Eskişehir Tapu ve Kadastro 17.Bölge Müdürlüğündeki Arşiv Belgelerinin Fiziksel Koruma Ölçütlerinin Değerlendirilmesi
Özet
Arşiv belgeleri kamusal hafıza ve kültürel mirasın korunması-belgelenmesi adına temel rol üstlenen belgeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak bu belgelerin uzun süreli korunmasında çevresel koşullar önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle arşiv mekanlarında bulunan her türlü belge, not, fotoğraf, plan, harita, film, belirli hakları belgeleyen ve koruyan kayıtlar, ses bantları, videokasetleri ve benzeri belge ve malzemelerin uzun süreli fiziksel korunmasında çevresel koşullar kritik bir rol oynamaktadır. Fiziksel arşivlerde önerilen değerlerin dışında kalan sıcaklık ve bağıl nem durumları, kağıt, mürekkep, fotoğraf, dijital medya ve teknik çizimlerde küflenme, kırılganlaşma, renk kayıpları gibi geri dönüşü olmayan bozulmalara neden olmaktadır. Bu nedenle arşiv ortamlarının düzenli olarak fiziksel çevre koşulları bağlamında izlenmesi ve mikroiklim koşullarının sağlanması önemli bir gereklilik olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada Eskişehir Tapu ve Kadastro 17. Bölge Müdürlüğü arşivinde ölçülen sıcaklık ve bağıl nem değerlerinin ulusal ve uluslararası koruma standartları açısından değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Arşiv iç mekânına ait mikroiklim verileri, Arşiv Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, ISO 11799 (Archival Storage Requirements) ve IFLA Preservation and Conservation Guidelines gibi temel standartlar ile karşılaştırılmıştır. Bulgular, bazı ölçümlerin önerilen sınır değerlerin dışında kaldığını ve özellikle bağıl nemdeki dalgalanmaların belge güvenliği açısından risk oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, arşiv mekânında iklimlendirme sistemlerinin iyileştirilmesi, çevresel değişkenlerin düzenli olarak izlenmesi ve mikroiklim koşullarının standartlara uygun şekilde stabilize edilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır. Çalışma, tapu arşivleri başta olmak üzere kamu kurumlarındaki fiziksel arşivlerin korunmasına yönelik mikroiklim verilerini incelemesi ve standartlar üzerinden bir değerlendirme modelinin temelini sunması açısından önem taşımaktadır.
Archival documents play a fundamental role in the preservation and documentation of public memory and cultural heritage. However, environmental conditions play a crucial role in the long-term preservation of these documents. In particular, environmental conditions are critical for the long-term physical preservation of all types of documents, notes, photographs, plans, maps, films, records documenting and protecting specific rights, audio tapes, video cassettes, and similar materials found in archives. Temperature and relative humidity conditions outside of recommended values in physical archives cause irreversible deterioration such as mold growth, fragility, and color loss in paper, ink, photographs, digital media, and technical drawings. Therefore, regularly monitoring the physical environmental conditions of archive environments and ensuring optimal microclimate conditions is considered a vital necessity. This research aims to evaluate the temperature and relative humidity values measured in the archive of the Eskişehir Land Registry and Cadastre 17th Regional Directorate in terms of national and international preservation standards. Microclimate data for the archive interior were compared with fundamental standards such as the Regulation on Archival Services, ISO 11799 (Archival Storage Requirements), and IFLA Preservation and Conservation Guidelines. The findings reveal that some measurements fall outside the recommended limit values, and fluctuations in relative humidity, in particular, pose a risk to document security. In conclusion, the need for improving climate control systems in the archive, regularly monitoring environmental variables, and stabilizing microclimate conditions in accordance with standards is emphasized. The research is significant because it examines microclimate data related to the preservation of physical archives in public institutions, particularly land registry archives, and provides a foundation for an evaluation model based on standards.
