Batılılaşma Dönemi Türk Resminde Sanat Sergilerine Genel Bir Bakış
Özet
Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme süreci, eğitim, sanat ve mimari alanlarında köklü değişimlere yol açmıştır. Müzelerin, okulların ve sanat kurumlarının kurulması, en belirgin değişimlerin yaşandığı alanlardan birinin resim sanatı olduğunun ve nitelikli bir kültürel dönüşümün göstergesidir. Bu süreçte Batılı estetik normlar ve Osmanlı kültürünün etkileşiminde önemli bir rol üstlenen modern Türk resminin dönüşüm sürecinde, Pera sanat ortamı, Osman Hamdi Bey’in özgün konumu, Osmanlı Ressamlar Cemiyeti ve Galatasaray Sergileri önemli yapı taşlarıdır. 1870 yılından itibaren ortaya çıkan ilk sergi mekanlarıyla birlikte sanat ortamında düşünsel bir kırılma yaşanır. İlerleyen yıllarda düzenlenen sergilerle birlikte Osmanlı toplumunda resim sanatı görünürlük kazanır, entelektüel bir faaliyet olarak sunulurken modernleşmenin de görsel dili işlevini üstlenir. Sanayi-i Nefise’nin de açılmasıyla birlikte, sanatsal bir uğraş olarak resmin prestij kazanması, yeni kurulan sanatçı birlikleri ve beraberinde gelen karma sergi alışkanlıkları ile sanatçıların ve sanatsal faaliyetlerin sayısı giderek artar. Türk sanatının modernleşme sürecinde sanat sergileri; niteliksel gelişimin önemli sonuçlarını ortaya koyması, ilerleyen yıllarda gerçekleşecek sanatsal etkinliklere öncü olması ve sanat piyasasının oluşmasını sağlaması bakımından son derece değerlidir.
The Ottoman Empire’s modernization process led to profound changes in the fields of education, art and architecture. The establishment of museums, schools and art institutions serves as an indicator of significant cultural transformation with painting emerging as one of the areas where the most notable changes took place. In the transformation of modern Turkish painting, a process shaped by interaction between Western aesthetic norms and Ottoman culture, Pera art scene, Osman Hamdi Bey’s unique position, The Ottoman Painters’ Society, and Galatasaray Exhibitions served as key building blocks. With the first exhibitions which begins in 1870, a conceptual shift occurred within the art scene. With exhibitions organized in the following years, painting gained visibility within Ottoman society; while presented as an intellectual activity, assumed the role of the visual language of modernization. With the opening of the School of Fine Arts, painting gained prestige as an artistic pursuit; number of artists and artistic activities increased steadily alongside the establishment of new artists’ associations and emerging tradition of mixed exhibitions. In modernization process of Turkish art, exhibitions are extremely valuable because they reveal important results of qualitative development, serve as a precursor to future artistic events, and contribute to the formation of art market.
Referanslar
Başkan, S. (1990). Tanzimat’tan Cumhuriye t’e Türkiye’de resim. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
Başkan, S. (1994). Osmanlı ressamlar cemiyeti. Ankara: Çardaş Basım Yayın.
Başkan, S. (2014). Başlangıcından Cumhuriyet dönemine kadar Türklerde resim. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
Cezar, M. (1995). Sanatta batıya açılış ve Osman Hamdi Bey. İstanbul: Erol Kerim Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı Yayınları.
Demir, K. (2018). Sergi-i umumi-i Osmani’nin (1863) açılışı ve serginin duyurulmasında gazetelerin rolü. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(1), 155–169. https://doi.org/10.18069/firatsbed.387846
Gençel, Ö. (2024). 1882–1908 yılları basınında Sanayi-i Nefise Mektebinin temsili ve temsil ettikleri. Sanat Yazıları, (51), 566–579. https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1533810
Hitzel, F. (2010). Önsöz, Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916 içinde, (ss. 5–7), İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Özyiğit, H. (2017). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde basında resim eleştirisi. Pamukkalae Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (27), 174–196.
