Mitlerde Ötekileştirilen Kadınlar ve Feminist Mit Eleştirisi
Özet
Bu bölüm, mitlerin kadın öznelliğini nasıl temsil ettiği ve bu temsillerin ataerkil ideolojiyi nasıl yeniden ürettiği sorusunu feminist mit eleştirisi perspektifinden incelemektedir. Mitler, kültürel belleğin kurucu anlatıları olarak toplumsal değerleri, normları ve kimlik modellerini kuşaktan kuşağa aktarırken aynı zamanda belirli varoluş biçimlerini meşrulaştıran ideolojik bir söylem üretir. Antik Yunan mitleri ve klasik anlatılar incelendiğinde kadın figürlerinin çoğunlukla edilgen, tehlikeli, baştan çıkarıcı ya da kurban konumlarında temsil edildiği görülmektedir. Bu temsil rejimi, kadın öznelliğini erkek merkezli bir anlam düzeni içinde sabitleyerek kadınları sessizleştiren ve ötekileştiren fallosentrik bir mitopoetik yapı oluşturur. Bu bağlamda Briseis, Medusa, Pandora ve Persephone gibi figürler, kadınların hem sembolik hem de söylemsel düzeyde marjinalleştirildiğini gösteren arketipler olarak ele alınmaktadır. Çalışma ayrıca ikinci dalga feminizm, yapısökümcü düşünce ve Fransız post-yapısalcı feminist teorisyenlerin katkılarıyla gelişen feminist revizyonist mit yaratımını tartışmaktadır. Bu yaklaşım, geleneksel mitleri yeniden yazarak sessizleştirilmiş kadın figürlerini konuşan, eyleyen ve özneleşen karakterler hâline getirir. Böylece mitler yalnızca tekrar edilen anlatılar olmaktan çıkar; kadın deneyimini görünür kılan, kültürel belleği dönüştüren ve yeni özneleşme imkânları açan eleştirel bir anlatı alanına dönüşür.
This chapter examines how myths represent female subjectivity and how these representations reproduce patriarchal ideology through the lens of feminist myth criticism. As foundational narratives of cultural memory, myths transmit social values, norms, and models of identity across generations while simultaneously producing ideological discourses that legitimize certain modes of existence. A close reading of ancient Greek myths and classical narratives reveals that female figures are frequently represented as passive, dangerous, seductive, or victimized characters. Such representations construct a phallocentric mythopoetic structure that silences and marginalizes women by fixing female subjectivity within a male-centred symbolic order. In this context, figures such as Briseis, Medusa, Pandora, and Persephone are analysed as archetypal examples that demonstrate how women are marginalized both symbolically and discursively. The chapter also discusses feminist revisionist mythmaking, which emerged through the influence of second-wave feminism, deconstruction, and French poststructuralist feminist theory. This approach rewrites traditional myths in order to transform silenced female figures into speaking, acting, and self-constituting subjects. As a result, myths cease to function merely as repetitive cultural narratives; instead, they become critical narrative spaces that reveal women’s experiences, challenge patriarchal representations, and open new possibilities for subject formation.
Referanslar
Atasü, A. (2009). Bilinçle beden arasındaki uzaklık. İstanbul: Everest Yayınları.
Bardsley, J. (2018). Fluid histories. A Journal of Continental Feminism, 8(2), 13-38.
Barthes, R. (2013). Mythologies. Hill & Wang Pub.
Beauvoir, S. (1993). The second sex. Everyman’s Library.
Burke, C. (1980). Introduction to Luce Irigaray’s When Our Lips Speak Together. Signs, 6(1), 66-68.
Caputi, J. (1993). Gossips, gorgons and crones: the fates of the earth. Bear&Company.
Cixous, H. (1976). The laugh of Medusa. The University of Chicago Press Journals, 1(4), 875-893.
Doty, W. (2000). Mythography: the study of myths and rituals. University Alabama Press.
Eliade, M. (2001). Mitlerin özellikleri. Omnia Yayınları.
Freeman, C. (2000). The Greek achievement: the foundation of the Western World. New York: Penguin Books.
Gilbert, S. & Gubar, S. (2020). The madwoman in the attic. Yale University Press.
Honko, L. (1972). The problem of defining myth. Scripta Instituti Donneriani Aboensis, 6,7-19. https://doi.org/10.30674/scripta.67066
Irigaray, L. (1985). This sex which is not one. Cornell University Press.
