Kentsel Keşif (Urbex) Fotoğrafçılığı Estetiği
Özet
Urban Exploration (Urbex) fotoğrafçılığını, belgesel fotoğrafçılığın çağdaş bir uzantısı ve belleğe dayalı yeni bir fotoğrafik pratik olarak ele almaktadır. Urbex, terk edilmiş yapıların, gizli kent mekânlarının ve modernitenin unutulmuş yüzlerinin keşfiyle ilgilenir. Dolayısıyla urbex fotoğrafçılığı, hem bir kentsel arkeolojik estetik yaratır, hem de kentsel belleğin görsel temsiline katkıda bulunur. Bu çalışmanın amacı, Urbex’i turizmin yanında estetik bir yönelim ve kentsel deneyimin, toplumsal belleğin yeniden inşasına aracılık eden görsel bir alan olduğunu kaynaklarla nesnel bir şekilde anlatmaktır. Ayrıca çağdaş fotoğraf sanatında terk edilmişlik ve anonim kent imgeleri temaları ile makalede tanımlanmış Urbex özelliklerine uygunluğu olan fotoğrafların analizi yapılmıştır. Bu çözümlemeler, tarihsel anlatılar ve kuramsal karşılaştırmalarla desteklenmiştir. Bulgular, Urbex fotoğrafçılığının belgesel fotoğrafla kesiştiği, ancak geleneksel temsil biçimlerinden ayrılarak izleyiciyi hem tanıklık hem de keşif eylemine dâhil ettiği yönündedir. Böylece Urbex, kent estetiğinin sınırlarını yeniden tanımlayan, bellek, zaman ve mekân ilişkisini sorgulayan yeni bir fotoğrafik alandır. Fotoğraf alanında kendisinden yeni söz edilmeye başlanan Urbex çalışmaları hakkında literatüre bilgi kazandırılması gerekmektedir.
Urban Exploration (Urbex) fotoğrafçılığını, belgesel fotoğrafçılığın çağdaş bir uzantısı ve belleğe dayalı yeni bir fotoğrafik pratik olarak ele almaktadır. Urbex, terk edilmiş yapıların, gizli kent mekânlarının ve modernitenin unutulmuş yüzlerinin keşfiyle ilgilenir. Dolayısıyla urbex fotoğrafçılığı, hem bir kentsel arkeolojik estetik yaratır, hem de kentsel belleğin görsel temsiline katkıda bulunur. Bu çalışmanın amacı, Urbex’i turizmin yanında estetik bir yönelim ve kentsel deneyimin, toplumsal belleğin yeniden inşasına aracılık eden görsel bir alan olduğunu kaynaklarla nesnel bir şekilde anlatmaktır. Ayrıca çağdaş fotoğraf sanatında terk edilmişlik ve anonim kent imgeleri temaları ile makalede tanımlanmış Urbex özelliklerine uygunluğu olan fotoğrafların analizi yapılmıştır. Bu çözümlemeler, tarihsel anlatılar ve kuramsal karşılaştırmalarla desteklenmiştir. Bulgular, Urbex fotoğrafçılığının belgesel fotoğrafla kesiştiği, ancak geleneksel temsil biçimlerinden ayrılarak izleyiciyi hem tanıklık hem de keşif eylemine dâhil ettiği yönündedir. Böylece Urbex, kent estetiğinin sınırlarını yeniden tanımlayan, bellek, zaman ve mekân ilişkisini sorgulayan yeni bir fotoğrafik alandır. Fotoğraf alanında kendisinden yeni söz edilmeye başlanan Urbex çalışmaları hakkında literatüre bilgi kazandırılması gerekmektedir.
Referanslar
Arnold, S. (2015). Urban decay photography and film: Fetishism and the apocalyptic imagination. Journal of Urban History, 41(2), 326-339.
Bernstein, S. (2013). Rising from the ruin: The aestheticization of Detroit’s industrial landscape [Master Thesis]. Lewis & Clark College, Portland.
Buçan, N. (2023). Fotoğrafta “nesnellik” düşüncesinin felsefi kaynakları. Yıldız J Art Design, 10(1), 22-32.
Cowlard, D. (2009). Photourbanism- Documentary photography and urban thinking. Kingston University, Kingston.
Curtis, J. (2019, 14 Ekim). Making sense of documentary photography. http://historymatters.gmu.edu/mse/photos/ adresinden ulaşılmıştır.
Dunlop, J. (2025, 21 Ekim). Urban exploration photography tips- a beginner’s guide. https://expertphotography.com/urban-exploration-photography-tips/ adresinden ulaşılmıştır.
Hannavy, J. (2008). “Introduction” (p.37-40). Ed. John Hannavy, Encyclopedia of nineteenth-century photography nineteenth-century photography. Routledge Taylor & Francis Group.
Howard, K. S. (2022). Spring break in Chernobyl: Urbex, apocalypse, and materiality in writing classrooms. Journal of the Assembly of Expanded Perspectives on Learning, 27, 99-112.