Pinguet, C. (2021). Abdullah Biraderler (1858–1899) yükseliş ve düşüşüyle bir fotoğraf stüdyosu. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, (167), 87–100.
Şerifoğlu, Ö. F. (2003). Galatasaray sergileri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Tansuğ, S. (2012). Çağdaş Türk sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Uslu, S. S. (2010). Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Yücel, İ. ve Öner, S. (1989). Dolmabahçe Sarayı. Ankara: TBMM Basımevi.
Görsel 1. Pinguet, C. (2021). Abdullah Biraderler (1858–1899) yükseliş ve düşüşüyle bir fotoğraf stüdyosu. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, (167), 87–100.
Görsel 2. Cezar, M. (1995). Sanatta batıya açılış ve Osman Hamdi Bey. İstanbul: Erol Kerim Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı Yayınları.
Görsel 3. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/110256
Görsel 4. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/224510
Görsel 5. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/102380
Görsel 6. Gençel, Ö. (2024). 1882–1908 yılları basınında Sanayi-i Nefise Mektebinin temsili ve temsil ettikleri. Sanat Yazıları, (51), 566–579. https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1533810
Görsel 7. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/201516
Görsel 8. Uslu, S. S. (2010). Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Görsel 9. Preziosi, A. (t.y.). İstanbul. [Resim]. Özel Koleksiyon. https://www.istanbulsanatevi.com/sanatcilar/soyadi-p/preziosi-amadeo/amadeo-preziosi-istanbul-6426/
Görsel 10. Uslu, S. S. (2010). Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Görsel 11. Yücel, İ. ve Öner, S. (1989). Dolmabahçe Sarayı. Ankara: TBMM Basımevi.
Görsel 12. Bardin, F. P. (1899). Yeni Camiye doğru. [Resim]. Özel Koleksiyon. https://www.istanbulsanatevi.com/sanatcilar/soyadi-b/bardin-francois-prieur/francois-prieur-bardin-yeni-camiye-dogru-6608/
Görsel 13. Uslu, S. S. (2010). Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Görsel 14. Floras, T. (1905). Constantinople. [Resim]. https://www.wikiart.org/en/thalia-flora-karavia/constantinople-1905
Görsel 15. Başkan, S. (1990). Tanzimat’tan Cumhuriye t’e Türkiye’de resim. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
Görsel 16. Zonaro, F. (1902). 2. Pera Sergisi Afişi. [Resim]. https://www.iae.org.tr/Aktivite-Detay/1902-Pera-Salon-Sergisi-Yeniden-Seza-Sinanlar-Uslu/174
Görsel 17. Başkan, S. (1994). Osmanlı ressamlar cemiyeti. Ankara: Çardaş Basım Yayın.
Görsel 18. İsmail, N. (1917). Sedirde Uzanan Kadın (Tefekkür). [Resim]. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Namık_İsmail,_Sedirde_Uzanan_Kadın.jpg
Görsel 19. Yetik, S. (1919). Peyzaj. [Resim]. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sami_Yetik-Manzara.jpg
Görsel 20. Çallı, İ. (t.y.). Nü. [Resim]. Sakıp Sabancı Müzesi. https://digitalssm.org/digital/collection/ResimKlksyn/id/839
Görsel 21. Çallı, İ. (1927). Dikiş diken kadın. [Resim]. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi. https://irhm.msgsu.edu.tr/en/collection/ibrahim-calli-dikis-diken-kadin-2/
Referanslar
Başkan, S. (1990). Tanzimat’tan Cumhuriye t’e Türkiye’de resim. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
Başkan, S. (1994). Osmanlı ressamlar cemiyeti. Ankara: Çardaş Basım Yayın.
Başkan, S. (2014). Başlangıcından Cumhuriyet dönemine kadar Türklerde resim. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
Cezar, M. (1995). Sanatta batıya açılış ve Osman Hamdi Bey. İstanbul: Erol Kerim Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı Yayınları.
