Dijital Medyada Ebeveynlik Söylemleri ve Değişen Çocukluk: Ebeveyn–Çocuk İlişkisinin Görsel ve Kültürel Dönüşümü
Özet
Bu bölüm, dijital medya teknolojilerinin ebeveyn çocuk ilişkisi üzerindeki dönüştürücü etkilerini güncel akademik literatür üzerinden kavramsal bir çerçevede ele almaktadır. Dijitalleşmenin gündelik yaşamın merkezine yerleşmesiyle birlikte aile içi iletişim biçimleri, ebeveyn otoritesi ve çocuk mahremiyeti gibi temel ilişkisel dinamikler yeniden şekillenmektedir. Çalışma, dijital ebeveynlik kavramını yalnızca denetim ve sınırlama pratikleri üzerinden değil, rehberlik, müzakere ve birlikte öğrenme süreçleri bağlamında değerlendirmektedir. Literatürde öne çıkan dijital yerli–dijital göçmen ayrımı, ebeveyn arabuluculuğu, technoference ve sharenting gibi kavramlar ebeveyn–çocuk ilişkilerindeki değişimi anlamak için tartışılmaktadır. Ayrıca dijital medya kullanımının aile içi iletişim, mahremiyet ve çocukluk deneyimi üzerindeki etkileri ele alınarak dijital ebeveynliğin ilişkisel boyutu vurgulanmaktadır. Bölüm, dijital medyanın aile ilişkilerini tek yönlü biçimde belirleyen bir unsur olmadığını; aksine aile içi iletişim biçimleri, kültürel bağlam ve ebeveynlik yaklaşımlarıyla etkileşim içinde şekillenen çok katmanlı bir süreç olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.
This chapter examines the transformative effects of digital media technologies on parent–child relationships through a conceptual review of contemporary academic literature. As digital technologies become deeply embedded in everyday life, key relational dynamics within families—such as communication patterns, parental authority, and children’s privacy—are increasingly reshaped. The chapter approaches digital parenting not only as a set of monitoring or restriction practices, but also as a relational process involving guidance, negotiation, and shared learning between parents and children. Key concepts in the literature, including digital natives and digital immigrants, parental mediation, technoference, and sharenting, are discussed to understand how parent–child interactions evolve in digital environments. In addition, the chapter explores how digital media use influences family communication, children’s experiences of childhood, and the boundaries of privacy. Overall, the study argues that digital media should not be understood as a single determining force shaping family relationships; rather, digital parenting emerges as a dynamic and context-dependent process shaped by communication patterns, cultural contexts, and family dynamics.
Referanslar
Akan, S., Keskin, S. ve Şener, K. (2024). Ebeveynlerin dijital ebeveynlik yeterlilikleri: Sosyoekonomik farklılıklar ve teknoloji deneyimi bağlamında bir inceleme. Educational Academic Research, 53, 40–54. Doi: 10.33418/education.1421262
Appel, M., Stiglbauer, B., Batinic, B. ve Holtz, P. (2014). Internet use and verbal aggression: The moderating role of parents and peers. Computers in Human Behavior, 33, 235–241. Doi: 10.1016/j.chb.2013.12.017
Aslan, A. ve Turgut, Y. E. (2024). Parental mediation in Turkey: The use of mobile devices in early childhood. E-Learning and Digital Media, 21(5), 444–461. Doi: 10.1177/20427530231167651
Ayar, H., Bulut, N. ve Gelici, Z. (2023). Erken çocuklukta dijital bağımlılıkla mücadele projesi kapsamında ebeveynlerin çocuklarının dijital medya kullanımına ilişkin görüşleri. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 25(47), 1–33. Doi: 10.17335/sakaifd.1252105
Baker, S., Sanders, M. R. ve Morawska, A. (2017). Who uses online parenting support? A cross-sectional survey exploring Australian parents’ internet use for parenting. Journal of Child and Family Studies, 26(3), 916–927. Doi: 10.1007/s10826-016-0608-1
Boyd, d. (2014). It’s complicated: The social lives of networked teens. New Haven, CT: Yale University Press.