İşçioğlu, D. (2024). Kullanılmayan mekânlar üzerine bir kavram tartışması: Kıbrıs Maraş bölgesi örneği. Amme İdaresi Dergisi, 57(4), 35-48.
Ji, C. (2015). The political misunderstanding and its countermeasures on urban planning and construction. Humanities and Social Science Research, 1-8. https://doi.org/10.2991/ichssr-15.2015.2
Kobiałka, D. (2016). Urbex: Archeologiczny flâneuryzm a multitemporalność dziedzictwa. Biografia Archeologi, 2, 3-12.
Lesné, R. (2022). Urbex and urban space: A systematic literature review and bibliometric analysis. International Journal of the Sociology of Leisure, 425-443.
Oral, M. (2004). Fotoğraf ve toplumsal değişme. Fotoğraf ve Sinema Dergisi, 142, 17.
Paeslack, M. (2010). Introduction-urban image now: Photographic and filmic manifestations of a subjective city experience. Visual Resources, 26(1), 3-11. https://doi.org/10.1080/01973760903537827
Piasek, W. (2018). Inne-miejsca pamięci- przypadek urbex history. Res Historica, 46, 273-281.
Rose, G. (2014). Visual culture, photography and the urban: An interpretive framework. Special methodology edition plus miscellaneous. Space and Culture. 2, 5-12.
Scaroni, F. (2015, November 10-14). Gunkanjima and other japanese modern ruins. revaluation as a step towards history reappropriation. Proceeding of the International Conference on East Asian Architectural Culture, Gwangju, Korea.
Schreck, B. (2025, 21 Ekim). Urban exploration photography- Urbex. https://digital-photography-school.com/ adresinden ulaşılmıştır.
Švedová, M. & Vargová, D, T. (2019). Urban exploration- Urbex as a tourism novelty. Young Science, 7 (1), 73-83.
Toksoy, G., (2007). Sosyal bilimsel düşünce içinde görüntülerin yeri ve fotoğrafın potansiyeli [Doktora tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
Zagaria, K. (2016). We hope for better things; it will arise from the ashes exploring the aesthetics of post modern ruin photography in Detroit. Kritikos, 13, 1-43.
Görsel Kaynakça
Görsel 1: Detroit kentindeki terkedilmiş fabrikalar. 27.10.2025 tarihinde https://www.duventdanslesvoiles.com/2018/11/30/ urbex-a-detroit/ adresinden erişilmiştir.
Görsel 2: Tempelhof havaalanı. 27.10.2025 tarihinde https://www.photosontheroad.eu/tempelhof-airport-berlin/ adresinden erişilmiştir.
Görsel 3: Fordlandia’dan fotoğraf örnekleri. 27.10.2025 tarihinde https://www.goworldtravel.com/wp-content/uploads/2023/ 10/An-assembly-floor-unfazed-by-time.-Photo-by-Fabian-Beckenbauer.-1.jpg ve https://static01.nyt.com/images/2017/ 02/21/world/americas/00fordlandia-ss-slide-PH5R/00 fordlandia-ss-slide-PH5R-superJumbo.jpg adresinden erişilmiştir.
Görsel 4: Hashima adasındaki binalar. 27.10.2025 tarihinde https://thelittlehouseofhorrors.com/hashima-island/ adresinden erişilmiştir.
Görsel 5: Soğuk Savaş dönemine ait eski Doğu Bloğu yapıları. 27.10.2025 tarihinde https://www.vice.com/en/article/meet-the-photographer-infiltrating-russias-most-secret-places/ ve https://x.com/photogrist/status/1221889505193611271/photo/1 https://edition.cnn.com/travel/article/bulgaria-buzludzha-monument adresinden erişilmiştir.
Görsel 6: Kangbashi şehrinden fotoğraflar. 27.10.2025 tarihinde https://www.lensculture.com/articles/kai-caemmerer-unborn-cities#slideshow adresinden erişilmiştir.
Görsel 7: Kıbrıs/Maraş’tan fotoğraflar. 27.10.2025 tarihinde https://www.trthaber.com/haber/dunya/gecmis-gunlerin-izinde-bir-kent-kapali-maras-607725.html adresinden erişilmiştir.
Referanslar
Arnold, S. (2015). Urban decay photography and film: Fetishism and the apocalyptic imagination. Journal of Urban History, 41(2), 326-339.
Bernstein, S. (2013). Rising from the ruin: The aestheticization of Detroit’s industrial landscape [Master Thesis]. Lewis & Clark College, Portland.
Buçan, N. (2023). Fotoğrafta “nesnellik” düşüncesinin felsefi kaynakları. Yıldız J Art Design, 10(1), 22-32.
Cowlard, D. (2009). Photourbanism- Documentary photography and urban thinking. Kingston University, Kingston.
