Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığında Semptom Yönetimi ve Kanıta Dayalı Uygulamalar

Özet

Bu çalışma, kronik obstrüktif akciğer hastalığında (KOAH) semptom yönetimi ve kanıta dayalı uygulamaları ele almaktadır. KOAH, geri dönüşümsüz hava yolu obstrüksiyonu ile karakterize, yüksek mortaliteye sahip önemli bir halk sağlığı sorunudur. Hastalığın etyolojisinde sigara kullanımı, hava kirliliği, genetik faktörler ve enfeksiyonlar yer almaktadır. KOAH’ta en sık görülen semptomlar dispne, öksürük, balgam ve yorgunluk olup, bu semptomlar hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürmektedir. Semptom yönetiminde farmakolojik (bronkodilatörler, steroidler, mukolitikler, antibiyotikler ve aşılar) ve non-farmakolojik yaklaşımlar (sigaranın bırakılması, pulmoner rehabilitasyon, oksijen tedavisi, fiziksel aktivite ve solunum egzersizleri) birlikte kullanılmaktadır. Hemşirelik bakımı, semptomların erken tanılanması ve yönetiminde önemli bir rol oynamaktadır. Kanıta dayalı uygulamalar, dispne, öksürük, balgam ve yorgunluk gibi semptomların kontrolünde etkili sonuçlar göstermektedir. Sonuç olarak, KOAH yönetiminde bireyselleştirilmiş, multidisipliner ve kanıta dayalı yaklaşımların uygulanması, semptom kontrolünü iyileştirerek yaşam kalitesini artırmakta ve hastalık yükünü azaltmaktadır.

This study addresses symptom management and evidence-based practices in chronic obstructive pulmonary disease (COPD). COPD is a significant public health problem characterized by irreversible airway obstruction and high mortality. The etiology of the disease includes smoking, air pollution, genetic factors, and infections. The most common symptoms in COPD are dyspnea, cough, sputum, and fatigue, which significantly reduce the quality of life of patients. Symptom management involves a combination of pharmacological (bronchodilators, steroids, mucolytics, antibiotics, and vaccines) and non-pharmacological approaches (smoking cessation, pulmonary rehabilitation, oxygen therapy, physical activity, and breathing exercises). Nursing care plays a crucial role in the early diagnosis and management of symptoms. Evidence-based practices demonstrate effective results in controlling symptoms such as dyspnea, cough, sputum, and fatigue. In conclusion, the application of individualized, multidisciplinary, and evidence-based approaches in COPD management improves symptom control, enhances quality of life, and reduces disease burden.

Referanslar

Agusti, A., Melén, E. , DeMeo, D. L., Breyer-Kohansal, R., & Faner, R. (2022). Pathogenesis of chronic obstructive pulmonary disease: Understanding the contributions of gene-environment interactions across the lifespan. The Lancet Respiratory Medicine, 10(5), 512—524. Available at: https://d0i.org/10e1016/s2213-2600(21)00555-5

World Health Organization. (n.d.). Global Alliance Against Chronic Respiratory Diseases(GARD).World Health Organization. https://www.whp.int/groups/globalzalliance-againsiErişim tarihi: 10.10.2025.

Tülüce, D., Kutlutürkan, S., Çetin, N., & Köktürk, N. (2016). Hasta koçluğunun kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) ile izlenen hastaların dispne, öksürük ve balgam semptomları üzerine etkisi: pilot bir çalışma. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 32-41.

Türk Toraks Demeği KOAH Çalışma Grubu'nun GOLD 2023 Güncellemesine Bakışı, Erişimadresi:httpş:/ftoraks.org.tr/siteîsf/b00ks/2023j04/4509de052c343bf1557612d93167bfdbObca4

Kim, E. J, Yoon, S. J, Kim, Y. E, Go, D. S. & Jung, Y. (2019). Effects of aging and smoking duration on cigarette smoke-ınduced copd severity. Journal of Korean Medical Science, 34, 1–7.

Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease. (2021). Global strategy for the diagnosis, management and preventing of chronic obstructive pulmonary disease 2021, report 2021. GOLD

Alpaydın, A.Ö., Baha, A., Çöplü, L., Elmas, F., Gürgün, A., Kılınç, O., Kocabaş, A., Köktürk, N., Naycı, S.A., Polatlı, M., Şen, E. & Ulubay, G. (2021). Türk Toraks Derneği’nin GOLD 2021 Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) Raporuna Bakışı

Barnes, P. J. (2014). Cellular and molecular mechanisms of chronic obstructive pulmonary disease. Clinics in Chest Medicine, 35(1), 71-86.

Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease. (2018). Global strategy for the diagnosis, management and prevention of chronic obstructive pulmonary disease. GOLD

Türkiye Halk Sağlığı ve Kronik Hastalıklar Enstitüsü (TÜHKE), (2020). Türkiye’de Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığının Yönetimi: Korunma, Tanı ve Tedavi Standartları Kılavuzu. İstanbul

Keskin, T., & Başkurt, Z. (2021). KOAH tanılı yaşlı bireylerde pulmoner rehabilitasyon. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(1), 157-16.

Adeloye, D., Song, P., Zhu, Y., Campbell, H., Sheikh, A. & Rudan, I.; NIHR RESPIRE Global Respiratory Health Unit. (2022). “Global, regional, and national prevalence of, and risk factors for, chronic obstructive pulmonary disease (COPD) in 2019: a systematic review and modelling analysis”. Lancet Respiratory Medicine, 10(5), 447-458. doi: 10.1016/S2213-2600(21)00511-7.

Walker, R. W., Apte, K. K., Shimwela, M. D., Mwaiselage, J. D., Sanga, A. A. & Namdeo, A. K. (2018). Prevalence, risk factors and clinical correlates of COPD in a rural setting in Tanzania. European Respiratory Journal, 51, 2, 1-12.

Kocabaş, A.,Atış, S.,Çöplü, L.,Erdinç, E.,Ergan, B.,Gürgün, A.,Köktürk, N.,Polatlı, M.,Şen, E.,

Yıldırım, N.Kronik obstrüktif akciğer hastalığı koruma, tanı ve tedavi raporu, Turkish Thoracic Journal,(2014),1-11

Mercado, N., Ito, K., & Barnes, P. J. (2015). Accelerated ageing of the lung in COPD: new concepts. Thorax, 70(5), 482-489

Park, S. C., Kim, D. W., Park, E. C., Shin, C. S., Rhee, C. K., Kang, Y. A., & Kim, Y. S. (2019). Mortality of patients with chronic obstructive pulmonary disease: A nationwide populationbased cohort study. The Korean Journal of Internal Medicine, 34(6), 1272.

Ntritsos, G., Franek, J., Belbasis, L., Christou, M. A., Markozannes, G., Altman, P., & Evangelou, E. (2018). Gender-specific estimates of COPD prevalence: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 1507-1514

Örnek, T., Tor, M., Kıran, S., & Atalay, F. (2015). Prevalence of chronic obstructive pulmonary disease in Zonguldak province of Turkey. Tuberkuloz ve Toraks, 63(3), 170-177

Ohar, J., Fromer, L., & Donohue, J. F. (2011). Reconsidering sex-based stereotypes of COPD. Primary Care Respiratory Journal, 20(4), 370-378.

Grahn, K., Gustavsson, P., Andersson, T., Lindén, A., Hemmingsson, T., Selander, J., & Wiebert, P. (2021). Occupational exposure to particles and increased risk of developing chronic obstructive pulmonary disease (COPD): A population-based cohort study in Stockholm, Sweden. Environmental Research, 200, 111739.

Han, M. K., & Martinez, F. J. (2020). Host, gender, and early-life factors as risks for chronic obstructive pulmonary disease. Clinics in Chest Medicine, 41(3), 329-337.

