyke TE, et al. Periodontal health and gingival diseases and conditions on an intact and a reduced periodontium: Consensus report of workgroup 1 of the 2017 World Workshop on the Classification of Periodontal and Peri-Implant Diseases and Conditions. Journal of Periodontology. 2018;89(S1): S74–S84. doi:10.1002/JPER.17-0719
Lang NP, Bartold PM. Periodontal health. Journal of Periodontology. 2018;89(S1): S9–S16. doi:10.1002/JPER.16-0517
Borgnakke WS. Modifiable Risk Factors for Periodontitis and Diabetes. Current Oral Health Reports. 2016;3(3): 254–269. doi:10.1007/s40496-016-0107-3
Reynolds MA. Modifiable risk factors in periodontitis: At the intersection of aging and disease. Periodontology 2000. 2014;64(1): 7–19. doi:10.1111/prd.12047
Kinane DF, Peterson M, Stathopoulou PG. Environmental and other modifying factors of the periodontal diseases. Periodontology 2000. 2006;40(1): 107–119. doi:10.1111/j.1600-0757.2005.00136.x
Abdulkareem AA, Al-Taweel FB, Al-Sharqi AJB, et al. Current concepts in the pathogenesis of periodontitis: from symbiosis to dysbiosis. Journal of Oral Microbiology. 2023;15(1): 2197779. doi:10.1080/20002297.2023.2197779
Hajishengallis G. Immunomicrobial pathogenesis of periodontitis: Keystones, pathobionts, and host response. Trends in Immunology. 2014;35(1): 3–11. doi:10.1016/j.it.2013.09.001
Kurgan S, Kantarci A. Molecular basis for immunohistochemical and inflammatory changes during progression of gingivitis to periodontitis. Periodontology 2000. 2018;76(1): 51–67. doi:10.1111/prd.12146
Yucel-Lindberg T, Båge T. Inflammatory mediators in the pathogenesis of periodontitis. Expert Reviews in Molecular Medicine. 2013;15: e7. doi:10.1017/erm.2013.8
Elburki MS. The Etiology and Pathogenesis of Periodontal Disease. BAOJ Dentistry. 2018;4(1): 034.
Headland SE, Norling LV. The resolution of inflammation: Principles and challenges. Seminars in Immunology. 2015;27(3): 149–160. doi:10.1016/j.smim.2015.03.007
Buckley CD, Gilroy DW, Serhan CN, et al. The resolution of inflammation. Nature Reviews Immunology. 2013;13(1): 59–66. doi:10.1038/nri3362
