Sanat, Psikanaliz ve Beden: Tomáš Jetela Resimlerine Psikolojik Bir Bakış
Özet
Bu çalışma Tomáš Jetela’nın sanatsal üretimini psikolojik ve psikanalitik açıdan ele alarak, eserlerindeki grotesk figürlerin, insan ruhunun derinliklerindeki çatışmaları nasıl yansıttığını incelemektedir. Jetela’nın eserleri, bedenin deformasyonu yoluyla bireyin kimlik arayışını, benlik bölünmelerini ve bilinçdışındaki bastırılmış travmalarını görünür kılan bir anlatı oluşturmaktadır. Sanatçının eserlerinde görülen grotesk deformasyonlar, Jung’un kolektif bilinçdışı ve arketip teorileri çerçevesinde ele alındığında, yalnızca bireysel psikolojiyi değil, insanlığın ortak travmalarını ve bilinçdışına itilmiş korkularını da temsil etmektedir. Jetela’nın eserleri, izleyiciyi yalnızca estetik bir deneyime değil, aynı zamanda psikolojik bir yüzleşmeye davet ederek, bilinçaltındaki bastırılmış duygularla yüzleşme fırsatı sunmaktadır. Lacan’ın Ayna Evresi perspektifinden bakıldığında ise sanatçının figürleri, bireyin kendisiyle olan yabancılaşmasını, bölünmüş benlik algısını ve kimlik krizlerini açığa çıkarmaktadır. Freud’un psikanalitik kuramı bağlamında değerlendirildiğinde, Jetela’nın resimleri id, ego ve süperego arasındaki çatışmayı sembolize eden figürlerle doludur. Bedenler, bir yandan içgüdülerin serbestçe dışavurumunu temsil ederken, diğer yandan toplumsal normların ve ahlaki baskıların yarattığı kimliksel parçalanmayı yansıtmaktadır. Sonuç olarak, Tomáš Jetela’nın eserleri, psikanaliz ve sanatın kesişiminde yer alan güçlü anlatılar oluşturmakta ve izleyicinin bilinçdışı dünyasına açılan bir kapı işlevi görmektedir. Bu çalışma, sanatçının eserlerindeki psikolojik unsurları çözümleyerek, Tomáš Jetela’nın sanatsal pratiğini daha derin bir anlam katmanıyla okumayı amaçlamaktadır.
This study examines the artistic production of Tomáš Jetela from psychological and psychoanalytic perspectives, exploring how grotesque figures in his works reflect conflicts within the depths of the human psyche. Jetela’s paintings construct a narrative that reveals the individual’s search for identity, the fragmentation of the self, and repressed traumas in the unconscious through bodily deformation. When interpreted through Jung’s theory of the collective unconscious and archetypes, the grotesque deformations in the artist’s works represent not only individual psychology but also humanity’s shared traumas and fears relegated to the unconscious. Jetela’s works invite the viewer into an aesthetic experience and, at the same time, encourage a psychological confrontation with repressed emotions. From the perspective of Lacan’s Mirror Stage, the artist’s figures reveal alienation from the self, a fragmented sense of identity, and experiences of identity crisis. Within the framework of Freud’s psychoanalytic theory, Jetela’s paintings contain figures symbolizing the conflict between the id, ego, and superego. In conclusion, Tomáš Jetela’s works construct powerful narratives at the intersection of psychoanalysis and art, functioning as a gateway to the viewer’s unconscious. This study analyzes the psychological dimensions of the artist’s works and offers a deeper interpretative perspective on Jetela’s artistic practice.
Referanslar
Aktulum, K. (2020). Sanatsal bir biçim olarak grotesk nedir?. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, 2(1), s.1-35
Barrett, T. (2015). Neden Bu Sanat?. (Çev. Esra Ermert Tınaz). İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
Geist, M. (2018). Carl Gustav Jung ve Analitik Psikolojiye Kısa Bir Giriş. 04 Mart 2026 tarihinde https://gorgondergisi.com/carl-gustav-jung-ve-analitik-psikolojiye-kisa-bir-giris/amp/ adresinden erişildi.
Doğan, H. (2018). Sosyolojik ve psikolojik olguların etkisinde sanatta grotesk beden imgesi (Sanatta Yeterlik Tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
Eco, U. (2009). Çirkinliğin Tarihi. İstanbul: Doğan Kitap.
Fordham, F. (2015). Jung Psikolojisinin Ana Hatları (Çev. Aslan Yalçıner). İstanbul: Say Yayınları.
