Tarım ve Organik Kirleticiler
Özet
Tarım, insanlığın var oluşundan bu yana toprak, su ve hava gibi doğal kaynaklardan yararlanarak bitkisel ve hayvansal üretimi hedefleyen temel bir uğraş olmuştur. Uzun yıllar doğayla uyumlu biçimde sürdürülen tarımsal faaliyetler çevreye ciddi zararlar vermemiştir. Ancak yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren artan nüfus, endüstriyel gelişmeler ve yoğun tarımsal uygulamalar, doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı artırmış ve çevresel bozulmaları hızlandırmıştır. Verim artışını sağlamak amacıyla yaygınlaşan kimyasal gübre ve pestisit kullanımı; toprak, su ve hava kirliliğine yol açarak ekosistem dengesini tehdit eder hale gelmiştir. Özellikle pestisitlerin yoğun ve bilinçsiz kullanımı, zararlı organizmalarda direnç gelişimine, üretim maliyetlerinin artmasına ve doğal yaşamın zarar görmesine neden olmuştur. Bunun yanı sıra, toprak ekosisteminde yer alan mikroorganizmaların işlevlerini kaybetmesi, toprak verimliliğinin azalması ve organik maddenin doğal döngüsünün bozulması gibi ciddi sonuçlar ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda pestisitlerin tarımsal üretimdeki önemi, özellikleri, sınıflandırmaları ve çevrede uzun süre kalıcılık göstererek insan ve çevre sağlığı açısından risk oluşturan kalıcı organik kirleticiler kapsamlı biçimde ele alınmış; sürdürülebilir tarım ve çevre koruma açısından bu kimyasalların bilinçli kullanımının gerekliliği vurgulanmıştır.
Agriculture has been a fundamental activity since the existence of humanity, aiming at plant and animal production through the utilization of natural resources such as soil, water, and air. For many years, agricultural practices carried out in harmony with nature did not cause significant environmental damage. However, since the second half of the twentieth century, increasing population growth, industrial developments, and intensive agricultural practices have intensified the pressure on natural resources and accelerated environmental degradation. The widespread use of chemical fertilizers and pesticides to increase productivity has led to soil, water, and air pollution, thereby threatening ecosystem balance. In particular, the intensive and improper use of pesticides has resulted in the development of resistance in pest organisms, increased production costs, and damage to natural life. In addition, serious consequences such as the loss of functional activity of microorganisms within the soil ecosystem, a decline in soil fertility, and disruption of the natural cycling of organic matter have emerged. In this context, the importance, characteristics, and classifications of pesticides in agricultural production, as well as persistent organic pollutants that pose risks to human and environmental health due to their long-term persistence in the environment, are comprehensively addressed, emphasizing the necessity of the conscious use of these chemicals for sustainable agriculture and environmental protection.
Referanslar
Astam Yıldız N. Tarımsal faaliyetlerin çevre kirliliği üzerine etkileri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü. (Erişim tarihi: 18 aralık 2025). https://atauni.edu.tr/yuklemeler/ab0101aee211b1d48876061170edfe80.pdf
Edwards C. The ımportance of ıntegration in sustainable agricultural systems. In Rivera W and Gustafson D Agricultural Extension. Worlwide Institutional Evolution and Forces for Change. Elseiver. 249-264, 1990.
Pimental D, Andow DA. Pest management and pesticide ımpact. Insect Science and Application. 1984; 5: 141-149.
T.C. Tarım Orman Bakanlığı, 2014 yılı Tarım Raporu, Kalıcı Organik Kirleticiler. (Erişim tarihi: 10 Ocak 2026). https://tekirdag.tarimorman.gov.tr/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=47
Fiedler H J. Bodennutzungund bodenschutz. Birkhauser Verlag, Basel-Boston-Berlin. pp:268.1990.
Syed Ibrahim B. Pollution. Islamic Research Foundation International, Inc. 7102 W. Shefford Lane Louisville, KY 40242-6462, USA, 2005. https://irfi.org/articles/articles_51_100/pollution.htm
USEPA, 2008. http://www.epa.gov/ebtpages/pesticides.html
Güler Ç, Çobanoğlu Z. Çevre Sağlığı Temel Kaynak Dizisi No: 52, Pestisitler, Hacettepe Ün. Tıp fak. Halk Sağlığı ABD Yayınları, 1997.