Malinowski, B. (2022). Myth in primitive psychology. Angell Press.
Montefiore, J. (1987). Feminism and poetry: language, experience, identity in women’s writing. Pandora.
Morris, P. (1993). Literature and feminism. Blackwell Publishers.
Ostriker, A.S. (1982). The thieves of language: women poets and revisionist mythmaking. Signs, 8(1), 68-90.
Powell, B. (2002). A short introduction to classical myth. Prentice Hall.
Purkiss, D. (1992). Women’s rewriting of myth. In Larrington, C (ed), The Woman’s Companion to Mythology, (441-459). Pandora.
Sagaert, C. (2017). Kadın çirkinliğinin tarihi. Maya Kitap.
Schorer, M. (1959). The necessity of myth. Daedalus, 88(2),359-362.
Sellers, S. (2001). Myth and fairy tale in contemporary women’s fiction. Palgrave: Macmillan.
Spivak, G. (2016). Madun konuşabilir mi? Dipnot Yayıncılık.
Sproul, B. (1979). Primal myths: creation myths around the world. HarperOne.
Şişman, G. Y. (2024). Modern dünyada cinsiyete bağlı ayrımcılığın mitolojik kökenleri ve tarihsel yüklerin dolaşımı: hangi hikâyenin devamıyız? Tezkire Dergisi, 33(90), 49-75.
Yıldız Akgül, T. (2014). Bir ideoloji taşıyıcısı olarak mit ve tragedya. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 11, 1-16.
Referanslar
Atasü, A. (2009). Bilinçle beden arasındaki uzaklık. İstanbul: Everest Yayınları.
Bardsley, J. (2018). Fluid histories. A Journal of Continental Feminism, 8(2), 13-38.
Barthes, R. (2013). Mythologies. Hill & Wang Pub.
Beauvoir, S. (1993). The second sex. Everyman’s Library.
Burke, C. (1980). Introduction to Luce Irigaray’s When Our Lips Speak Together. Signs, 6(1), 66-68.
Caputi, J. (1993). Gossips, gorgons and crones: the fates of the earth. Bear&Company.
Cixous, H. (1976). The laugh of Medusa. The University of Chicago Press Journals, 1(4), 875-893.
Doty, W. (2000). Mythography: the study of myths and rituals. University Alabama Press.
Eliade, M. (2001). Mitlerin özellikleri. Omnia Yayınları.
Freeman, C. (2000). The Greek achievement: the foundation of the Western World. New York: Penguin Books.
Gilbert, S. & Gubar, S. (2020). The madwoman in the attic. Yale University Press.
Honko, L. (1972). The problem of defining myth. Scripta Instituti Donneriani Aboensis, 6,7-19. https://doi.org/10.30674/scripta.67066
Irigaray, L. (1985). This sex which is not one. Cornell University Press.
Malinowski, B. (2022). Myth in primitive psychology. Angell Press.
Montefiore, J. (1987). Feminism and poetry: language, experience, identity in women’s writing. Pandora.
Morris, P. (1993). Literature and feminism. Blackwell Publishers.
Ostriker, A.S. (1982). The thieves of language: women poets and revisionist mythmaking. Signs, 8(1), 68-90.
Powell, B. (2002). A short introduction to classical myth. Prentice Hall.
Purkiss, D. (1992). Women’s rewriting of myth. In Larrington, C (ed), The Woman’s Companion to Mythology, (441-459). Pandora.
Sagaert, C. (2017). Kadın çirkinliğinin tarihi. Maya Kitap.
Schorer, M. (1959). The necessity of myth. Daedalus, 88(2),359-362.
Sellers, S. (2001). Myth and fairy tale in contemporary women’s fiction. Palgrave: Macmillan.
Spivak, G. (2016). Madun konuşabilir mi? Dipnot Yayıncılık.
Sproul, B. (1979). Primal myths: creation myths around the world. HarperOne.
Şişman, G. Y. (2024). Modern dünyada cinsiyete bağlı ayrımcılığın mitolojik kökenleri ve tarihsel yüklerin dolaşımı: hangi hikâyenin devamıyız? Tezkire Dergisi, 33(90), 49-75.
Yıldız Akgül, T. (2014). Bir ideoloji taşıyıcısı olarak mit ve tragedya. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 11, 1-16.