Salvi, S. S., & Barnes, P. J. (2009). Chronic obstructive pulmonary disease in non-smokers. The Lancet, 374(9691), 733-743.

Andersen, Z. J., Hvidberg, M., Jensen, S. S., Ketzel, M., Loft, S., Sørensen, M. & Raaschou-Nielsen, O. (2011). Chronic obstructive pulmonary disease and long-term exposure to traffic-related air pollution: a cohort study. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 183(4), 455-461.

Scoditti, E.,Massaro, M.,Garbarino, S.,Toraldo, D.(2019). Role of diet in chronic obstructive pulmonary disease prevention and treatment,11-6

Bulut, S., Khorshid, L. & Polatlı, M. (2021). The effect of upper extremity exercıses on dyspnea and life quality in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Medical Sciences, 16(2), 122-131.

Savran, O., & Ulrik, C. S. (2018). Early life insults as determinants of chronic obstructive pulmonary disease in adult life. International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 683-693.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2022). Ölüm nedeni istatistikleri 2022. URL:https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni-Istatistikleri-2022-49679

Akdemir N.,Birol L.(2005).İç hastalıkları ve hemşirelik bakımı.3. baskı,Ankara

Başara, B. B.,Çağlar, I. S.,Aygün, A.,Özdemir, T. A.,Kulali, B.,Ünal, G.,Uzun, S.,Kara, S.,Yentür, G.,Pekeriçli, A. A.,Kayış, B. B.,(2023). Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2021

Vestbo J.,Lange P., (2016).Natural history of COPD: Focusing on change in FEV1, Respirology, 34-43

Viniol, C., & Vogelmeier, C. F. (2018). Exacerbations of COPD. European Respiratory Review, 27(147), 1-9.

Özer, S., & Gündüzoğlu, N. Ç. (Eds.). (2019). Olgu Senaryolarıyla İç Hastalıkları Hemşireliği. İstanbul Tıp Kitabevi.

Scullion, J.(2018), The nurse practitioners’ perspective on inhaler education in asthma and chronic obstructive pulmonary disease, Canadian Respiratory Journal

Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease. (2023). Global initiative for chronic obstructive lung disease. Global strategy for the diagnosis, management and prevention of chronic obstructive pulmonary disease. GOLD.Report 2022. GOLD.

Puhan, M. A., Gimeno‐Santos, E., Cates, C. J., & Troosters, T. (2016). Pulmonary rehabilitation following exacerbations of chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, (12).

Halpin, D. M., Criner, G. J., Papi, A., Singh, D., Anzueto, A., Martinez, F. J., & Vogelmeier, C. F. (2021). Global initiative for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive lung disease. The 2020 GOLD science committee report on COVID-19 and chronic obstructive pulmonary disease. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 203(1), 24-36.

Montes de Oca, M. Laucho-Contreras, M. E.(2023). Smoking cessation and vaccination, . European Respiratory Review,32,167

Wu, J.,Sin, D. D.,(2011). Improved patient outcome with smoking cessation: when is it too late?, International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 259-267

Alghamdi, S. M., Alsulayyim, A. S., Alasmari, A. M., Wong, A. J., D’Souza, S., Moscovitch, R., ... & Burge, A. T. (2023). Oscillatory positive expiratory pressure therapy in COPD (O-COPD): A randomised controlled trial. Thorax, 78(2), 136–144. https://doi.org/10.1136/thoraxjnl-2022-218872

Yıldırım, F., & Ünver, V. (2023). Yorgunluk. İn S. Oguz, V. Ünver, G. Çamcı, V. Kocatepe (Ed.), Semptom yönetimi ve hemşirelik. ( 476-513). İstanbul Medikal Sağlık ve Yayıncılık Hiz. Tic. Ltd. Şti. İstanbul.

Rabe, K, F. & Watz, H. (2017). Chronic obstructive pulmonary disease. Lancet, 389: 1931–40.

