Bütüncül Sosyal Hizmet Bakışıyla Yas ve Yas Danışmanlığı

Gizem Su Bektaş; Gülsüm Çamur

doi:10.37609/akya.4107

Yazarlar

Gizem Su Bektaş

https://orcid.org/0009-0003-0406-2671

Gülsüm Çamur

https://orcid.org/0000-0001-5116-2462

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.4107.c6422

Özet

Bireyler yaşamlarının herhangi bir döneminde çeşitli kayıplarla karşılaşabilmektedir. Bu kayıplar sonucunda bireyler yas sürecine girebilmektedir. Yas sürecini etkileyen faktörler ve sürecin yaşanma biçimi bireyden bireye farklılık gösterebilmektedir. Bireyler, değer verdikleri kişileri ya da nesneleri kaybettiklerinde yas tepkileri gösterebilmekte ve bu durum onların duygusal, bilişsel ve davranışsal süreçlerini etkileyebilmektedir. Yas, kayıp yaşayan bireylerin verdiği doğal ve evrensel bir tepki olarak kabul edilmektedir. Yas danışmanlığı ise bireylerin yas sürecinde yaşadıkları zorluklarla baş edebilmelerine yardımcı olmayı amaçlayan profesyonel bir destek sürecidir. Bu danışmanlık süreci, bireyin kaybı anlamlandırmasına, duygularını ifade edebilmesine ve yaşadığı değişime uyum sağlayabilmesine katkı sağlamaktadır. Yas süreci aynı zamanda bireyin kayıp sonrasında yeniden uyum sağlamasını kolaylaştıran bir süreç olarak da değerlendirilmektedir. Normal yas sürecini yaşayan bireyler için bu süreç, hayata yeniden uyum sağlama ve yeni baş etme yöntemleri geliştirme açısından olumlu bir işlev de görebilmektedir. Sosyal hizmet uzmanları da yas danışmanlığı yapabilmektedir. Bütüncül bakış açısıyla yas danışmanlığı yaparken birçok farklı teknik ve farkındalık çalışmaları ile birlikte ailenin kayıp yaşaması sonrası sağlıklı bir şekilde yaşanılan kaybı kabullenmesinde etkili rol oynamaktadırlar.

Individuals may encounter various forms of loss at different stages of their lives. As a result of these experiences, individuals may enter a grieving process. The factors influencing the grieving process and the manner in which it is experienced may vary from one individual to another. When individuals lose people or objects that hold significant value for them, they may exhibit grief reactions, which can affect their emotional, cognitive, and behavioral processes. In this regard, grief is widely recognized as a natural and universal response to loss. Grief counseling, on the othe hand, is defined as a professional support process aimed at helping individuals cop with the difficulties they experience during the grieving process. This counselin process contributes to individuals’ ability to make meaning of their loss, express their emotions, and adapt to the changes that occur following the loss. Furthermore, thegrieving process can also be considered a process that facilitates individuals’readjustment to life after experiencing a loss. For individuals who experience a norma grieving process, this period may serve a functional role in terms of readjusting to life and developing new coping strategies. Social workers also play a significant role in theprovision of grief counseling. In line with the holistic perspective of social work, griefcounseling practices may include various techniques and awareness-based interventions. Within this framework, social workers support individuals and families in understanding their emotional experiences following a loss, accepting the reality of theloss, and adapting to their lives in a healthy and functional manner.

Referanslar

Akkoyun, A. Z. (2022). Göçmen Uygur Türklerinin yas süreci. Pamukkale Tıp Dergisi, 15(4), 868–876

Akyıldız, D. (2019). Yas tepkilerinin algılanan eş desteği, duygusal baskılama ve duygusal tepkisellik ile ilişkilerinin incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Maltepe Üniversitesi, İstanbul

Apaydın, S., Aslan, H., Efe, İ. A., Külahçıoğlu, E., Kurşuncu, M. A., Şahbudak, S. B., … Mavili, A. (2020). Yas danışmanlığı. Ankara: Anı Yayıncılık

Atak, M., & Atak, Z. (2022). Yakın ölümünün birey üzerindeki psikolojik etkileri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1913–1927

Balcı, B. B., & Korkmaz, L. (2020). Yas sürecine ilişkin sosyal temsiller üzerine niteliksel bir çalışma. Nesne Psikoloji Dergisi, 8(16), 95-111

Bildik, T. (2013). Ölüm, kayıp, yas ve patolojik yas. Ege Tıp Dergisi, 52(4), 223-229

Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59, 20–28

Bonanno, G. A., & Kaltman, S. (2001). The varieties of grief experience. Clinical Psychology Review, 21(5), 705–734

Bowlby, J. (1977). The making and breaking of affectional bonds: Iı. some principles of psychotherapy. The British Journal of Psychiatry, 130, 421–431

Carmassi, C., Amatori, G., Cappelli, A., Brosio, E., Chauvel, H., Dell’osso, L., & Bui, E. (2023). Lutto: Dalla reazione fisiologica al disturbo da lutto prolungato [Grief: From The Physiological Reaction To The Psychopathology]. Rivista Di Psichiatria, 58(4), 154–159. https://Doi.Org/10.1708/4064.40477

Currier, JM, Neimeyer, RA & Berman, JS (2008). Yas tutan kişiler için psikoterapötik müdahalelerin etkinliği: Kapsamlı bir nicel inceleme. Psikolojik Bülten, 134(5). https://doi.org/10.1037/0033-2909.134.5.648

Çelik, H. (2017). Psikoterapide yeni soluk: Öyküsel terapi. E-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 34–50