Clark, L. S. (2011). Parental mediation theory for the digital age. Communication Theory, 21(4), 323–343. Doi: 10.1111/j.1468-2885.2011.01391.x
Coyne, S. M., Padilla-Walker, L. M. ve Fraser, A. M. (2014). “Media time = family time”: Positive media use in families with adolescents. Journal of Adolescent Research, 29(5), 663–688. Doi: 10.1177/0743558414538316
Darga, H. (2021). Anasınıfına devam eden 5-6 yaş grubu çocukların evde oynadıkları dijital oyunlar ve ebeveynlerin davranışlarının belirlenmesi. Journal of Computer and Education Research, 9(17), 447–479. Doi: 10.18009/jcer.876987
Domoff, S. E., Radesky, J. S., Harrison, K., Riley, H., Lumeng, J. C. ve Miller, A. L. (2019). A naturalistic study of child and family screen media use and mobile device “technoference.” Human Behavior and Emerging Technologies, 1(2), 135–145. Doi: 10.1002/hbe2.139
Durualp, E., Güneş, L. C. ve Durualp, E. (2023). Exploring parental attitudes in the context of the digitalized family. Journal of Education and Future, 24, 15–29. Doi: 10.30786/jef.1243788
Everri, M., Messena, M., Nearchou, F. ve Fruggeri, L. (2022). Parent–child relationships, digital media use and parents’ well-being during COVID-19 home confinement: The role of family resilience. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(15), Article 9687. Doi: 10.3390/ijerph19159687
Everett, J., Winslow, T. ve Kingsley, V. (2025). The impact of social media on family relationships. International Journal of Studies in Humanities and Social Science, 1(1), 1–15.
Gasser, U. ve Palfrey, J. (2008). Born digital: Understanding the first generation of digital natives. New York, NY: Basic Books.
Gür, D. ve Kılıç Türel, Y. (2022). Parenting in the digital age: Attitudes, controls and limitations regarding children’s use of ICT. Computers & Education, 183, 104504. Doi: 10.1016/j.compedu.2022.104504
Kabakçı Yurdakul, I., Dönmez, O., Yaman, F. ve Odabaşı, H. F. (2013). Dijital ebeveynlik ve değişen roller. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(4), 883–896.
Kaya, F. ve Mutlu Bayraktar, F. (2021). Türkiye’de dijital ebeveynlik araştırmalarının eğilimleri: Sistematik derleme. e-Journal of New Media Studies, 5(2), 110–130.
Kopuz, T., Turgut, Y. E. ve Aktı Aslan, S. (2022). Dijital ebeveynlik tutumu ile çocukların güvenli internet kullanımları arasındaki ilişki üzerine bir inceleme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(42), 123–153. Doi: 10.14520/adyusbd.1207463
Livingstone, S. (2009). Children and the internet: Great expectations, challenging realities. Cambridge, UK: Polity Press.
McDaniel, B. T. ve Drouin, M. (2019). Daily technology interruptions and emotional and relational well-being. Computers in Human Behavior, 99, 1–8. Doi: 10.1016/j.chb.2019.04.027
McDaniel, B. T. ve Radesky, J. S. (2018). Technoference: Parent distraction with technology and associations with child behavior problems. Child Development, 89(1), 100–109. Doi: 10.1111/cdev.12822
Nathanson, A. I. (2015). Media and the family: Reflections and future directions. Journal of Children and Media, 9(1), 133–139. Doi: 10.1080/17482798.2015.997147
Padilla-Walker, L. M., Coyne, S. M. ve Fraser, A. M. (2012). Getting a high-speed family connection: Associations between family media use and family connection. Family Relations, 61(3), 426–440. Doi: 10.1111/j.1741-3729.2012.00710.x
Pazarcıkcı, F., Karataş, N. ve Kaya, A. (2024). The relationships of parents’ mental well-being and sociodemographic characteristics with digital parenting awareness: Structural equation model analysis. Journal of Pediatric Nursing, 75, 102–111. Doi: 10.1016/j.pedn.2023.12.036
Postman, N. (1982). The disappearance of childhood. New York, NY: Delacorte Press. (Türkçe baskı: 2018, İstanbul: İmge Kitabevi.)
