Türk Aile Yapısının Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında Analizi

Asiye Gölpek Karababa

doi:10.37609/akya.4107

Yazarlar

Asiye Gölpek Karababa

https://orcid.org/0000-0002-6063-6647

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.4107.c6424

Özet

Bu araştırmanın amacı, Türk aile yapısının toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında analizini yapmaktır. Bu çerçevede, Türk aile yapısında kadınların geleneksel rollerini, aile içindeki konumunu, aile içi iş yükünün ve ev içi bakım faaliyetlerinin cinsiyete dayalı dağılımı incelenmektedir. Araştırmada, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından sistematik yapılan aile yapısı araştırması dizisinden elde edilen veriler, istatistiklerle aile, ulusal eğitim istatistikleri, zaman kullanımı istatistikleri ve kadınların işgücüne dâhil olmama nedenleri istatistikleri betimleyici istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Analizlerde, ev işlerinin büyük ölçüde hane halkı fertleri tarafından yapıldığı, cinsiyete göre dağılımında da ev işlerini genellikle kadınların üstlendiği, en fazla çocuk bakımı, çamaşır- bulaşık yıkama, yemek yapma, evin günlük toplanması ve temizlenmesi işleri olduğu görülmüştür. Kadınların ailesinin izin vermemesi nedeniyle eğitimlerini yarıda bırakma oranlarının erkeklerden daha yüksek olduğu; çalışmanın değerli olduğu düşüncesi yaygın olmakla birlikte, kadınların asli görevinin ev işleri ve çocuk bakımı olduğu yönündeki görüşler de varlığını devam ettirmiştir. Araştırma sonucunda, çocuk bakımı ve ev işleri, büyük ölçüde kadınların sorumluluğunda olup bu durum, aile içindeki geleneksel iş bölümü anlayışının devam ettiğini ve Türk aile yapısının ve sosyo-ekonomik etkenlerin kadınların aile içi rollerde yoğunlaşmasına neden olduğunu ortaya koymuştur. Buna göre, toplumsal cinsiyet eşitliğini destekleyen politika ve uygulamaların politika yapıcılar, kurum ve kuruluşlar tarafından geliştirilebileceği önerilebilir.

The aim of this research is to analyze the Turkish family structure within the context of gender roles. In this framework, the traditional roles of women in the Turkish family structure, their position within the family, and the gender-based distribution of household chores and care activities are examined. The research analyzes data obtained from the systematic family structure survey series conducted by the Turkish Statistical Institute (TÜİK), along with descriptive statistical methods for family statistics, national education statistics, time-use statistics, and statistics on the reasons for womens non-participation in the workforce. The analyses show that household chores are largely performed by household members, and that women generally undertake these tasks, most commonly childcare, laundry and dishwashing, cooking, and daily tidying and cleaning. The study also reveals that women have a higher rate of dropping out of education due to family disapproval than men; while the belief in the value of work is widespread, there are also opinions that women's primary role is housework and childcare. The research results show that childcare and housework are largely the responsibility of women, indicating the continuation of the traditional division of labor within the family and highlighting that the Turkish family structure and socio-economic factors lead to women being concentrated in domestic roles. Accordingly, it can be suggested that policymakers, institutions, and organizations can develop policies and practices that support gender equality.

Referanslar

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2018). Türkiye aile yapısı ileri istatistik analizi. (20.11.2025 tarihinde https://www.aile.gov.tr/media/35869/taya-18_turkce_kitap.pdf. adresinden erişilmiştir.)

Akgeyik, T. (2017). Türkiye’de kadınların işgücü piyasasına katılımını etkileyen faktörler: TÜİK verileri üzerine bir analiz. Journal of Social Policy Conferences, 70, 31-53.

Bardakçı, Ş., ve Oğlak, S. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği endeksi ve Türkiye. Toplumsal Politika Dergisi, 3(1), 71-90.

Choudhary, L. and Ahmad, A. (2017). A study of psychological well-being among housewives and working women of Mithila Region, North Bihar, India. International Journal of Human Resource & Industrial Research 4 (2), 8-15.

Delphy, C. (1984). Close to home: A materialist analysis of women’s oppression. London: Hutchinson.

Esra, S. (2021). Çalışma hayatında kadın istihdamı ve Türkiye’de yansımaları. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 20-40.

Folbre, N. (2001). The invisible heart: economics and family values. New Press. (20.11.2025 tarihinde https://www.academia.edu/27586300/The_Invisible_Heart_Economics_and_Family_Values adresinden erişilmiştir.)

Gençtürk, Z. (2022). Türkiye’de kadının işgücüne katılımını etkileyen faktörler. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 43, 361-394.

Gölpek Karababa, A. (2025). Kadınların geleneksel rollerinde ücret eşitsizliği: Uygulamalar ve incelemeler. Ankara Hacı Bayram Velî Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27 (3). 965-990.

Hochschild, A. R. (2000). Global care chains and emotional surplus value. In Hutton & Giddens (Eds.), On the Edge. London: Jonathan Cape.

Hutchings, K., Moyle, C.-l., Chai, A., Garofano, N., & Moore, S. (2020). Segregation of women in tourism employment in the APEC region. Tourism Management Perspectives, 34, 100655.