Jetela, T. (t.y.). Tomas Jetela- About. 04 Mart 2026 tarihinde https://www.tomasjetela.com/about adresinden erişildi
Kavut, S. (2020). Carl Gustav Jung: A study on his concepts, theories and philosophy. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS), 6(2), 681-695. https://doi.org/10.46442/intjcss.620975
Lacan, J. (1949). Psikanaliz deneyiminin ortaya koyduğu biçimiyle "özne-ben"in işlevinin oluşturucusu olarak ayna evresi. Uluslararası 16. Psikanaliz Kongresi (Çev. Nilüfer Kuyaş), 149-156.
Nurdan, G. T. (2024). Yalnızlar için çok özel bir hizmet romanında bilincin üç katmanı: İd- ego-süperego. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 12(38), 80-90. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1361121
Tınaz, P. (2024). Sigmund Freud’e göre tekinsizlik yaratan beş temel motifin korku filmlerinde kullanımı: Conjuring üzerine bir içerik çözümlemesi. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1-16. https://izlik.org/JA66MX96XP
Şekil 1. Tomáš Jetela, Probability of Future Life Outside Spacetime, 2023. https://www.tomasjetela.com/2021-2023?pgid=ljzxqr3t-2981b61e-a070-4987-b3bc-0797d8767124 adresinden erişilmiştir.
Şekil 2. Tomáš Jetela, Boogeyman, 2026. https://www.instagram.com/p/DUtP4NNDRWM/?img_index=2 adresinden erişilmiştir.
Şekil 3. Tomáš Jetela, Self-portrait with Pagh’e’, 2025. https://www.instagram.com/p/DRX5C9Hjfxc/ adresinden erişilmiştir.
Şekil 4. Tomáš Jetela, Dance, the last sunflower and an almost invisible butterfly, 2026. https://www.instagram.com/p/DVRL722DU_d/?img_index=3 adresinden erişilmiştir.
Referanslar
Aktulum, K. (2020). Sanatsal bir biçim olarak grotesk nedir?. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, 2(1), s.1-35
Barrett, T. (2015). Neden Bu Sanat?. (Çev. Esra Ermert Tınaz). İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
Geist, M. (2018). Carl Gustav Jung ve Analitik Psikolojiye Kısa Bir Giriş. 04 Mart 2026 tarihinde https://gorgondergisi.com/carl-gustav-jung-ve-analitik-psikolojiye-kisa-bir-giris/amp/ adresinden erişildi.
Doğan, H. (2018). Sosyolojik ve psikolojik olguların etkisinde sanatta grotesk beden imgesi (Sanatta Yeterlik Tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
Eco, U. (2009). Çirkinliğin Tarihi. İstanbul: Doğan Kitap.
Fordham, F. (2015). Jung Psikolojisinin Ana Hatları (Çev. Aslan Yalçıner). İstanbul: Say Yayınları.
Jetela, T. (t.y.). Tomas Jetela- About. 04 Mart 2026 tarihinde https://www.tomasjetela.com/about adresinden erişildi
Kavut, S. (2020). Carl Gustav Jung: A study on his concepts, theories and philosophy. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS), 6(2), 681-695. https://doi.org/10.46442/intjcss.620975
Lacan, J. (1949). Psikanaliz deneyiminin ortaya koyduğu biçimiyle "özne-ben"in işlevinin oluşturucusu olarak ayna evresi. Uluslararası 16. Psikanaliz Kongresi (Çev. Nilüfer Kuyaş), 149-156.
Nurdan, G. T. (2024). Yalnızlar için çok özel bir hizmet romanında bilincin üç katmanı: İd- ego-süperego. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 12(38), 80-90. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1361121
Tınaz, P. (2024). Sigmund Freud’e göre tekinsizlik yaratan beş temel motifin korku filmlerinde kullanımı: Conjuring üzerine bir içerik çözümlemesi. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1-16. https://izlik.org/JA66MX96XP
Şekil 1. Tomáš Jetela, Probability of Future Life Outside Spacetime, 2023. https://www.tomasjetela.com/2021-2023?pgid=ljzxqr3t-2981b61e-a070-4987-b3bc-0797d8767124 adresinden erişilmiştir.
Şekil 2. Tomáš Jetela, Boogeyman, 2026. https://www.instagram.com/p/DUtP4NNDRWM/?img_index=2 adresinden erişilmiştir.
Şekil 3. Tomáš Jetela, Self-portrait with Pagh’e’, 2025. https://www.instagram.com/p/DRX5C9Hjfxc/ adresinden erişilmiştir.
Şekil 4. Tomáš Jetela, Dance, the last sunflower and an almost invisible butterfly, 2026. https://www.instagram.com/p/DVRL722DU_d/?img_index=3 adresinden erişilmiştir.