Racz, S. J., Johnson, S. L., Bradshaw, C. P. ve Cheng, T. L. (2017). Parenting in the digital age: Urban Black youth’s perceptions about technology-based communication with parents. Journal of Family Studies, 23(2), 198–214. Doi: 10.1080/13229400.2015.1100848
Radesky, J. S., Kistin, C. J., Zuckerman, B., Nitzberg, K., Gross, J., Kaplan-Sanoff, M., Augustyn, M. ve Silverstein, M. (2014). Patterns of mobile device use by caregivers and children during meals in fast food restaurants. Pediatrics, 133(4), e843–e849. Doi: 10.1542/peds.2013-3703
Tynes, B. M. (2007). Internet safety gone wild? Sacrificing the educational and psychosocial benefits of online social environments. Journal of Adolescent Research, 22(6), 575–584. Doi: 10.1177/0743558407306345
Ünlü, D. G. ve Kesgin, Y. (2021). Dijital ebeveynlik, aşı kararsızlığı ve COVID-19. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 56, 166–185. Doi: 10.47998/ikad.994956
Wei, W.-X., Zhao, X.-X. ve Chooi, W.-T. (2025). Family conflict is associated with increased risk of problematic digital media use in children and adolescents: A systematic review with narrative synthesis. Journal of Behavioral Addictions, 14(1), 10–34.
Zeybekoğlu Akbaş, Ö. ve Dursun, C. (2020). Teknolojinin aileye etkisi: Değişen ailenin dijital ebeveyn ve çocukları. İnsan ve İnsan, 7(25), 115–137. Doi: 10.29224/insanveinsan.634257.
Referanslar
Akan, S., Keskin, S. ve Şener, K. (2024). Ebeveynlerin dijital ebeveynlik yeterlilikleri: Sosyoekonomik farklılıklar ve teknoloji deneyimi bağlamında bir inceleme. Educational Academic Research, 53, 40–54. Doi: 10.33418/education.1421262
Appel, M., Stiglbauer, B., Batinic, B. ve Holtz, P. (2014). Internet use and verbal aggression: The moderating role of parents and peers. Computers in Human Behavior, 33, 235–241. Doi: 10.1016/j.chb.2013.12.017
Aslan, A. ve Turgut, Y. E. (2024). Parental mediation in Turkey: The use of mobile devices in early childhood. E-Learning and Digital Media, 21(5), 444–461. Doi: 10.1177/20427530231167651
Ayar, H., Bulut, N. ve Gelici, Z. (2023). Erken çocuklukta dijital bağımlılıkla mücadele projesi kapsamında ebeveynlerin çocuklarının dijital medya kullanımına ilişkin görüşleri. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 25(47), 1–33. Doi: 10.17335/sakaifd.1252105
Baker, S., Sanders, M. R. ve Morawska, A. (2017). Who uses online parenting support? A cross-sectional survey exploring Australian parents’ internet use for parenting. Journal of Child and Family Studies, 26(3), 916–927. Doi: 10.1007/s10826-016-0608-1
Boyd, d. (2014). It’s complicated: The social lives of networked teens. New Haven, CT: Yale University Press.
Clark, L. S. (2011). Parental mediation theory for the digital age. Communication Theory, 21(4), 323–343. Doi: 10.1111/j.1468-2885.2011.01391.x
Coyne, S. M., Padilla-Walker, L. M. ve Fraser, A. M. (2014). “Media time = family time”: Positive media use in families with adolescents. Journal of Adolescent Research, 29(5), 663–688. Doi: 10.1177/0743558414538316
Darga, H. (2021). Anasınıfına devam eden 5-6 yaş grubu çocukların evde oynadıkları dijital oyunlar ve ebeveynlerin davranışlarının belirlenmesi. Journal of Computer and Education Research, 9(17), 447–479. Doi: 10.18009/jcer.876987
Domoff, S. E., Radesky, J. S., Harrison, K., Riley, H., Lumeng, J. C. ve Miller, A. L. (2019). A naturalistic study of child and family screen media use and mobile device “technoference.” Human Behavior and Emerging Technologies, 1(2), 135–145. Doi: 10.1002/hbe2.139
Durualp, E., Güneş, L. C. ve Durualp, E. (2023). Exploring parental attitudes in the context of the digitalized family. Journal of Education and Future, 24, 15–29. Doi: 10.30786/jef.1243788
Everri, M., Messena, M., Nearchou, F. ve Fruggeri, L. (2022). Parent–child relationships, digital media use and parents’ well-being during COVID-19 home confinement: The role of family resilience. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(15), Article 9687. Doi: 10.3390/ijerph19159687
Everett, J., Winslow, T. ve Kingsley, V. (2025). The impact of social media on family relationships. International Journal of Studies in Humanities and Social Science, 1(1), 1–15.
