Diyabetik Ayak Bakımında Kanıta Dayalı Hemşirelik Uygulamaları
Özet
Diyabet kronik hiperglisemi ile karakterize kronik endokrin ve metabolik bir hastalıktır.Diyabetin tüm dünyada görülme sıklığı giderek artmakta ve önemli bir sağlık sorunu haline gelmektedir .IDF’nin tahminlerine göre yaklaşık 783 milyon kişi yani her 8 kişiden 1’inin % 46’lık bir artışla diyabet hastası olacağını öngörmektedir.Diyabet tedavisinin amacı; insülin aktivitesini ve kan glukoz düzeyini normal aralıklarda tutarak vasküler ve nöropatik komplikasyonları önlemek ve yaşam kalitesini arttırmaktır Hipoglisemi,diyabetik ketoasidoz hiperglisemik hiperosmolar nonketotik koma diyabetin akut komlikasyonlarındandır.Diyabetin kronik komplikasyonları ise koroner arter hastalığı,sererovasküler hastalık,periferik damar hastalığı,retinopati,nefropati ve nöropatidir.Diyabetik ayak diyabette en sık görülen komplikasyonlarından biridir.Diyabetik ayakta nöropatiye bağlı olarak ağrı duyusunun algılanması bozulur bunun sonucunda hasta cilt kuruluğu, derin tırnak kesisi, sıcak ve soğuk gibi etkileri algılayamaz.Tedavi edilmezse nekroz meydana gelir ve ayağın tamamı nekroze olduğunda amputasyon yapılmaktadır.Diyabetik ayak gelişimi hasta eğitimi ile önlenebilmektedir.Diyabetik ayak gelişiminde ise kanıta dayalı çeşitli uygulamalar ile iyileşme sağlanmaktadır.
Diabetes is a chronic endocrine and metabolic disease characterized by chronic hyperglycemia. The prevalence of diabetes worldwide is steadily increasing and it is becoming a significant health problem. According to the estimates of the IDF, approximately 783 million people—that is, 1 out of every 8 people—are projected to have diabetes, representing a 46% increase. The aim of diabetes treatment is to prevent vascular and neuropathic complications and to improve quality of life by maintaining insulin activity and blood glucose levels within normal ranges. Hypoglycemia, diabetic ketoacidosis, and hyperglycemic hyperosmolar nonketotic coma are acute complications of diabetes. Chronic complications of diabetes include coronary artery disease, cerebrovascular disease, peripheral vascular disease, retinopathy, nephropathy, and neuropathy. Diabetic foot is one of the most common complications of diabetes. In diabetic foot, due to neuropathy, the perception of pain sensation is impaired; as a result, the patient cannot perceive effects such as skin dryness, deep nail cuts, heat, and cold. If left untreated, necrosis occurs, and when the entire foot becomes necrotic, amputation is performed. The development of diabetic foot can be prevented through patient education. In cases where diabetic foot develops, healing can be achieved through various evidence-based practices.
Referanslar
Abacı, A., Böber, E., & Büyükgebiz, A. (2007). Tip 1 diyabet. Güncel Pediatri, 5(1), 1-10.
Aktaş, Ş. (2015). Diyabetik ayakta fiziksel yardımcı tedavi yöntemleri. TOTBİD Dergisi, 14, 462-469.
American Diabetes Association (ADA) (2013). Position Statement: Standards of medical care in diabetes., 36(1), S11-66, 2013.
American Diabetes Association (ADA), (2018). Standards of medical care in diabetes care. Diabetes Care, 41(1), 1-155.
Anataca, G., & Çelik, S. (2021). Erişkin Hastalarda Diyabetik Ketoasidoz Tedavisi ve Hemşirelik Yaklaşımları.Journal of Academic Research in Nursing (JAREN), 7(3), 151-156.
ARICAN, Ö., & ŞAŞMAZ, S. (2004). Diyabetik Hastalarda Ayak Bakımı.Turkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 24(5), 541-546.
Arıkoğlu, H., Tekeli, S., Akıncı, E., Dedeoğlu, H., Metin, V., Yılmaz, M., ... & Özbal, F. S. (2016). Tip 2 diyabet; Tehlikenin farkında mısınız?.Genel Tıp Dergisi,26(EK-1), 1-6.
Avci Dursun, E. M., & Kızıltan, G. (2019). Gestasyonel Diyabet ve Risk Faktörleri. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(2), 132-146.