Turgut C, Ornek H. Determination of pesticide residues in Turkey's Table Grapes: The Effect of İntegrated Pest Management, Organic Farming, and Conventional Farming. Enviromental Monitoring and Assessment. 2011; 173:1-4.
Morgan DB. Pesticides, Chemicals and Health. Published on behalf of the British Medical Association by Edward Arnold. London, 1992.
Eaton M, Schenker M, Whorton MD, ve ark. Seven Year Follow Up of Workers Exposed to 1, 2 dibromo 3 chloroprpane. Jom Journal of Occupational Medicine. 1986; 28(11): 1145-1150.
Damalas CA, Eleftherohorinos IG. Pesticide Exposure, Safety Issues, and Risk Assessment Indicators. International Journal Environmental Research and Public Health. 2011; 8(5): 1402-1419.
Şentürk CO. Çeltik üretimi yapan tarım işletmelerinde tarımsal ilaç kullanımında yayım yaklaşımları. Yüksek Lisans Tezi. Tekirdağ Namık Kemal Ün., Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekirdağ, 2013.
Güvensoy G. Fate of pesticides on soil and their impact on water environment. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Teknik Ün., Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 2000.
Rao PSC, Mansell RS, Baldwin LB, Laurent MF. Pesticides and Their Behaviour in Soil and Water, Florida Cooperative Extension Service. Institute of Food and Agricultural Sciences. University of Florida. 1988. USA (URL: http://pmep.cce.cornell.edu/factsslides-self/facts.html)
Beyoğlu D. Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden temin edilen bal örneklerinde naftalin aranması ve miktar tayini. Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 2006.
17.Yavuz H. Konya’da satılan ballardaki bazı pestisid residülerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, 2007.
Anonim. Tarımsal ürünlerimizde kullanılan ilaçların kalıntılarının araştırılması. KKGM projesi, T.C. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Koruma ve Kontrol Müdürlüğü (yayınlanmış veriler), 2004.
Cook JL, Baumann P, Jackman AJ, ve ark. Pesticide characteristics that affect water quality, Texas University-Texas Agricultural Extension Service, USA, 1993.
(URL: www.co.denton.tx.us/dept/aes.htm)
Tiryaki O, Canhilal R, Horuz S. Tarım ilaçları kullanımı ve riskleri. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2010; 26(2): 154-169.
Kumar SV, Fareedullah MD, Sudhakar Y, Venkateswarlu B, Ashok Kumar E. Current review on organophosphorus poisoning. Archives of Applied Science Research. 2010; 2(4): 199-215.
Smith GJ. Pesticide use and toxicology in relation to wildlife: Organophosphorus and carbamate compounds. Washington, D.C., U.S. Department of the Interior, Fish and Wildlife Service, Resource Publication, 170, p. 171, 1987.
Kang JH, Chang YS. Organochlorine pesticides in human serum. Pohang University of Science and Technology (POSTECH), Republic of Korea, 2011; 215-240.
Valentine WM. Pyrethrin and pyrethroid insecticides, Veterinary Clinics of North America: SmallAnimal Practice. 1990; 20(2): 375-382.
Yıldız M, Gürkan MO, Turgut C, ve ark. Tarımsal savaşımda kullanılan pestisitlerin yol açtığı çevre sorunları. VI. Türkiye Ziraat Mühendisliği Teknik Kongresi, 3-7 Ocak 2005, Ankara, 2005.