Singh, R. B., Wilczyfiska-Kwiatek, A., Fedacko, J., Pella, D., & De Meester, F. (2009). Pranayama: the power of breath. International Journal on Disability and Human Development, 8(2), 141-154.

McCathie, H. C. F., Spence, S. H., & Tate, R. L. (2002). Adjustment to chronic obstructive pulmonary disease: The importance of psychological factors. European Respiratory Journal, 190), 47-53.

Bahar, A., Ovayolu, Ö., & Ovayolu, N. (2019). Onkoloji hastalarinda sik karşilaşilan semptomlar ve hemşirelik yönetimi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 42-58.

Kocaman, G. (2003). Hemşirelikte kanita dayali uygulama. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 5(2), 61-69.

Başyiğit, i. (2010). KOAH patogenezi ve fizyopatolojisi. Türk Toraks Derneği Toraks Cerrahisi Bülteni, 1(2),111-118.Available at: https://www.toraks.org.tr/site/sf/books/pre

Osthoff M.,Jenkins C.,Leuppi J.(2013). Chronic obstructive pulmonary disease – a treatable disease. Swiss Medical Weekly,

Kurak, D., Özyılkan, Ö., & Çiçin, İ. (2023). Palyatif bakımda dispne yönetimi: Güncel yaklaşımlar. Türk Onkoloji Dergisi, 38(Ek Sayı 1), 45–56. https://doi.org/10.5505/tjo.2023.37888

Abernethy, A. P., Currow, D. C., Frith, P., Fazekas, B. S., McHugh, A., & Bui, C. (2003). Randomised, double blind, placebo controlled crossover trial of sustained release morphine for the management of refractory dyspnoea. BMJ (Clinical research ed.), 327(7414), 523–528. https://doi.org/10.1136/bmj.327.7414.523

Kilic B, Cicek HS, Avci MZ. Comparing the effects of self-management and hospital-based pulmonary rehabilitation programs in COPD patients. Niger J Clin Pract. 2021 Mar;24(3):362-368. doi: 10.4103/njcp.njcp_165_20. PMID: 33723110.

Ceyhan Y. Tekinsoy P.(2022). The effects of breathing exercises and inhaler training in patients with COPD on the severity of dyspnea and life quality: a randomized controlled trial. Trials.23(1),707

Öztürk, Ö., Kurultak, İ., & Akkurt, İ. (2006). Kronik öksürükte inhale kloroflorokarbon içermeyen beklometazon dipropiyonat tedavisinin etkinliği: Randomize plasebo kontrollü bir çalışma. Türk Toraks Dergisi, 7(3), 171-175.

Wang, L., Li, J., Wu, H., Zhang, C., Wang, Y., & Liu, Z. (2025). Acupuncture-related therapy for chronic cough: A systematic review and meta-analysis of 30 randomized controlled trials. Integrative Medicine Research, 14(1), Article 101034. https://doi.org/10.1016/j.imr.2024.101034

Stokes, M. J., Cooper, R. G., & Edwards, R. H. (1988). Normal muscle strength and fatigability in patients with effort syndromes. British Medical Journal, 297(6655), 1014-1017. doi: 10.1136/bmj.297.6655.1014

Ponsford, J. L, Tino, C., Parceli, D. L, Shekleton, J. A., Roper, M., Redman, J. R., PhippsNelson, J., & Rajaratnam, S. M. (2012). Fatigue and sleep disturbance following traumatic brain injury—their nature, causes, and potential treatments. Journal ofHead Trauma Rehabilitation, 27(3), 224-233. https://doi.org/10.1097/htr.()b013e31824ee1 a8

Torres-Harding, S., & Jason, L. A. (2005). What is fatigue history and epidemiology. Fatigue as a Window to the Brain, 3—18. Available at: https://doi.orW10.7551/mitpress/2967.003.()()04

Yayınlanan

15 Nisan 2026

Lisans

Lisans