Birol L.,Olgun N.,Çelik S.(2019).İç Hastalıkları Ve Hemşirelik Bakımı.(Güncellenmiş 8.Baskı).N Akdemir(Ed).(945-938).Akademisyen Kitabevi.
Coşansu, G. (2015). Diyabet: Küresel Bir Salgın Hastalık.Okmeydanı Tıp Dergisi,31, 1-6.
Çalışkan, S. G., Hacıağaoğlu, N., Tuzun, S., Öner, C., Şimşek, E. E., & Cetin, H. (2022). Diyabet Merkezden Takipli Tip 2 Diabetes Mellitus Hastalarında Hipoglisemi Sıklığı ve Hipoglisemi Korkusu.Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 16(4), 681-689.
Çelik, S., & Olgun, N. (2016). Yoğun Bakımda Hipoglisemi ve Hiperglisemi.Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi,20(1), 57-64.
Çetinarslan, B. Diyabet Tedavisinde Korkumuz: Hipoglisemi Yıllığı 2018-2019, 27.
Çürük, G. N., & Savsar, A. (2016). Diyabbetik Ayak Ülserlerinde Bal Kullanımı.Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 32(2), 143-164.
Demir T, Akıncı B, Yeşil S. Diyabetik Ayak Ülserlerinin Tanı ve Tedavisi,. DEU Tıp Derg. 2007;21(1):63-70.
Dinççağ, N. (2011). Diabetes Mellitus Tanı ve Tedavisinde Güncel Durum. İç Hastalıkları Dergisi,18,181-223.
Efe, F. K., Dönderici, Ö., Demircan, S. K., Yıldız, P., & Gülden, F. (2014). Diyabet Tanısı Koymada Açlık Plazma Glukoz ve Oral Glukoz Tolerans Testi Esas Alınarak HbA1c’nin Değerlendirilmesi. Nobel Medicus Journal,10(2).
Eker, Ö., & Çelik, S. (2021). Diyabetik Ayak Risk Faktörleri.Turkish Journal of Diabetes Nursing, 1(1), 17-22.
Ekim, M., & Ekim, H. (2016). Diyabetik Ayak Ülserlerinde Etiyoloji ve Tedavi.
Ersoy, C. Ö. (2010). Tip 2 Diabetes Mellitusta Oral Antidiyabetik Tedavi Yaklaşımları.Turkish Journal of Family Practice,14(1), 1-7.
Ersoy, C., Tuncel, E., Özdemir, B., Ertürk, E., & İmamoğlu, Ş. (2006). İnsülin Kullanan Tip 2 Diabetes Mellituslu Hastalarda Diyabet Eğitimi ve Metabolik Kontrol. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 32,(2), 43-47.
Eroğlu, N. (2018). Diabetes Mellitus’un Komplikasyonları.Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 1(2), 6-12.
Görgülü, Ü., Çiftçi, S., & Polat, Ü. (2022). Diyabetik Nöropatinin Yönetiminde Güncel Tedavi Yaklaşımları ve Hemşirelik Bakımı. Sağlık Bilimlerinde Değer, 12(3), 560-565.
GÜLÇELİK, N. E. Bölüm 4. Diyabetin Kronik Komplikasyonları.TC Sağlık Bakanlığı Yayın Numarası: 1151 ISBN: 978-975-590-744-4, 22.
Konya, M. N. (2018). Diyabetik Ayak Yaralarında Negatif Basınçlı Yara Kapama Sistemi Etkilimidir? Retrospektif Karşılaştırmalı Çalışma.
Olgun N.,Aslan Eti F.,Coşansu G.,Çelik S.(2022).Metabolik ve Endokrin Sistem.Eds.Karadakovan A.,Eds.Aslan Eti F.,Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım.(697-830).Akademisyen Kitabevi.
Olgun N.(2012).Diyabet(Tip 2) ve Bakım.E.D Durna Z.,Kronik Hastalıklar ve Bakım.(291-332). Nobel Tıp Kitabevleri.
Önmez, A. (2017). Diabetes Mellitus' ta Mikrovasküler Komplikasyonların Yönetimi.Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(2), 117-119.
Özdemir, İ., & Hocaoğlu, Ç. (2009). Tip 2 Diabetes Mellitus ve Yaşam Kalitesi: Bir gözden geçirme. Göztepe Tıp Dergisi, 24(2), 73-78.