Kabeer, N. (2005). Gender equality and women's empowerment: A critical analysis of the third millennium development goal. Gender & Development, 13 (1), 13–24. https://www.jstor.org/stable/20053132?seq=1

Karaca, D. A., ve Taşseven, Ö. (2022). Türkiye'nin kadın istihdamı ve işgücü istatistiklerinin incelenmesi. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 8.

Kocabaş, İ. Ü., ve Küçükbay, F. (2023). Türkiye’de kadınların işgücüne katılım oranını etkileyen faktörlerin ekonometrik analizi. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 12 (32), 29-51.

Lata, L. N., Walters, P., ve Roitman, S. (2021). The politics of gendered space: Social norms and purdah affecting female informal work in Dhaka, Bangladesh. Gender, Work & Organization, 28(1), 318-336.

Namal, Y., ve Taşkesen, Ö. (2022). COVID-19 salgınının kadın istihdamına etkileri: OECD ve TÜİK verileri üzerine analiz. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 5 (1), 122-141.

Oakley, A. (1974). The sociology of housework. London: Martin Robertson.

Orazem, P. F., ve King, E. M. (2008). Schooling in developing countries: The roles of supply, demand and government policy. In T. P. Schultz & J. Strauss (Eds.), Handbook of Development Economics, 4. Elsevier. https://ideas.repec.org/h/eee/devchp/5-55.html

Organization for Economic Cooperation and Development (OECD-2024). Retrieved from. (20.11.2025 tarihinde https://data-explorer.oecd.org adresinden erişilmiştir.)

Özalp, L. F. A. (2021). Türkiye’de kadının işgücüne katılımı ve eşitsizlik. Journal of Economy Culture and Society, 64, 91-104.

Özmen, Y. P. (2024). Türkiye'de 2000-2023 döneminde yapılan mevzuat değişiklikleri kapsamında toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadının statüsü. Atatürk Yolu Dergisi(74), 164-181.

Pulerwitz, J. (2023). Measuring attitudes toward gender norms among young men in Brazil: Development and psychometric evaluation of the GEM Scale”. Men and Masculinities, 10 (3), 22-38.

Quinn, M. M. (2022). A healthy workforce needs comprehensive reproductive healthcare. Oxford University Press UK, 66, 1095-109.

Saloshni, N. ve Nithiseelan, N. R. (2022). Vulnerability of South African women workers in the COVID-19 pandemic. Front Public Health, 10, 964073. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.964073

Stromquist, N. P. (1990). Gender inequality in education: Accounting for women's subordination. British Journal of Sociology of Education, 11 (2), 137–153. https://eric.ed.gov/?id=ED339622

Topgül, S. (2016). İş ve aile yaşamı dengesi(zliği)nin kadın çalışanlar üzerindeki etkileri. Yönetim ve Ekonomi 23 (1), 217-231.

Türkiye İstatistik Kurumu (2008-2022). Ulusal eğitim istatistikleri veri tabanı. (20.11.2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=National-Education-Statistics-2022-49756. adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2011). Aile yapısı araştırması. (20.11.2025 tarihinde https://www.tuik.gov.tr adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2011-2022). Ulusal eğitim istatistikleri. (20.11.2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=National-Education-Statistics-2022-49756. adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2016). Aile yapısı araştırması. (20.11.2025 tarihinde https://www.tuik.gov.tr adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2017). 15-64 yaş arası kadınların işgücüne dâhil olmama nedenleri. (20.11.2025 tarihinde http://www.tuik.gov.tr/ adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2017). İstatistiklerle kadın raporu. (20.11.2025 tarihinde http://www.tuik.gov.tr/ adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2021). Aile yapısı araştırması. (20.11.2025 tarihinde erişilmiştir https://www.tuik.gov.tr adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2021). Zaman kullanım araştırması. (20.11.2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/ adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2023). Istatistiklerle aile. (20.11.2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2023-53784 adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2024). 15-64 yaş arası kadınların işgücüne dâhil olmama nedenleri. (20.11.2025 tarihinde http://www.tuik.gov.tr/ adresinden erişilmiştir).

Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Istatistiklerle aile. (20.11.2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2024-53898 adresinden erişilmiştir).

UN Women (2022). UN Women Strategic Plan 2022-2025. (20.11.2025 tarihinde https://www.unwomen.org/en/un-women-strategic-plan2022-2025 adresinden erişilmiştir).

UNESCO (2020). Global education monitoring report. (20.11.2025 tarihinde https://www.unesco.org/en/articles/global-education-monitoring-gem-report-2020 adresinden erişilmiştir).

UNFPA (2021). State of world population report. (20.11.2025 tarihinde https://www.unfpa.org/sowp-2021 adresinden erişilmiştir).

UNICEF (2019). Education and gender equality report. (20.11.2025 tarihinde https://www.unicef.org/reports/global-annual-results-2019-gender-equality adresinden erişilmiştir).

Ünüvar, P. ve Tagay, Ö. (2015). Çalışan evli kadınların toplumsal cinsiyet rolleri, yaşam, iş doyumu ve evlilik uyumlarının incelenmesi. Kadın/Woman 2000, 16 (1), 21-44.