Gasser, U. ve Palfrey, J. (2008). Born digital: Understanding the first generation of digital natives. New York, NY: Basic Books.
Gür, D. ve Kılıç Türel, Y. (2022). Parenting in the digital age: Attitudes, controls and limitations regarding children’s use of ICT. Computers & Education, 183, 104504. Doi: 10.1016/j.compedu.2022.104504
Kabakçı Yurdakul, I., Dönmez, O., Yaman, F. ve Odabaşı, H. F. (2013). Dijital ebeveynlik ve değişen roller. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(4), 883–896.
Kaya, F. ve Mutlu Bayraktar, F. (2021). Türkiye’de dijital ebeveynlik araştırmalarının eğilimleri: Sistematik derleme. e-Journal of New Media Studies, 5(2), 110–130.
Kopuz, T., Turgut, Y. E. ve Aktı Aslan, S. (2022). Dijital ebeveynlik tutumu ile çocukların güvenli internet kullanımları arasındaki ilişki üzerine bir inceleme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(42), 123–153. Doi: 10.14520/adyusbd.1207463
Livingstone, S. (2009). Children and the internet: Great expectations, challenging realities. Cambridge, UK: Polity Press.
McDaniel, B. T. ve Drouin, M. (2019). Daily technology interruptions and emotional and relational well-being. Computers in Human Behavior, 99, 1–8. Doi: 10.1016/j.chb.2019.04.027
McDaniel, B. T. ve Radesky, J. S. (2018). Technoference: Parent distraction with technology and associations with child behavior problems. Child Development, 89(1), 100–109. Doi: 10.1111/cdev.12822
Nathanson, A. I. (2015). Media and the family: Reflections and future directions. Journal of Children and Media, 9(1), 133–139. Doi: 10.1080/17482798.2015.997147
Padilla-Walker, L. M., Coyne, S. M. ve Fraser, A. M. (2012). Getting a high-speed family connection: Associations between family media use and family connection. Family Relations, 61(3), 426–440. Doi: 10.1111/j.1741-3729.2012.00710.x
Pazarcıkcı, F., Karataş, N. ve Kaya, A. (2024). The relationships of parents’ mental well-being and sociodemographic characteristics with digital parenting awareness: Structural equation model analysis. Journal of Pediatric Nursing, 75, 102–111. Doi: 10.1016/j.pedn.2023.12.036
Postman, N. (1982). The disappearance of childhood. New York, NY: Delacorte Press. (Türkçe baskı: 2018, İstanbul: İmge Kitabevi.)
Racz, S. J., Johnson, S. L., Bradshaw, C. P. ve Cheng, T. L. (2017). Parenting in the digital age: Urban Black youth’s perceptions about technology-based communication with parents. Journal of Family Studies, 23(2), 198–214. Doi: 10.1080/13229400.2015.1100848
Radesky, J. S., Kistin, C. J., Zuckerman, B., Nitzberg, K., Gross, J., Kaplan-Sanoff, M., Augustyn, M. ve Silverstein, M. (2014). Patterns of mobile device use by caregivers and children during meals in fast food restaurants. Pediatrics, 133(4), e843–e849. Doi: 10.1542/peds.2013-3703
Tynes, B. M. (2007). Internet safety gone wild? Sacrificing the educational and psychosocial benefits of online social environments. Journal of Adolescent Research, 22(6), 575–584. Doi: 10.1177/0743558407306345
Ünlü, D. G. ve Kesgin, Y. (2021). Dijital ebeveynlik, aşı kararsızlığı ve COVID-19. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 56, 166–185. Doi: 10.47998/ikad.994956
Wei, W.-X., Zhao, X.-X. ve Chooi, W.-T. (2025). Family conflict is associated with increased risk of problematic digital media use in children and adolescents: A systematic review with narrative synthesis. Journal of Behavioral Addictions, 14(1), 10–34.
Zeybekoğlu Akbaş, Ö. ve Dursun, C. (2020). Teknolojinin aileye etkisi: Değişen ailenin dijital ebeveyn ve çocukları. İnsan ve İnsan, 7(25), 115–137. Doi: 10.29224/insanveinsan.634257.