Uluocak BH, Egemen Ö. İzmir ve Aliağa Körfezi’nde mevsimsel olarak avlanan bazı ekonomik balık türlerinde organik klorlu pestisit kalıntılarının araştırılması. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi. 2005; 22: 149-160.
https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Menu/115. Resmi Tarimsal İlaç İstatistikleri (Erişim tarihi: 1 Aralık 2025)
Türkiye Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Türkieye’de kalıcı organik kirleticilerin (kok) yönetimi ulusal uygulama planı. National Implementation Plan for Persistent Organic Pollutants (POPs) Management in Turkey, 2014. https://webdosya.csb.gov.tr/db/kok/editordosya/2_%20UUP%20Metni_Taslak_Tr.pdf (Erişim tarihi: 12 Aralık 2025)
Secretariat of the Stockholm Convention. Ridding the World of POPs: a Guide to the Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. Geneva: United Nations Environment Programme, 2010; 6.
Tekbaş ÖF, İstanbulluoğlu H, Kakillioğlu T. Pestisitler ve toplum sağlığı. Ankara. Koza Matbaacılık, 2010.
Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, “PCB ve PCT içeren atıkların yönetimi el kılavuzu. Nisan, 2009.
Batterman S, Chernyak S, Gouden Y, ve ark. PCBs in air, soil and milk in industrialized and urban areas of KwaZulu-Natal, South Africa. Environmental Pollution. 2009;157: 654-663.
Wang D, Yang M, Jia H, ve ark. Levels, distributions and profiles of polychlorinated Bbphenyls in surface soils of Dalian, China. Chemosphere. 2008; 73: 38-42.
WHO (World Health Organization). Polychlorinated biphenyls and terphenyls (Second Edition). Environmental Health Criteria, Geneva, 1993; 140.
Seyran A, Erişir M. Poliklorlu bifeniller ve sağlık üzerine etkileri. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Dergisi. 2008; 22(1): 33-40.
Yolsal D. Poliklorlu Bifenillerin (PCB’ler) Hava-Toprak arakesitindeki dağılımları. Yüksek Lisans Tezi. Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Bursa, 2011.
Şam M. Bazı PCB’lerin (Poliklorlu Bifeniller) enzimatik yıkımı veya dehalojenasyonuna bağlı detoksifikasyonu üzerine bir araştırma. Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara 2006.
Sarı S. Konya kanalizasyon sisteminde poliklorlu bifenillerin (PCBs) incelenmesi, Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya 2003.
Vardar N, Tasdemir Y, Odabası M, ve ark. Characterization of atmospheric concentrations and partitioning of PAHs in the Chicago Atmosphere. Science of the Total Environment, 2004; 327: 163-174.
WHO (World Health Organisation). Environmental Health Criteria 202, Selected non-heterocyclic polycyclic aromatic hydrocarbons. International Programme on Chemical Safety (IPCS), World Health Organisation, Geneva, 1998.
Wenzl T, Simon R, Anklam E, ve ark. Analytical methods for polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in food and the environment needed for new food Legislation in the European Union. Trends in Analytical Chemistry, 2006; 25: 716-725.
Ferrarese E, Andreottola G, Oprea IA. Remediation of PAH contaminated sediments by chemical oxidation. Journal of Hazardous Materials. 2008; 152: 128-139.
Martorell I, Perello G, Marti-Cid R, ve ark. Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAH) in foods and estimated PAH intake by the population of Catalonia, Spain: Temporal Trend. Environment International. 2010; 36: 424-432.
EPA, US Environmental Protection Agency (EPA). Compendium Method TO-13A, Cincinnati, OH, USA, 1999.
Xing-hong L, Ling-ling M, Xiu-fen L, ve ark. Polycyclic aromatic hydrocarbon in urban soil from Beijing, China. Journal of Environmental Sciences. 2006; 18 (5): 944-950.
Ray S, Khillare P., Agarwal T, ve ark. Assessment of PAHs in soil around the international airport in Delhi, India. Journal of Hazardous Materials. 2008; 156: 9-16.
Maisto G, De Nicola F, Iovieno P, ve ark. PAHs and Trace elements in volcanic urban and natural soils. Geoderma, 2006; 136: 20-27.
Gong Z, Alef K, Wilke BM, ve ark. Dissolution and removel of PAHs from a contaminated soil using sunflower oil. Chemosphere. 2005; 58: 291-298.
Yıldırım E. Tarımsal zararlılarla mücadele yöntemleri ve kullanılan ilaçlar. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, 2000.