Curtis, J. (2019, 14 Ekim). Making sense of documentary photography. http://historymatters.gmu.edu/mse/photos/ adresinden ulaşılmıştır.
Dunlop, J. (2025, 21 Ekim). Urban exploration photography tips- a beginner’s guide. https://expertphotography.com/urban-exploration-photography-tips/ adresinden ulaşılmıştır.
Hannavy, J. (2008). “Introduction” (p.37-40). Ed. John Hannavy, Encyclopedia of nineteenth-century photography nineteenth-century photography. Routledge Taylor & Francis Group.
Howard, K. S. (2022). Spring break in Chernobyl: Urbex, apocalypse, and materiality in writing classrooms. Journal of the Assembly of Expanded Perspectives on Learning, 27, 99-112.
İşçioğlu, D. (2024). Kullanılmayan mekânlar üzerine bir kavram tartışması: Kıbrıs Maraş bölgesi örneği. Amme İdaresi Dergisi, 57(4), 35-48.
Ji, C. (2015). The political misunderstanding and its countermeasures on urban planning and construction. Humanities and Social Science Research, 1-8. https://doi.org/10.2991/ichssr-15.2015.2
Kobiałka, D. (2016). Urbex: Archeologiczny flâneuryzm a multitemporalność dziedzictwa. Biografia Archeologi, 2, 3-12.
Lesné, R. (2022). Urbex and urban space: A systematic literature review and bibliometric analysis. International Journal of the Sociology of Leisure, 425-443.
Oral, M. (2004). Fotoğraf ve toplumsal değişme. Fotoğraf ve Sinema Dergisi, 142, 17.
Paeslack, M. (2010). Introduction-urban image now: Photographic and filmic manifestations of a subjective city experience. Visual Resources, 26(1), 3-11. https://doi.org/10.1080/01973760903537827
Piasek, W. (2018). Inne-miejsca pamięci- przypadek urbex history. Res Historica, 46, 273-281.
Rose, G. (2014). Visual culture, photography and the urban: An interpretive framework. Special methodology edition plus miscellaneous. Space and Culture. 2, 5-12.
Scaroni, F. (2015, November 10-14). Gunkanjima and other japanese modern ruins. revaluation as a step towards history reappropriation. Proceeding of the International Conference on East Asian Architectural Culture, Gwangju, Korea.
Schreck, B. (2025, 21 Ekim). Urban exploration photography- Urbex. https://digital-photography-school.com/ adresinden ulaşılmıştır.
Švedová, M. & Vargová, D, T. (2019). Urban exploration- Urbex as a tourism novelty. Young Science, 7 (1), 73-83.
Toksoy, G., (2007). Sosyal bilimsel düşünce içinde görüntülerin yeri ve fotoğrafın potansiyeli [Doktora tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
Zagaria, K. (2016). We hope for better things; it will arise from the ashes exploring the aesthetics of post modern ruin photography in Detroit. Kritikos, 13, 1-43.
Görsel Kaynakça
Görsel 1: Detroit kentindeki terkedilmiş fabrikalar. 27.10.2025 tarihinde https://www.duventdanslesvoiles.com/2018/11/30/ urbex-a-detroit/ adresinden erişilmiştir.
Görsel 2: Tempelhof havaalanı. 27.10.2025 tarihinde https://www.photosontheroad.eu/tempelhof-airport-berlin/ adresinden erişilmiştir.
Görsel 3: Fordlandia’dan fotoğraf örnekleri. 27.10.2025 tarihinde https://www.goworldtravel.com/wp-content/uploads/2023/ 10/An-assembly-floor-unfazed-by-time.-Photo-by-Fabian-Beckenbauer.-1.jpg ve https://static01.nyt.com/images/2017/ 02/21/world/americas/00fordlandia-ss-slide-PH5R/00 fordlandia-ss-slide-PH5R-superJumbo.jpg adresinden erişilmiştir.
Görsel 4: Hashima adasındaki binalar. 27.10.2025 tarihinde https://thelittlehouseofhorrors.com/hashima-island/ adresinden erişilmiştir.
Görsel 5: Soğuk Savaş dönemine ait eski Doğu Bloğu yapıları. 27.10.2025 tarihinde https://www.vice.com/en/article/meet-the-photographer-infiltrating-russias-most-secret-places/ ve https://x.com/photogrist/status/1221889505193611271/photo/1 https://edition.cnn.com/travel/article/bulgaria-buzludzha-monument adresinden erişilmiştir.
Görsel 6: Kangbashi şehrinden fotoğraflar. 27.10.2025 tarihinde https://www.lensculture.com/articles/kai-caemmerer-unborn-cities#slideshow adresinden erişilmiştir.
Görsel 7: Kıbrıs/Maraş’tan fotoğraflar. 27.10.2025 tarihinde https://www.trthaber.com/haber/dunya/gecmis-gunlerin-izinde-bir-kent-kapali-maras-607725.html adresinden erişilmiştir.