Referanslar
Adcock, E. P. (2011). Kütüphane malzemesinin bakım ve kullanımında IFLA ilkeleri (Çev. Ş. N. Somer). İstanbul
Arşiv Hizmetleri Hakkında Yönetmelik. (2019). Resmî Gazete (Sayı: 19816). Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=33899&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
ASHRAE. (2017). ASHRAE handbook: Heating, ventilating, and air-conditioning applications (Class A environmental conditions). American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers. Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://edufire.ir/storage/Library/exhaust/book/2019_ASHRAE_Handbook_HVAC_Applications_SI.pdf
Baydar, N. (2001). Kütüphanelerdeki El Yazmalarının Pasif Konservasyonu. Türk Kütüphaneciliği, 15(4), 365-377.
Binark, İ. (1989). Temel arşivcilik bilgileri ve arşiv mevzuat düzenlemeleri. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri
British Standards Institution. (2017). BS 4971:2017—Conservation and care of archive and library collections. Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://knowledge.bsigroup.com/products/conservation-and-care-of-archive-and-library-collections
Champa, A. (2008). Care of the collection in University Of Peradeniya Library: Strategic planning for the preventive conservation. Journal of the University Librarians Association of Sri Lanka. 12, 1-16. Doi: https://doi.org/10.4038/JULA.V12I0.326
Clements, D. W. G. & Thomas, D. L. (1993). Arşiv belgelerinin korunması konusunda temel bilgiler. (Çev. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü). T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. Erişim tarihi ve adresi: 15.01.2026, https://www.devletarsivleri.gov.tr/assets/dosyalar/yayinlar/cumhuriyet-arsivi-yayinlar/arsiv_belgelerinin_korunmasi.pdf
Flieder, F. & Duchein, M. (1976). Mikroorganizmalar ve böcekler tarafından tahrip edilen arşiv belgelerinin dezenfeksiyonu. (Çev. Attila Çetin). Türk Kütüphaneciliği, Cilt 25(2), 77-87. (Makalenin orijinali La Gazette des Archives’de1975’te yayımlandı).
Gazi, S. (1987). Yazma Eserlerin Bakım ve Tamiri, Fırat Havzası Yazma Eserler Sempozyumu, 05-06 Mayıs 1986 Elâzığ, Fırat Ünv. Fırat Havzası Arş. Merkezi, Elâzığ
International Organization for Standardization.(ISO) (2015). Information and documentation — Document storage requirements for archive and library materials (ISO Standardı No. 11799:2015). Erişim tarihi ve adresi: 15.01.2026, https://www.iso.org/standard/63810.html
International Federation of Library Associations and Institutions. (2010). IFLA principles for the care and handling of library material. Erişim tarihi ve adresi: 15.01.2026, https://www.ifla.org/publications/ifla-principles-for-the-care-and-handling-of-library-material/
International Organization for Standardization. (2023). Information and documentation — Boxes, file covers and other enclosures, made from cellulosic materials, for storage of paper and parchment documents (ISO Standardı No. 16245:2023). Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://www.iso.org/standard/81258.html
Kathpalı̇a, Y. P. (1990). Arşiv malzemesinin korunması ve restorasyonu, (Çev.): Nihal Somer, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet Arşivi Dairesi Başkanlığı, Yayın No:6, Ankara: Başbakanlık Basımevi
Kızık, M. N. (2005). Yazma eserlerin müze ve kütüphanelerde korunma yöntemleri. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Yıldız Teknik Üniversitesi Güzel sanatlar Enstitüsü, İstanbul
Kızık Kiraz, M. N. (2018). Arşiv ve kütüphanelerde nadir eserleri koruma sorunları ve temel öneriler. Art-Sanat Dergisi, (9), 161-175. Doi: https://izlik.org/JA49XA75WG
Konuklar, M. (2008). Kâğıt eserlerin tahribat nedenleri ve kontrolü: milli kütüphane yazma eser koleksiyonu uygulaması. (Uzmanlık Tezi). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Milli Kütüphane Başkanlığı, Ankara