Demir, K. (2018). Sergi-i umumi-i Osmani’nin (1863) açılışı ve serginin duyurulmasında gazetelerin rolü. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(1), 155–169. https://doi.org/10.18069/firatsbed.387846
Gençel, Ö. (2024). 1882–1908 yılları basınında Sanayi-i Nefise Mektebinin temsili ve temsil ettikleri. Sanat Yazıları, (51), 566–579. https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1533810
Hitzel, F. (2010). Önsöz, Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916 içinde, (ss. 5–7), İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Özyiğit, H. (2017). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde basında resim eleştirisi. Pamukkalae Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (27), 174–196.
Pinguet, C. (2021). Abdullah Biraderler (1858–1899) yükseliş ve düşüşüyle bir fotoğraf stüdyosu. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, (167), 87–100.
Şerifoğlu, Ö. F. (2003). Galatasaray sergileri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Tansuğ, S. (2012). Çağdaş Türk sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Uslu, S. S. (2010). Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Yücel, İ. ve Öner, S. (1989). Dolmabahçe Sarayı. Ankara: TBMM Basımevi.
Görsel 1. Pinguet, C. (2021). Abdullah Biraderler (1858–1899) yükseliş ve düşüşüyle bir fotoğraf stüdyosu. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, (167), 87–100.
Görsel 2. Cezar, M. (1995). Sanatta batıya açılış ve Osman Hamdi Bey. İstanbul: Erol Kerim Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı Yayınları.
Görsel 3. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/110256
Görsel 4. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/224510
Görsel 5. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/102380
Görsel 6. Gençel, Ö. (2024). 1882–1908 yılları basınında Sanayi-i Nefise Mektebinin temsili ve temsil ettikleri. Sanat Yazıları, (51), 566–579. https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1533810
Görsel 7. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/201516
Görsel 8. Uslu, S. S. (2010). Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Görsel 9. Preziosi, A. (t.y.). İstanbul. [Resim]. Özel Koleksiyon. https://www.istanbulsanatevi.com/sanatcilar/soyadi-p/preziosi-amadeo/amadeo-preziosi-istanbul-6426/
Görsel 10. Uslu, S. S. (2010). Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Görsel 11. Yücel, İ. ve Öner, S. (1989). Dolmabahçe Sarayı. Ankara: TBMM Basımevi.
Görsel 12. Bardin, F. P. (1899). Yeni Camiye doğru. [Resim]. Özel Koleksiyon. https://www.istanbulsanatevi.com/sanatcilar/soyadi-b/bardin-francois-prieur/francois-prieur-bardin-yeni-camiye-dogru-6608/
Görsel 13. Uslu, S. S. (2010). Pera ressamları- Pera sergileri: 1845–1916. İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Görsel 14. Floras, T. (1905). Constantinople. [Resim]. https://www.wikiart.org/en/thalia-flora-karavia/constantinople-1905
Görsel 15. Başkan, S. (1990). Tanzimat’tan Cumhuriye t’e Türkiye’de resim. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
Görsel 16. Zonaro, F. (1902). 2. Pera Sergisi Afişi. [Resim]. https://www.iae.org.tr/Aktivite-Detay/1902-Pera-Salon-Sergisi-Yeniden-Seza-Sinanlar-Uslu/174
Görsel 17. Başkan, S. (1994). Osmanlı ressamlar cemiyeti. Ankara: Çardaş Basım Yayın.
Görsel 18. İsmail, N. (1917). Sedirde Uzanan Kadın (Tefekkür). [Resim]. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Namık_İsmail,_Sedirde_Uzanan_Kadın.jpg
Görsel 19. Yetik, S. (1919). Peyzaj. [Resim]. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sami_Yetik-Manzara.jpg
Görsel 20. Çallı, İ. (t.y.). Nü. [Resim]. Sakıp Sabancı Müzesi. https://digitalssm.org/digital/collection/ResimKlksyn/id/839
Görsel 21. Çallı, İ. (1927). Dikiş diken kadın. [Resim]. İstanbul Resim ve Heykel Müzesi. https://irhm.msgsu.edu.tr/en/collection/ibrahim-calli-dikis-diken-kadin-2/