Özkaya, M. O., & SA, K. (2014). Gestasyonel Diyabet: Güncel durum. Perinatoloji Dergisi, 22(2), 105-109.
Polat, M. G. (2016). Tip II Diyabette Fiziksel Aktivite/Egzersiz.Turkiye Klinikleri J Physiother Rehabil-Special Topics, 2(1), 57-62.
Rashidi, M., & Genç, A. (2020). Tip 1 ve Tip 2 Diyabetli Hastaların Diyabet Tutumlarının Değerlendirilmesi. Istanbul Gelisim University Journal of Health Sciences, (10), 34-49.
Samancıoğlu S.(2016).Endokrin Fonksiyonlar .Ovayolu N.,Ovayolu Ö.Patofizyoloji(295-316).Çukurova Nobel Tıp Kitabevi.
Seçkiner S. Diyabetik Ayağın İyileşmesinde Beslenme Tedavisinin Rolü Var mı?. Bes Diy Derg [Internet]. 31 Aralık 2019 [a.yer 19 Ocak 2025];47:82-91. Erişim adresi:https://beslenmevediyetdergisi.org/index.php/bdd/article/view/1319](https://beslenmevediyetdergisi.org/index.php/bdd/article/view/1319)
Sivrikaya Karaca S.,John Urvaylıoğlu E.(2022) Endokrin Sistem Hastalıkları ve Kanıta Dayalı Hemşirelik Uygulamaları.E.Yılmaz Karabulutlu(Ed.),Kronik Hastalıkların Yönetimi ve Kanıta Dayalı Uygulamaları(285-335).Nobel Tıp Kitabevleri.
Sivrikaya, S. K., & Ergün, S. (2018). Diyabet Eğitimi ve Hemşirenin Rolü.Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 25-36.
T.C.Sağlık Bakanlığı,(10.01.2023). https://sggm.saglik.gov.tr/TR-76887/dunya-diyabet-gunu-2020.html#:~:text=Diyabet%20global%20a%C3%A7%C4%B1dan%20%C3%A7ok%20b%C3%BCy%C3%BCk,rakam%C4%B1n%20592%20milyon%20olmas%C4%B1%20beklenmektedir
Turan, T., Karahan, İ., & Güngüneş, A. (2019). Diyabetik ketoasidozda tanı ve tedavi yaklaşımı. Journal of Health Sciences and Medicine, 2(3), 92-98.
Tümer, G., & Çolak, R. (2012). Tip 2 Diabetes Mellitusda Tıbbi Beslenme Tedavisi.Journal of Experimental and Clinical Medicine, 29(1s), 12-15.
TÜREYEN, A. (2019). Diyabetik Ayakta Yeni Güncel Arayışlar ve Bakım Yönetimi. Turkiye Klinikleri Internal Medicine Nursing-Special Topics, 5(1), 75-83.
Türkiye Endokrin ve Metabolizma Derneği (TEMD) Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu.(2024).https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetesmellitus2024.pdf
Türk Tabipler Birliği(Aktunç E,Ünalacak M,Demircan N.(13.01.2025). [tip_ii.pdf](https://www.ttb.org.tr/sted/sted0902/tip_ii.pdf)
Uluslarası Diyabet Fedarasyonu(IDF).(07.01.2025).https://idf.org/about-diabetes/diabetes-facts-figures/](https://idf.org/about-diabetes/diabetes-facts-figures/)
Yalın, H., Demir, H. G., & Olgun, N. (2011). Diyabetle Mücadelede Diyabet Risklerinin Belirlenmesi ve Tanılama. The Journal of Turkish Family Physician, 2(2), 41-49.
YILMAZ, F. T. (2015). Diyabetin Tedavisinde ve Kontrolünde Kanıta Dayalı Hemşirelik Uygulamaları. Türkiye Klinikleri İç Hastalıkları Hemşireliği-Özel Konular, 1(3), 13-9.
YURT, Y., MERCAN, M., & KOLTAK, C. (2021). Nöropatisi Olan Tip 2 Diyabetiklerde Farklı Adım Sayılarıyla Yürüyüş Sonrası Plantar Sıcaklık Değişiminin İncelenmesi. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences/Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4).
Yüksel, M., & Bektaş, H. (2020). Diyabete Bağlı Kronik Komplikasyonların Yönetiminde Güncel Yaklaşımlar. Turkiye Klinikleri J Nurs Sci, 12(1), 133-57.