Odabaş, H. (2022). Yazma ve nadir eserlerin yönetiminde yeterlilikler ve yeni yaklaşımlar. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(2), 219-237. Doi: https://doi.org/10.54558/jiss.1101159
Roper, M. (1994). Koruma ve konservasyon servisinin planlanması, teçhizatlandırılması ve personel istihdamı. Ankara: Başbakanlık Basımevi
Rukancı, F. (2007). Arşiv belgelerimizin uluslararası önemi. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Sucu, M. (2019). Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivlerinde bulunan koru defterlerinin durum tespiti ve koruma önerileri (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü. Ankara
Sucu, M. & Ünal, M. (2013). Tapu ve kadastro arşiv belgelerinin restorasyonu ve konservasyonu. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşiv Dairesi Başkanlığı
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü. (2019). 2019/12 Sayılı Arşiv Hizmetleri Genelgesi (Genelge No. 1806). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://www.tkgm.gov.tr/arsiv-db/201912-sayili-arsiv-hizmetleri-genelgesi
The National Archives. (t.y.). Environmental management [Rehber]. Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://cdn.nationalarchives.gov.uk/documents/information-management/environmental-management.pdf
Türk Standardları Enstitüsü. (2006). Arşiv mekânlarının düzenlenmesi - Genel kurallar (TS Standardı No. 13212)
Uylukçu, S. & Yılmaz Şentürk, E. (2023). Arşiv malzemesinin bozulmasına neden olan etkenler ve koruma yöntemleri. Arşiv Dünyası, 10(1), 24-43. Doi: https://doi.org/10.53474/ad.1275907
Yücel, A. & Kantarcıoğlu, S. (1997). Müzelerdeki eserlerin bozulmasında mikropların rolü: Topkapı Sarayı Müzesi'ndeki bir kısım organik eser ve mekânların mikrobiyoloji yönünden incelenmesi ve ilaçlama deneyleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları
Referanslar
Adcock, E. P. (2011). Kütüphane malzemesinin bakım ve kullanımında IFLA ilkeleri (Çev. Ş. N. Somer). İstanbul
Arşiv Hizmetleri Hakkında Yönetmelik. (2019). Resmî Gazete (Sayı: 19816). Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=33899&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
ASHRAE. (2017). ASHRAE handbook: Heating, ventilating, and air-conditioning applications (Class A environmental conditions). American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers. Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://edufire.ir/storage/Library/exhaust/book/2019_ASHRAE_Handbook_HVAC_Applications_SI.pdf
Baydar, N. (2001). Kütüphanelerdeki El Yazmalarının Pasif Konservasyonu. Türk Kütüphaneciliği, 15(4), 365-377.
Binark, İ. (1989). Temel arşivcilik bilgileri ve arşiv mevzuat düzenlemeleri. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri
British Standards Institution. (2017). BS 4971:2017—Conservation and care of archive and library collections. Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://knowledge.bsigroup.com/products/conservation-and-care-of-archive-and-library-collections
Champa, A. (2008). Care of the collection in University Of Peradeniya Library: Strategic planning for the preventive conservation. Journal of the University Librarians Association of Sri Lanka. 12, 1-16. Doi: https://doi.org/10.4038/JULA.V12I0.326
Clements, D. W. G. & Thomas, D. L. (1993). Arşiv belgelerinin korunması konusunda temel bilgiler. (Çev. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü). T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. Erişim tarihi ve adresi: 15.01.2026, https://www.devletarsivleri.gov.tr/assets/dosyalar/yayinlar/cumhuriyet-arsivi-yayinlar/arsiv_belgelerinin_korunmasi.pdf
Flieder, F. & Duchein, M. (1976). Mikroorganizmalar ve böcekler tarafından tahrip edilen arşiv belgelerinin dezenfeksiyonu. (Çev. Attila Çetin). Türk Kütüphaneciliği, Cilt 25(2), 77-87. (Makalenin orijinali La Gazette des Archives’de1975’te yayımlandı).