Çelik, H., & Aydoğdu, B. N. (2018). Duygu odaklı terapi: psikoterapide yeni bir yaklaşım. E-Kafkas Journal Of Educational Research, 5(2), 50–68

Çolak, G. V., & Hocaoğlu, Ç. (2021). Kayıp ve yas: bir gözden geçirme. Cyprus Turkish Journal Of Psychiatry & Psychology, 3(1), 56–62

Devan, G. S. (1993). Management of grief. Singapore Medical Journal, 34(5), 445–448

Gökçe, G., Yıldırım, C., & Başcılılar, M. (2022). Covid-19 pandemisi gölgesindeki salgın: Yas. Toplum ve Sosyal Hizmet, 227-244

Greenberg, L. S., & Safran, J. D. (1989). Emotion in psychotherapy. American Psychologist, 44(1), 19–29

Hayes, S. C., Strosahl, K., Wilson, K. G., Bissett, R. T., Pistorello, J., Et Al. (2004). Measuring experiential avoidance: A preliminary test of a working model. Psychological Record, 54(4), 553–578

Horowitz, MJ, Siegel, B., Holen, A., Bonanno, GA, Milbrath, C., & Stinson, CH (2003). Karmaşık yas bozukluğu için tanı kriterleri. Focus, 1(3), 290-298

İzci, F., & Ünveren, G. (2017). Travma Sonrası stres bozukluğunda bilişsel davranışçı terapi ve emdr. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 6(1), 31–38

Kahraman, S. (2021). Yas süreçleri ve kişilik. Adıyaman: İKSAD Yayınevi

Kaya, M. E., & Kumova, F. (2024). Yakın kaybında yas sürecinin başa çıkma ve bilişsel çarpıtmalar bağlamında incelenmesi. Akademik Hassasiyetler, 11(24), 425-433

Koç, M., Çolak, T. S., & Düşünceli, B. (2012). Söylenme zamanı ve şekline göre travmaya verilen bilişsel, duyuşsal ve davranışsal tepkiler (7-12 Yaş). İlköğretim Online, 11(1), 75-84

Kubler-Ross, E., & Kbler-Ross, E. (1969). On death and dying (Vol. 1). New York: Macmillan

Maraş, A. (2014). Komplike yas: Derleme ve vaka çalışması. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 41-59

Menekli, T. (2014). Hemşirelerin ölüm algısının ve etkileyen faktörlerin incelenmesi. Journal Of Anatolia Nursing And Health Sciences, 17(4), 222-229

Neimeyer, RA (2015). Yas terapisi teknikleri: Yas tutanlara danışmanlık için yaratıcı uygulamalar. Routledge. https://www.amazon.com/dp/1138905933/ (Erişim Tarihi: 28.02.2026)

Özcan, N. A., & Kaya, M. (2019). Travmatik Yas Sorununda Aile Dayanıklılığı Programı’nın kadınların travma sonrası stres, yas ve aile dayanıklılığı düzeylerine etkisi. Eğitim ve Bilim, 121-138

Parkes, C. M., & Prigerson, H. G. (2013). Bereavement: Studies of grief in adult life (4th Ed.). Routledge. https://Doi.Org/10.4324/9781315829753

Pop-Jordanova, N. (2021). Grief: Aetiology, Symptoms and management. Prilozi, 42(2), 9–18. https://Doi.Org/10.2478/Prilozi-2021-0014

Rando, T. A. (1993). The increasing prevalence of complicated mourning: The onslaught is just beginning. OMEGA-Journal of Death and Dying, 26(1), 43-59

Shapiro F. (1999). Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) and the anxiety disorders: clinical and research implications of an integrated psychotherapy treatment. J Anxiety Disord. 1999 Jan-Apr;13(1-2):35-67. doi: 10.1016/s0887-6185(98)00038-3. Erratum in: J Anxiety Disord 1999 Nov-Dec;13(6):621. PMID: 10225500

Sezer, S., & Saya, P. (2009). Gelişimsel açıdan ölüm kavramı. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 13, 151-165

Sezgin, U., Yüksel, Ş., Topçu, Z., & Dişcigil, A. G. (2004). Ne zaman travmatik yas tanısı konur? Ne zaman tedavi başlar? Klinik Psikiyatri, 167-175

Şener, Ö., & Açar, M. Y. (2023). Kayıp yaşayan bireylerde kaybı kabullenme ve travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın aracı rolü. Uluslararası Psiko-Sosyal Eğitim Araştırmaları Dergisi, 121-138

Tarım, B. (2019). Yas yaşantısında travma sonrası büyüme (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ordu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ordu

Worden, J. W. (2008). Grief counseling and grief therapy (4th Ed.). Springer

Volkan, V. D. (2010) Gidenin ardından. İstanbul: Oa Yayınları

Yavuz, KF (2015). Kabul ve kararlılık terapisi (ACT): Genel bir bakış. Türkiye Klinikleri Psikiyatri Özel Konular Dergisi, 8(2), 21-27

Yalom, I. D. (2021). Güneşe bakmak: Ölümle yüzleşmek. İstanbul: Pegasus Yayınları

Yelboğa, N., (2023). Kahramanmaraş depremi özelinde travmatik yas ve sosyal hizmetin yas danışmanlığı müdahalesi, Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 7/1 97-121. http://Dx.Doi.Org/10.30830/Tobider.Sayi.13.6

Zeitlin, S. V. (2001). Grief and bereavement. Primary Care, 28(2), 415–425. https://Doi.Org/10.1016/S0095-4543(05)70031-2