Gazi, S. (1987). Yazma Eserlerin Bakım ve Tamiri, Fırat Havzası Yazma Eserler Sempozyumu, 05-06 Mayıs 1986 Elâzığ, Fırat Ünv. Fırat Havzası Arş. Merkezi, Elâzığ
International Organization for Standardization.(ISO) (2015). Information and documentation — Document storage requirements for archive and library materials (ISO Standardı No. 11799:2015). Erişim tarihi ve adresi: 15.01.2026, https://www.iso.org/standard/63810.html
International Federation of Library Associations and Institutions. (2010). IFLA principles for the care and handling of library material. Erişim tarihi ve adresi: 15.01.2026, https://www.ifla.org/publications/ifla-principles-for-the-care-and-handling-of-library-material/
International Organization for Standardization. (2023). Information and documentation — Boxes, file covers and other enclosures, made from cellulosic materials, for storage of paper and parchment documents (ISO Standardı No. 16245:2023). Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://www.iso.org/standard/81258.html
Kathpalı̇a, Y. P. (1990). Arşiv malzemesinin korunması ve restorasyonu, (Çev.): Nihal Somer, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet Arşivi Dairesi Başkanlığı, Yayın No:6, Ankara: Başbakanlık Basımevi
Kızık, M. N. (2005). Yazma eserlerin müze ve kütüphanelerde korunma yöntemleri. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Yıldız Teknik Üniversitesi Güzel sanatlar Enstitüsü, İstanbul
Kızık Kiraz, M. N. (2018). Arşiv ve kütüphanelerde nadir eserleri koruma sorunları ve temel öneriler. Art-Sanat Dergisi, (9), 161-175. Doi: https://izlik.org/JA49XA75WG
Konuklar, M. (2008). Kâğıt eserlerin tahribat nedenleri ve kontrolü: milli kütüphane yazma eser koleksiyonu uygulaması. (Uzmanlık Tezi). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Milli Kütüphane Başkanlığı, Ankara
Odabaş, H. (2022). Yazma ve nadir eserlerin yönetiminde yeterlilikler ve yeni yaklaşımlar. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(2), 219-237. Doi: https://doi.org/10.54558/jiss.1101159
Roper, M. (1994). Koruma ve konservasyon servisinin planlanması, teçhizatlandırılması ve personel istihdamı. Ankara: Başbakanlık Basımevi
Rukancı, F. (2007). Arşiv belgelerimizin uluslararası önemi. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Sucu, M. (2019). Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivlerinde bulunan koru defterlerinin durum tespiti ve koruma önerileri (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü. Ankara
Sucu, M. & Ünal, M. (2013). Tapu ve kadastro arşiv belgelerinin restorasyonu ve konservasyonu. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşiv Dairesi Başkanlığı
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü. (2019). 2019/12 Sayılı Arşiv Hizmetleri Genelgesi (Genelge No. 1806). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://www.tkgm.gov.tr/arsiv-db/201912-sayili-arsiv-hizmetleri-genelgesi
The National Archives. (t.y.). Environmental management [Rehber]. Erişim tarihi ve adresi: 19.02.2026, https://cdn.nationalarchives.gov.uk/documents/information-management/environmental-management.pdf
Türk Standardları Enstitüsü. (2006). Arşiv mekânlarının düzenlenmesi - Genel kurallar (TS Standardı No. 13212)
Uylukçu, S. & Yılmaz Şentürk, E. (2023). Arşiv malzemesinin bozulmasına neden olan etkenler ve koruma yöntemleri. Arşiv Dünyası, 10(1), 24-43. Doi: https://doi.org/10.53474/ad.1275907
Yücel, A. & Kantarcıoğlu, S. (1997). Müzelerdeki eserlerin bozulmasında mikropların rolü: Topkapı Sarayı Müzesi'ndeki bir kısım organik eser ve mekânların mikrobiyoloji yönünden incelenmesi ve ilaçlama deneyleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları
